Кіріспе

Гүлді өсімдіктер туысы

Uvularia – Colchicaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Олар көбінесе қоңыраугүлдер, қоңыраулар немесе мерейлі қоңыраулар деп аталады. Туыстың атауы латын тіліндегі ūvula сөзінен шыққан, яғни "кішкентай жүзім" деген мағынаны білдіреді, бұл гүлдердің төмен қарай иілуіне байланысты. Сол себепті Uvularia ауыздың жұмсақ таңдауынан төмен ілінген, соған ұқсас сауыт ұйқысын да білдіруі мүмкін. Өсімдіктер көбінесе орманды беткейлерде немесе шатқалдарда өседі және тамырсабақтар немесе тамырсабақты тамырлар арқылы таралады. Өсімдіктердің биіктігі әдетте 15-30 см аралығында болады және сәуір мен мамыр айларында сабақтан бір-екі гүл шығады, олар жапырақтардың қойнауынан төмен қарай асылып тұрады.

Түрлер

Увулярияның бес түрі бар. Олардың барлығы Солтүстік Америкаға ғана ендемик. Олар Флориданың солтүстігінен Нова-Шотландияға дейін, батысқа қарай Манитобаға және оңтүстікке қарай Техасқа дейін өседі. Uvularia floridana Chapm. – Флоридалық қоңыраугүлі FL GA SC AL MS
Uvularia grandiflora Sm. – ірі гүлді қоңыраугүлі Ontario, Québec, E + C АҚШ
Uvularia perfoliata L. – жапырақшалы қоңыраугүлі Ontario, E + SC АҚШ
Uvularia puberula Michx. – тау қоңыраугүлі EC АҚШ
Uvularia sessilifolia L. – сабақсыз қоңыраугүлі E Канада, NE + SE АҚШ, Ұлы көлдер, Миссисипи аңғары.

Сипаттама

Увулярия түрлері - тік, қарапайым немесе екі ереуілді сабақтары бар, көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, сабақсыз немесе сабақтың ортасынан өтетін. Гүлдері жалғыз немесе кейде жұптап, сабақтың жоғарғы жағынан төмен қарай сағады, сырттан қарағанда жапырақ қойнауындағыдай көрінеді, бірақ іс жүзінде сабақтың ұшында орналасқан. Олар көктемде ұзын тістік гүл жапырақтарынан құралған, қоңырау пішіндес гүлдермен гүлдейді. Жемісі үш бөлікті, жасылдан сары қоңырға дейін түсті болады және әр бөлігінде 1-3 дөңгелек тұқым пайда етеді.

Өсіру

Бұл көзге түспейтін орман өсімдіктері ормандық және көлеңкелі бақтарда қолданылады.