Кіріспе
Эоламбия (мағынасы "таң шапағы ламбеозаврині") – Америка Құрама Штаттарындағы соңғы креда дәуірінің басында өмір сүрген, шөппен қоректенетін хадрозавроид динозаврлар туысы. Оның құрамында бір ғана түрі бар – E. caroljonesa, оны 1998 жылы палеонтолог Джеймс Киркланд атады. Эоламбияның типтік үлгісін Кароль және Рамал Джонс 1993 жылы тапқан; түрдің атауы Карольдің құрметіне берілген. Одан бері ересектер мен жасөспірімдердің жүздеген сүйектері табылды, олар скелеттің дерлік барлық элементтерін құрайды. Барлық үлгілерге дейін Юта штатының Эмери округінде, Седар таулары формациясының Муссентухит мүшесі деп аталатын тау жынысы қабатынан кездескен. Шамамен ұзындығы -ға жететін Эоламбия өз тобының ірі өкілі болып есептеледі. Бас сүйегі, омыртқалары мен аяқ-қолдарының ерекшеліктері бойынша ол Азияның Equijubus, Probactrosaurus және Choyrodon хадрозауроидтарына ұқсас болғанымен, Солтүстік Американың Protohadros-ымен туыс болуы мүмкін. Квадрат сүйек пен сұлбаның түзулігіне негізделген бұл топтастыру, хадрозауроидтердің оқшауланған, эндемиялық таралуын көрсетеді. Ол hadrosaurids-ке, әсіресе ламбеозаврині hadrosaurids-ке бірнеше ерекшеліктері бойынша ұқсағанымен, бастапқыда олардың бірі деп саналған, бірақ бұл ұқсастықтар толығымен конвергентті немесе дұрыс түсіндірілмеген деп есептелді. Эоламбия ылғалды жазық даладағы көлдердің жағасында орманды ортада өмір сүрген, гимноспермалармен, папоротниктермен және гүлді өсімдіктермен қоректенген. Көлдердегі су деңгейі Жердің прецессиясынан туындаған циклдік ылғалды және құрғақ кезеңдерге байланысты өзгерген, бұл Муссентухит мүшесінің шөгінділеріндегі кезектесетін жолақтарда көрінеді. Жастығында Эоламбия көл суларында мекендейтін ірі крокодиломорфтардың жемтігі болған. Бірақ жасы ұлғайған сайын, олар крокодиломорфтарға төтеп бере алған, ал жетілген дарақтар (кем дегенде сегіз-тоғыз жаста) неовенаторидті сиаттар сияқты үлкен тероподтардың қорегіне айналған.
Eolambia (meaning "dawn lambeosaurine") is a genus of herbivorous hadrosauroid dinosaur from the early Late Cretaceous of the United States. It contains a single species, E. caroljonesa, named by paleontologist James Kirkland in 1998. The type specimen of Eolambia was discovered by Carole and Ramal Jones in 1993; the species name honors Carole. Since then, hundreds of bones have been discovered from both adults and juveniles, representing nearly every element of the skeleton. All of the specimens have thus far been found in Emery County, Utah, in a layer of rock known as the Mussentuchit Member of the Cedar Mountain Formation. Measuring up to long, Eolambia is a large member of its group. While it closely approaches the Asian hadrosauroids Equijubus, Probactrosaurus, and Choyrodon, in traits of the skull, vertebrae, and limbs, it may actually be more closely related to the North American Protohadros. This grouping, based on the straightness of the quadrate bone and scapula, would represent an isolated, endemic radiation of hadrosauroids. Despite resembling hadrosaurids – lambeosaurine hadrosaurids in particular – in several features, leading to its initial identification as one of them, these similarities have been rejected as either entirely convergent or misinterpreted. Eolambia would have lived in a forested environment at the edge of lakes in a humid floodplain environment, feeding on gymnosperms, ferns, and flowering plants. The water levels in the lakes changed over time with cyclical wet and dry spells caused by the precession of the Earth, reflected by alternating bands in the sediments of the Mussentuchit Member. As a juvenile, Eolambia would have been preyed upon by large crocodylomorphs residing in the lake waters. With increasing age, however, they became impervious to the crocodylomorphs, and mature individuals (at least eight to nine years in age) were preyed on by large theropods such as the neovenatorid Siats.
Алғашқы ашылулары мен сипаттамалары
1979 жылы Питер Галтон мен Джеймс А. Дженсен Юта штатының Арчес ұлттық паркіне қарасты Седар тау қалыптасуына жататын шөгінділерден табылған хадрозавр динозаврының BYU 2000 белгіленген оң жамбас сүйегінің фрагментін сипаттады. Материал жеткіліксіз болғанымен, бұл үлгі маңызды болды (мақалада сипатталған тағы бір Солтүстік Америка жамбас сүйегімен бірге), өйткені ол әлемдегі төменгі креда кезеңіне жататын алғашқы хадрозаврдың анықталған нұсқасы еді. Галтон мен Дженсен болашақта осы қалыптасудан хадрозаврдың толық қалдықтары табылса мүмкін деген болжам жасады. Сан-Рафаэль ісігінің батыс бөлігінде, Юта штатының Эмери округындағы Касл-Дейл маңындағы шағын омыртқалы жануарлардың карьерлерінде әртүрлі хадрозауроид тістері табылды; оларды 1991 жылы Дж. Майкл Пэрриш сипаттады. Кейін, 1993 жылы Кароль Джонс пен оның күйеуі Рамал Джонс ісіктің солтүстік-батыс аймағында орналасқан қазба алаңында сүйек фрагменттерін тапты. Олар осы алаңды сол кездегі Шығыс Юта колледжінің (CEUM) Тарихқа дейінгі мұражайының директоры Дональд Берджге хабарлады. Бұл алаң, ресми түрде CEUM 42em366v деп белгіленген, кейін оның құрметіне Carol's Site (sic) деп аталды. CEUM 9758 нөмірімен сақталатын қазбалар ересек хадрозауроидтың ішінара қалдықтарын көрсетеді, олар бас сүйегінің, омыртқалардың, ишегінің және аяқ сүйектерінің бөліктерін қамтиды. CEUM 5212, ересек дарақтан жартылай бас сүйегі мен алдыңғы аяқ, CEUM 42em369v алаңында табылды. 1998 жылы Нью-Мексико Табиғи тарих және ғылым мұражайының бюллетенінде жарияланған мақалада Киркланд бұл үлгілерді жаңа туыс ретінде, Eolambia деп атады, ал типтік және жалғыз түрі Eolambia caroljonesa болды. Туыс атауы грек тілінен алынған eos/ἠώς префиксін ("таң", "күн шығу", "ерте") және Lambeosaurus-тан шыққан lambia жұрнағын біріктіреді (өз кезегінде, канадалық палеонтолог Лоренс Лэмбтің құрметіне аталған). Аталған туыс атауы "таңғы (немесе ерте) ламбеозавр" дегенді білдіреді, оның ең алғашқы ламбеозавр екендігіне сілтеме жасайды. Ал түр атауы Кароль Джонстың құрметіне берілген. Eolambia атауын палеосуретші Майкл Скрепник ұсынды; ол 1998 жылғы мақаладан бұрын Киркланд қолданған "Eohadrosaurus caroljonesi" бейресми атауын алмастырды. Дегенмен, ICZN ережелеріне сәйкес, caroljonesa эпитеті дұрыс емес, және осы жағдайда дұрыс жазылуы caroljonesae болар еді.
Кейінгі ашылулары
1998 жылдан бергі қосымша қазба жұмыстары Эоламбияға жататын қосымша қаңқа элементтерін ашты. Қазір ол кеноман және сантония кезеңдері арасындағы ең толық зерттелген игуанодонт. Таксонға жататын қаңқа элементтерінің әрқайсысы қазіргі коллекцияларда көптеген үлгілермен өкілдірілген. Кем дегенде он екі жеке дана, оның ішінде кем дегенде сегіз жасөсперім, анықталды. Бентонит Муссентухит аймағындағы құмтас қабаттарында да кездеседі. Мегафлора мен омыртқасыздардың қазбаларын зерттеулер бастапқыда Жоғарғы Кедр формациясының, оның ішінде Муссентухиттің Альбиан кезеңіне жатқанын көрсеткен. Бірақ 2007 жылы Джеймс Гаррисон және әріптестері Cifelli #2 карьерінен өтетін жанартау күлінің қабатын зерттеді – бұл қабат бұрын Cifelli және әріптестерімен 96,7 ± 0,5 миллион жыл бұрын да анықталған. Сифелли мен Гаррисонның бағалаулары шамамен сәйкес келеді, бұл Эоламбияның кеноман дәуіріне жатқанын көрсетеді. Гаррисон және әріптестері Муссентухит аймағындағы жерлерден алынған тозаңдарды қайта талдап, олардың Альбиан-кеноман шекарасын қамтитынын анықтады. Бұл 2012 жылы Томас Р. Холц-младший жасаған дене ұзындығына қатысты бұрынғы болжаммен сәйкес келеді. Алдында, 2008 жылы ересек мысалдың ұзындығы және жамбас биіктігі шамамен 1 метр деп есептелген. Алғашқы дорсальды омыртқалар мойын омыртқаларына ұқсас, бірақ олардың жүйке тікендері биік және тармақты. Қалғандары амфиплатианды, яғни екі басында да жалпақ. Оларда постзигапофиздер де бар, олар аз созылыңқы және негізгі бөлікке ұқсас, сонымен қатар биік және тікбұрышты жүйке тікендері бар. Парапофиздер, проекциялардың орнына ойыстар, көлденең өскірлерден жүйке доғасына, көлденең өскірлер мен омыртқалардың алдыңғы жағындағы презигапофиздер деп аталатын буынды процестердің арасына жылжыды. Дегенмен, олар соңғы бірнеше дорсальды омыртқалардың көлденең өскірлерінің негізіне қайта оралады. Осы белгілердің бірінші, бесінші, алтыншы және жетіншісі Эоламбияда анықталды, ал қалғандары жоғалған материалдың салдарынан белгісіз. Киркленд Эоламбияны Эухадрозаурияға жатқызды, оны Вейшампель және әріптестері Хадрозаурина (қазір Сауролофина) және Ламбеозаурина – хадрозавридтердің екі негізгі тармағы және олардың барлық ұрпақтарын қамтиды деп анықтаған. Артқы жақ сүйектегі тесіктің болмауы; мұрын тесігінің (кем дегенде ішінара) алдыңғы жақ сүйекпен жабылуы; жоғарғы жақ сүйектегі сөрелердің дамуы; құйрық омыртқаларының өте биік жүйке тікендері; иық сүйегінің беріктігі; және ересектерде ішектің үлкен "бут" бөлігі. Киркленд қыртысы жоқ Эоламбияны басқа, қыртысы бар ламбеозавриннен ерекшелендіретін екі қосымша белгіні тапты, олар қыртыстың дамуымен байланысты деп саналды: мұрын қуысының көз қуысынан жоғары орналасуы және теменнің қысқаруы. Егер Эоламбия ламбеозаврин ретінде танылса, онда Ламбеозаурина осы екі белгіні алып тастау үшін қайта анықталуы керек. Егер Эоламбия Ламбеозауриналардың бауырлас тобы болса, онда ол хадрозавридтердің морфологиясын көрсетеді, ол хадрозаврин мен ламбеозавриннің арасындағы айырмашылыққа жақын. Бұл мүмкіндікті Эоламбияның сакральды түбіндегі ойықтың болуы растайды, оны Киркленд хадрозавриннің айқындаушы белгісі ретінде таныды. Бас, Корритозавр мен Ламбеозаврдың ишиальды ұштары Мантелизавр немесе Уранозаврдан артық кеңеймегенін көрсетті. Бас сондай-ақ Эоламбияның тістері Киркленд ойлағаннан гөрі кең және асимметриялық екенін көрсетті; ол сонымен қатар, ересектерде, хадрозавридтерден айырмашылығы, тіс орнына екі тіс ғана бар екенін атап өтті. OMNH үлгілерін зерттеу, ильиумның постцетабулярлық аймағы ерекше өскінді құрамайтынын және жамбас сүйегінің төменгі жағындағы буындар өте айқын емес екенін көрсетті, бұл екеуі де Эоламбияны хадрозавридтер сияқты игуанодонттардан бөледі. Осылайша, Head Эоламбияны Hadrosauridae-ден тыс Hadrosauroidea-ның базалық мүшесі деп қорытындылады, бұл қорытындыны Probactrosaurus-қа жақын, hadrosaurid емес hadrosauroid деп тапқан филогенетикалық талдау қолдады.
The first few dorsal vertebrae are similar to the cervical vertebrae, but have taller and more prong like neural spines. The rest are amphiplatyan, meaning that they are flat at both ends. They also have postzygapophyses which are less elongate and more pedestal like, in addition to taller and more rectangular neural spines. The parapophyses, which are depressions instead of projections, have moved off from the transverse processes to the neural arch, between the transverse processes and the articular processes known as the prezygapophyses at the front of the vertebrae. However, they move back onto the base of the transverse processes in the last few dorsals. The first, fifth, sixth, and seventh of these traits were recognized in Eolambia, with the rest being unknown due to missing material. Kirkland further assigned Eolambia to the Euhadrosauria, defined by Weishampel and colleagues to include the common ancestor of Hadrosaurinae (now the Saurolophinae) and Lambeosaurinae – the two primary branches of hadrosaurids – and all of its descendants. the absence of a foramen on the premaxilla; the (at least partial) enclosure of the nostril by the premaxilla; the development of a shelf on the maxilla; the very tall neural spines of the caudal vertebrae; the robustness of the humerus; and the large "boot" of the ischium in adults. Kirkland found that two additional traits separated the crestless Eolambia from other, crested lambeosaurines, which were considered as being related to the development of the crest: the elevation of the nasal cavity above the eye socket, and the shortening of the parietal. If Eolambia were to be recognized as a lambeosaurine, then the Lambeosaurinae would have to be redefined to exclude those two traits. Alternatively, if Eolambia was instead the sister group of the Lambeosaurinae, then it would represent a morphology in hadrosaurids that is close to the divergence between hadrosaurines and lambeosaurines. This possibility is supported by the presence of a groove on the bottom of the sacrum of Eolambia, which was recognized by Kirkland as a defining trait of hadrosaurines He thus remarked that adult Eolambia specimens would resolve this issue. Head argued that Corythosaurus and Lambeosaurus have ischial tips no more expanded than those of Mantellisaurus or Ouranosaurus. Head also demonstrated that the teeth of Eolambia were broader and more asymmetrical than Kirkland had assumed; he also noted that subadults only possessed two teeth per tooth position, unlike hadrosaurids, Examination of the OMNH specimens further demonstrated that the postacetabular region of the ilium did not form a distinct process, and the articulations at the bottom of the femur are not very prominent, both of which separate Eolambia from more derived iguanodonts such as hadrosaurids. Thus, Head concluded that Eolambia was a basal member of the Hadrosauroidea, outside of the Hadrosauridae, a conclusion supported by a phylogenetic analysis finding it to be a non hadrosaurid hadrosauroid closely related to Probactrosaurus.
Кейінгі зерттеулер
2004 жылы Норман Эоламбияны алғаш рет игуанодонттардың толық филогенетикалық талдауына енгізді, бұл «Динозаврлар» кітабының екінші басылымындағы игуанодонттарға арналған тараудың бір бөлігі болды. Ол Эоламбияның Альтирхинусқа жақын туыс екенін анықтады, екеуі де Протохадрос, Пробактрозавр немесе Хадрозавридтерден бұрынғы деңгейде орналасқан. Сол томда Хорнер, Вайшампель және Кэтрин Форстер де Эоламбияны қоса алғанда, хадрозавридтердің жеке филогенетикалық талдауын жүргізді. Олар Эоламбияны хадрозаврид емес, бірақ хадрозауроид ретінде тапты, алайда Протохадростың жақын туысы ретінде. Хэд Хадрозавридтерді ортақ ерекшеліктеріне сүйене отырып, қайта анықтағанмен, Хорнер және әріптестері Протохадросты және осылайша Эоламбияны алып тастайтын таксондық анықтаманы қабылдады. Олар Эоламбияны хадрозавридтерден ажырататын қосымша белгілерді де анықтады: тіс қабыршақтарында жалпы тісшелер бар, ал короноидтық өскіні әлсіз кеңейген. Эоламбияның филогенетикалық орнының өзгеруі келесі жылдары да сақталды. 2009 жылы Левнесовияны сипаттағанда Ханс Дитер Суес және Александр Аверянов Протохадростың Альтирхинус және Пробактрозаврға қатысты аралық позицияда екенін, Фукуизаврдың жақын туысы екенін анықтады. Сонымен қатар, Хорнер мен әріптестерінің нәтижелеріне сәйкес, Альберт Прието Маркес және Марк Норелл 2010 жылы Эоламбияның Протохадростың жақын туысы екенін тапты. Ол Эоламбияның хадрозавридтерде кездесетін кейбір белгілерінің ұқсас екенін де атап өтті: бір тіс жиегінің болуы; предентарийдің сыртқы бұрышының дерлік шаршы пішіні; және квадрат-жақ сүйек тілігінің ортасы (квадрат-жақ сүйекпен байланысатын) квадраттың бетінен шамамен жартысы биіктікте орналасқан (сүйектің биіктігінің 60% -ынан кем). 2012 жылы Холц Эоламбияны Альтирхинуспен бірге Стиракостернаның алғашқы мүшесі ретінде жіктеді. Венжи Чжэн және әріптестері 2014 жылы топқа Джинтазаврды қосты, ал Хосе Гаска және әріптестері 2015 жылы бастапқы топты қалпына келтірді. Дегенмен, Макдональд 2017 жылы FMNH үлгілерін сипаттауға дайындалу үшін өзінің филогенетикалық деректерін кеңінен қайта қарады. Хорнер мен әріптестері, сондай-ақ Прието Маркес пен Норелл сияқты, Макдональд және әріптестері Эоламбияның Протохадростың жақын туысы екенін анықтады, екеуі де хадрозавроморфтардың бұрынғы деңгейінде орналастырылды (нәтижелері төменде келтірілген). Эоламбияның Протохадрос және Жейаватиге жақын туыс екендігі; алайда, Макдональд және әріптестері соңғысының 2017 жылы көбірек дамыған екенін анықтады. Топология А: Анторбитальді тесік Чойродонда бар екендігі кодталған. Жалпы, Эоламбияның өсу қарқыны жеті немесе сегіз жылдан кейін жетілуге жеткен Гипакрозавр мен Майазаврға ұқсас болған сияқты.
Қоршаған орта және тафономия
Муссентухит мүшесінің тұнбалық деректері Эоламбияның үлкен, көпжылдық көлдер жүйесіне жақын, нашар кеуекті жазықта өмір сүргенін көрсетеді. Көлдер Жердің осьтік прецессиясынан туындаған шамамен 21 000 жылдық Миланкович циклдарында жоғары және төмен деңгейлер арасында ауытқыды. Бұл циклдар қазіргі тау жыныстарындағы саздық құмтас және саз қабаттарының кезектесіп орналасуынан көрінеді. Құрғақ кезеңдерде көлдің ашық жатқан төбесі өсімдіксіз кең жағажайға айналды. Көл төбесіндегі жарылған саздан саз кесектері пайда болды, ал көл біртіндеп тартылғанда, су жиегіне органикалық қалдықтар мен сүйек қалдықтары шашырап кетті. Ал теңіз деңгейі көтерілген кезде, кішкентай өзендер жазыққа еніп, құрғақ маусымда жиналған қалдықтарды қайта өңдеп, орын ауыстырды. 46° солтүстік ендікте Муссентухиттің орташа температурасы, жалпы циркуляция модельдеріне сәйкес, қазіргіден шамамен жылырақ болған.
Экожүйе
Крокодиломорфтар Муссентухит кен орындарында көптеп кездеседі, олар көбінесе тістерімен бейнеленеді. Ең ірі тістер Pholidosauridae тұқымдасқа жатқызылған. Алайда, бұл жіктемелер тек тістерге негізделгендіктен, сенімді емес. Макдональд және әріптестері 2017 жылы осы морфотиптерді белгісіз неосухиандар ретінде қарастырды. Дегенмен, осы тістердің біркелкі кішкентай мөлшері және FMNH экспедицияларының ашқан деректеріне сәйкес, кейбір крокодилдерде осы морфотиптердің бірге кездесуі байқалды. Орнитоподтардың негізгі тістері де табылды, ал 1999 жылы Чифелли оларды Pachycephalosauria тұқымдасына немесе тісті құстарға жатқызған. Сонымен қатар, кератопстар мен сауроподтардың тістерімен бірге алып овираптозавр да табылды. Бұл өсімдіктер Эоламбия үшін мол азық көзі болған. Осы баламалы түсіндірмеге сәйкес, Эоламбияның, Протохадростың және одан да дамыған хадрозауроидтардың ортақ ата-тегі тек Азияда ғана емес, сонымен қатар Азия мен Солтүстік Америкада кеңінен таралған болуы мүмкін. Макдональд және әріптестері Эоламбия мен Протохадростың Солтүстік Америкаға тән хадрозауроидтардың жергілікті тобын құрайтынын, олар креда дәуірінде басқа стиракостерн тобы сияқты, кеңінен таралғанын атап көрсетті. Мұндай замандас топтарға Шуангмиаозавр, Чжанхенлонг және Плезиохадростың Орталық Азиялық тобы кірді.