Кіріспе
Жайн дінінде тамақ пен сұйықтықтарды біртіндеп азайту арқылы өлімге ерікті түрде ораза ұстау Салехана (IAST: sallekhanā), сондай-ақ самлехана, сантара, самадхи марана немесе саньясана марана деп аталады.
Sallekhana (IAST: sallekhanā), also known as samlehna, santhara, samadhi marana or sanyasana marana,
Sallekhana is treated as a supplementary to these twelve vows. However, some Jain teachers such as Kundakunda, Devasena, Padmanandin, and Vasunandin have included it under Shikshavratas. Sallekhana means to properly 'thin out', 'scour out', or 'slender' the passions and the body through gradually abstaining from food and drink. Sallekhana is divided into two components: Kashaya Sallekhana (slendering of passions) or Abhayantra Sallekhana (internal slendering) and Kaya Sallekhana (slendering the body) or Bahya Sallekhana (external slendering). It is described as "facing death voluntarily through fasting". For a successful sallekhana, the death must be with "pure means", voluntary, planned, undertaken with calmness, peace, and joy by which the person accepts the ultimate purification of the body and focuses the mind on spiritual matters. Sallekhana differs from other forms of ritual deaths recognized in Jainism as appropriate. The other situations consider ritual death preferable to a mendicant breaking his or her Five Great vows (Mahavrata). For example, celibacy is one of the Five vows, and ritual death is considered better than being raped or seduced or if the mendicant community would be defamed. A ritual death under these circumstances by consuming poison is believed to be better, and thus allows for an auspicious rebirth.
Салехана осы он екі сертпен қосымша ретінде қарастырылады. Алайда, Кундакунда, Девасена, Падманнандин және Васунандин сияқты кейбір джайнистік ұстаздар оны Шикшавраттардың құрамына енгізген. Салехана – тамақ пен судан бірте-бірте бас тарту арқылы құштарлықтар мен денеді дұрыс «тарту», «тазарту» немесе «жіңішкерту» дегенді білдіреді. Салехана екі құрамдас бөлікке бөлінеді: Кашая Салехана (құштарлықтарды жіңішкерту) немесе Абхаянтра Салехана (ішкі жіңішкерту) және Кая Салехана (денені жіңішкерту) немесе Бахья Салехана (сыртқы жіңішкерту). Ол «ораза ұстау арқылы ерікті түрде өлімге бет бұру» деп сипатталады. Сәтті Салехана үшін өлім «таза жолмен», ерікті түрде, жоспарлы түрде, адам денесінің толық тазаруын қабылдап, санасын рухани мәселелерге шоғырландыратын тыныштық, бейбітшілік және қуанышпен жүзеге асырылуы керек. Салехана джайнизмде орынды деп танылған басқа да рәсімдік өлімдерден ерекшеленеді. Басқа жағдайларда, сартты түрде діни өлім, кешірімінің Бес Ұлы сертін (Махаврата) бұзудан жақсырақ деп есептеледі. Мысалы, ұрықтанбау – Бес серттен бірі, сондықтан зорлау немесе азғыру жағдайында немесе қайыршылар қауымының абыройына нұқсан келтіретін жағдайда рәсімдік өлім артық деп саналады. Мұндай жағдайларда у ішу арқылы өлімге бару жақсырақ деп есептеліп, осы арқылы жақсы қайта тууға мүмкіндік береді.
Sallekhana (IAST: sallekhanā), also known as samlehna, santhara, samadhi marana or sanyasana marana,
Sallekhana is treated as a supplementary to these twelve vows. However, some Jain teachers such as Kundakunda, Devasena, Padmanandin, and Vasunandin have included it under Shikshavratas. Sallekhana means to properly 'thin out', 'scour out', or 'slender' the passions and the body through gradually abstaining from food and drink. Sallekhana is divided into two components: Kashaya Sallekhana (slendering of passions) or Abhayantra Sallekhana (internal slendering) and Kaya Sallekhana (slendering the body) or Bahya Sallekhana (external slendering). It is described as "facing death voluntarily through fasting". For a successful sallekhana, the death must be with "pure means", voluntary, planned, undertaken with calmness, peace, and joy by which the person accepts the ultimate purification of the body and focuses the mind on spiritual matters. Sallekhana differs from other forms of ritual deaths recognized in Jainism as appropriate. The other situations consider ritual death preferable to a mendicant breaking his or her Five Great vows (Mahavrata). For example, celibacy is one of the Five vows, and ritual death is considered better than being raped or seduced or if the mendicant community would be defamed. A ritual death under these circumstances by consuming poison is believed to be better, and thus allows for an auspicious rebirth.
Процедура
Бұл практика бірнеше күннен бірнеше жылға дейін созылуы мүмкін. Ратнакаранда шравакачараның алтыншы бөлімі Саллехана мен оның рәсімін былайша сипаттайды: Джайни мәтіндері анттың бес бұзуын (Атичара) атап көрсетеді: адам ретінде қайта тууға деген құштарлық, құдай ретінде қайта тууға деген құштарлық, өмір сүруді жалғастыруға деген құштарлық, жылдам өлуге деген құштарлық және келесі өмірде сезімдік өмір сүруге деген құштарлық. Басқа бұзушылықтарға: достарға деген құрметті еске түсіру, өткен ләззаттарды еске түсіру және болашақта ләззаттарды күту жатады. Шамамен б.з.д. 3-ші немесе 2-ші ғасырларда жазылған ежелгі Светамбара джайни мәтіні Ачаранга Сутрада Саллехананың үш түрі сипатталған: Бхактапратяхяна, Ингита марана және Падапопагамана. Бхактапратяхянада антты орындауға ниеттенген адам усақ-түйексіз жерді таңдап, онда сабаннан жасалған төсекке жатып, дене мүшелерін қозғамай, өлгенше тамақтан және судан бас тартады. Ингита маранада адам жалаңаш жерде ұйықтайды. Ол отыруға, тұруға, жүруге немесе қозғалуға болады, бірақ өлгенше тамақтан бас тартады. Падапопагаманада адам тамақсыз және сусыз "ағаштай" тұрып, өлгенше шыдайды. Таттварта Сутраға сәйкес, «үй иесі өлім жақын болғанда, өз еркімен немесе ықыласымен Саллехананы қабылдайды». Орта ғасырлардағы джайни мәтіні, Прушартасиддхюпаяға сәйкес, аскеттер мен үй иелері «өмір соңында өз еркімен өлімді күтуі» керек, себебі тек Саллехана ғана ізгі өлім деп есептеледі. Джайн князі, кейін монах болған Иланго Адигалдың «Силаппадикарам (Балтаның эпосы)» шығармасында джайни монахшасы Каунди Адигалдың Саллеханасы туралы айтылған. Карнатакадағы Тирумакудалу Нарасипураның жанындағы Доддахундиден табылған Нишидхиде көне каннада жазуы бар. Т. Ф. Флит, И. К. Сарма және Э. П. Райс сияқты тарихшылар оны мәтіндік контекстіне сәйкес 840 немесе 869 жылға дателеп көрсеткен. Естелік таста Батыс Ганг әулетінің патшасы Ереганга Нитимарга I-нің (Саллехана) рәсімдік өлімінің фриздегі бірегей бейнесі бейнеленген. Оны патшаның ұлы Сатьявакья орнатқан. Шраванабельголадағы Куге Брахмадева бағанасында Марасимханың есімімен Нишидхи орнатылған. Гандаварна Басади алдындағы бағанаға жазылған жазуда 982 жылы ант бергеннен кейін қайтыс болған Раштракута патшасы Кришна III-нің немересі Индрараджаның есімі көрсетілген. Статистикалық тұрғыдан алғанда, Саллехананы барлық экономикалық топқа жататын ерлер мен әйелдер, сондай-ақ білімді джайндар орындайды. Оны әйелдер ерлерге қарағанда жиірек орындайды.
Jain texts mention five transgressions (Atichara) of the vow: the desire to be reborn as a human, the desire to be reborn as a divinity, the desire to continue living, the desire to die quickly, and the desire to live a sensual life in the next life. Other transgressions include: recollection of affection for friends, recollection of the pleasures enjoyed, and longing for the enjoyment of pleasures in the future. The ancient Svetambara Jain text Acharanga Sutra, dated to about 3rd or 2nd century BCE, describes three forms of Sallekhana: the Bhaktapratyakhyana, the Ingita marana, and the Padapopagamana. In Bhaktapratyakhyana, the person who wants to observe the vow selects an isolated place where he lies on a bed made of straw, does not move his limbs, and avoids food and drink until he dies. In Ingita marana, the person sleeps on bare ground. He can sit, stand, walk, or move, but avoids food until he dies. In Padapopagamana, a person stands "like a tree" without food and drink until he dies. According to Tattvartha Sutra, "a householder willingly or voluntarily adopts Sallekhana when death is very near." According to the medieval era Jain text, Puruşārthasiddhyupāya, both the ascetics and the householder should "court voluntarily death at the end of life", thinking that only sallekhana is a pious death. The Silappadikaram (Epic of the Anklet) by the Jain prince turned monk, Ilango Adigal, mentions Sallekhana by the Jain nun, Kaundi Adigal. An undated inscription in old Kannada script is found on the Nishidhi from Doddahundi near Tirumakudalu Narasipura in Karnataka. Historians such as J. F. Fleet, I. K. Sarma, and E. P. Rice have dated it to 840 or 869 CE by its textual context. The memorial stone has a unique depiction in frieze of the ritual death (Sallekhana) of King Ereganga Nitimarga I of the Western Ganga Dynasty. It was raised by the king's son Satyavakya. In Shravanabelgola, the Kuge Brahmadeva pillar has a Nishidhi commemorating Marasimha, another Western Ganga king. An inscription on the pillar in front of Gandhavarna Basadi commemorates Indraraja, the grandson of the Rashtrakuta King Krishna III, who died in 982 after observing the vow. Statistically, Sallekhana is undertaken both by men and women of all economic classes and among the educationally forward Jains. It is observed more often by women than men.
Заңдық және өзін-өзі өлтірумен салыстыру
Джайнистік мәтіндер салехана мен суицидтің (өз-өзіне қол жұмсаудың) арасын нақты ажыратады. Оның дуалистік теологиясы жан мен материяны ерекшелендіреді. Джайнизмдегі сенім бойынша, жан жинаған кармаға сәйкес қайта туады, ал өлім қалай болса, карманың жиналуына солай әсер етеді, ізгі өлім теріс кармалық байланыстарды азайтады. Салеханаға дайындалу өлім жақындағанға дейін, ертерек басталуы керек, ал өлім жақындағанда, салеханаға берілген уәде денені және құштарлықтарды бірте-бірте теріске шығару арқылы орындалады. Салехананы суицидпен салыстыру джайнизмнің алғашқы дәуірлерінен бері талқыланып келеді. Ерте буддалық тамил эпосы «Кундалакеси» оны суицидпен теңестірген. Алайда, бұл пікір қазіргі тамил джайнистік әдебиеттерінде, мысалы «Нилакесиде» жоққа шығарылған. 2006 жылы Раджастан жоғары сотында қарастырылған «Нихил Сони Үндістан Одағына қарсы» ісінде, Аруна Рамчандра Шанбауг пен Үндістан Одағы арасындағы эвтаназияға қатысты іс және Джан Каур ісіне сілтеме жасап, «Ешбір адам өзінің өмірін өз еркімен аяқтау құқығына ие емес, өйткені өмірге құқық өз еркімен өлімге бару құқығын қамтымайды» делінген. Сондықтан, талапкер салехананы суицид деп есептеп, Үндістан қылмыстық кодексінің 309-бабы (суицидке талпыну) бойынша жазалануы керек деп мәлімдеді. Суицидке талпыну Үндістан қылмыстық кодексінің 309-бабы бойынша қылмыс болып саналатын. Жауап ретінде, джайни қауымы бұл практиканы тыйым салу олардың дін бостандығын бұзу болып табылады деп мәлімдеді, бұл Үндістан Конституциясының 15- және 25-баптарымен кепілдендірілген негізгі құқық. Джайни қауымының өкілдері салеханаға тыйым салуға қарсы бүкіл ел бойынша наразылық шерулерін ұйымдастырды. Адвокат Сухрит Партасарати жоғары соттың шешімін сынап, «Салехана – табиғи емес өлімге қол жеткізуге тырысу емес, керісінше, адамның өмірді қадір-қасиетпен өмір сүруінің этикалық таңдауының бір бөлігі» деп жазды. Ол сондай-ақ, Жоғарғы соттың Джан Каур ісінде адамның қадір-қасиетпен өмір сүру құқығын өмірге құқықтың аясында нақты мойындағанын атап өтті. Ол сондай-ақ, Жоғарғы соттың аталған істе жазған мына сөздерін келтірді: «[Өмірге құқық] өмірінің соңы жақындап қалған адамның қадір-қасиетпен өлу құқығын да қамтуы мүмкін. Бірақ, өмірдің соңында қадір-қасиетпен өлуге құқық, өмірдің табиғи мерзімін қысқартып, табиғи емес өлімге құқықпен шатастырылмайды немесе теңестірілмейді». 2017 жылдың сәуір айында Үндістан Парламенті 2017 жылғы Психикалық денсаулық сақтау туралы заңды қабылдап, суицидті қылмыстан шығарды.
Индуизм мен буддизмде
Басқа діндерде де осыған ұқсас тәжірибелер бар, мысалы индуизмдегі Прайопавеса және буддизмдегі Сокушинбуцу. Ежелгі және орта ғасырдағы үнді діндерінің ғалымдары өз-өзіне қол жұмсауды және адамның өлімді ерікті түрде таңдау құқығын талқылады. Өзін-өзі өлтіруді буддалық, индуистік және джайналық мәтіндер бекітеді. Әлемнен бас тартқандар үшін (саньяси, садху, яти, бхикшу) үнді мәтіндері өлімді ритуалдық жолмен таңдаудың қашан орынды екендігін және өз өмірін ерікті түрде аяқтаудың қандай тәсілдеріне рұқсат етілгенін талқылайды. Саньяса Упанишадтар, мысалы, діни өлімнің көптеген тәсілдерін сипаттайды, мысалы, тамақ пен су ішуді баяулатып, содан тоқтату (саллеханаға ұқсас), өзенге кіріп суға бату, отқа секіру, батырлардың жолы және Ұлы саяхат. Батырлар жолы – дхарма (тура, жақсы) жолындағы әділ шайқаста қаза табу деп түсіндіріледі. Ұлы саяхат – адам тамақ ішпей, аштықтан өлгенше солтүстікке қарай жүруі. Осыған ұқсас тәжірибе, Вадакируттал (әдеби мағынасында – солтүстікке қарау) Тамилнадудағы Сангам дәуірінде кең таралған. Бұл туралы Тамил антологияларында, мысалы, "Пурананоору" да айтылған.