Кіріспе

Медиа-блэкаут – белгілі бір тақырыпқа қатысты жаңалықтарды, әсіресе бұқаралық ақпарат құралдарында, кез келген себеппен цензуралау. Медиа-блэкаут ерікті болуы мүмкін, немесе кейбір елдерде үкімет немесе мемлекет тарапынан міндетті түрде енгізілуі мүмкін. Екінші жағдай бейбіт уақытта әдетте дау тудырады, себебі кейбір адамдар мұны адам құқықтарын бұзу және сөз бостандығын шектеу деп санайды. Пресс-блэкаут – ұқсас термин, бірақ ол баспа басылымдарына ғана қатысты қолданылады. Медиа-блэкауттар, әсіресе соғыс жарияланған кезде, жауға пайдалы ақпараттың таралуын болдырмау үшін қолданылады. Кейбір жағдайларда ресми цензура қолданылады, ал кейбіреулерінде жаңалықтар құралдары өз еркімен ынтымақтасады, мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыстағы Ұлыбританияның D (кейін DA) хабарламалар жүйесі сияқты.

Тарихи

Бұқаралық ақпарат құралдарының қарапайымдылығының мысалдары ретінде Хиросима мен Нагасакиге атом бомбалары тасталған кезде Оңтүстік Жапониядағы БАҚ-қа қойылған тыйымды және Персия шығанағы соғысы кезінде Ирактан тәуелсіз тілшілердің хабар алмасуының болмауын атауға болады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың цензура басқармасы газеттер мен радиостанцияларға хабарламалар жіберіп, олардан өрт шарының көзге көрінуі немесе жарылуы туралы хабарламауды сұрады, осылайша жапондықтар болашақ әрекеттерді жоспарлау кезінде олардың тиімділігі туралы ақпарат алмайды. Нәтижесінде, жапондықтар өз бомбаларының тек біреуінің тағдырын білді, ол Вайоминг штатына құлап, жарылмады. Жапондықтар алты айдан кейін барлық ұшыруды тоқтатты. АҚШ-тағы баспасөздің қарапайымдылығы өрт шарынан болған алғашқы өлім жағдайларынан кейін алынды, бұл халықты ескерту үшін жасалды, бірақ қауіп туралы халықтың білуі бұл өлімдердің алдын алуға мүмкін еді. Ұлыбританияның RMS Lancastria кемесі соғыс кезінде батып, 4000-нан астам адамның қаза болуы туралы жаңалық азаматтық рухқа әсер етпеу үшін өз еркімен жасырылды, бірақ ол шетелде белгілі болғаннан кейін жарияланды.

Жапониядағы GHQ, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі оккупация

Жапонияның капитуляциясынан кейінгі жеті жыл ішінде Одақтас державалардың Жоғарғы Бас қолбасшысы (SCAP) жүргізген саяси және экономикалық бақылаудан өзге, SCAP азаматтық цензура жасау бөлімшесі (CCD) құрылған кезде, жапондық бұқаралық ақпарат құралдарына қатаң бақылау жасады. CCD соңында барлық БАҚ-тан барлығы 31 тақырыпты тыйым салды. Осы тақырыптардың ішінде: SCAP-ты (жеке тұлғалар мен ұйымды) сынау. Соғысқа дейін және соғыстан кейін Одақтастар саясатын сынау. Кез келген империялық үгіт-насихат. Соғыс қылмыскерлерін қорғау. SCAP-ты мақтауға рұқсат болғанмен, «демократиялық емес» үкімет нысандарына мақтау. Хиросима мен Нагасакиге тасталған атом бомбалары. Қара нарық әрекеттері. Одақтас дипломатиялық қатынастарды (Совет Одағы – АҚШ қарым-қатынастарын) ашық талқылау. SCAP оккупациясының соңына жақындаған кезде CCD цензура заңдары шамалы жеңілдетілгенімен, Хиросима мен Нагасакидегі атом бомбалары сияқты кейбір тақырыптар 1952 жылға дейін, оккупация аяқталғанға дейін талқылауға тыйым салынған мәселелер болып қала берді.

Қазіргі заманғы

1956 жылдың 4 шілдесінде Нью-Йорк штатының Насау округінде Питер Вайнбергер есімді 32 күндік сәби ұрланып, 2000 доллар көлемінде сыйақы талап етілді; ұрлаушы сыйақы төленсе, Вайнбергерді "қауіпсіз және қуанышты" қайтаруға уәде берді. Полиция ұрлаушының Вайнбергердің үйіне жақын жердегі бұрышта ақшаны алуына мүмкіндік жасады және айырбастау алдында ұрлаушының Питерге зиян келтіру қаупін азайту үшін бұқаралық ақпарат құралдарының (БАҚ) жариялануын тоқтатуды сұрады. Бірақ «Нью-Йорк Дейли Ньюс» газеті бұл оқиға туралы хабарлап, Вайнбергердің үйіне көптеп журналистерді әкеліп, ұрлаушыны сыйақы ақшасын алудан қорқытты. Содан кейін ұрлаушы Вайнбергерді тас жолдың жанындағы қалың бұталарға тастап кетті. Бір айдан кейін Вайнбергер мерт күйімен табылғаны белгілі болды, ол нәрестелік салқыннан қаза тапқан. 2005 жылы Нью-Йорк қаласындағы көлік ереуілі кезінде екі тараптың келіссөздерін тиімді жүргізу үшін БАҚ-тың жариялануы тоқтатылды. 2008 жылы канадалық журналист Мелисса Фунгтың ұрлануы туралы ақпарат жасырын сақталды, оның қауіпсіз оралуын қамтамасыз ету үшін. Барлық БАҚ бұған бағынып, канадалық жұртшылық Фунгтың тағдырынан хабарсыз қалды. 2008 жылы британ тағына үшінші болып тұрған ханзада Гарридің Ауғанстандағы әскери қызметі туралы ақпарат оның қауіпсіздігі үшін британдық БАҚ-та жасырын сақталды. Шетелдік БАҚ хабарлағаннан кейін ол мерзімінен бұрын елге қайтарылды. 2009 жылдың 22 маусымында «Нью-Йорк Таймс» газетінің тілшісі Дэвид Родтің талибандардан қашқандығы туралы жаңалық келгенде, оның ұрлануын білмейтіндер көп болды. Себебі ол және екі ауғандық әріптесі талибандардың қолында жеті ай бойы болғанда, «Таймс» газеті бұл ақпаратты құпия сақтап келді. Тілшінің қауіпсіздігіне алаңдаған «Таймс» газеті басқа ірі жаңалықтар ұйымдарынан да солай істеуін сұрады; Родтың әріптестерінің өтініші бойынша NPR және басқа ондаған жаңалықтар құралдары ұрлау туралы хабарламады. Пойнтер институтында журналистерге этика сабақтарын оқытатын Келли Макбрайд БАҚ-тың жариялануын тоқтатуға "шын таңғалғанын" айтты. "Мен бұл жағдайды сәл алаңдатады деп ойлаймын, өйткені бұл 40 халықаралық жаңалықтар ұйымы жұртшылыққа хабарламауға келіскенін білдіреді", - деді ол NPR тілшісі Мелисса Блокқа. Макбрайдтың айтуынша, бұл жағдай жаңалықтар ұйымдарының сенімділігіне нұқсан келтіруі мүмкін. "Біз жалпыға қызықты нәрсе туралы толық ақпаратты жарияламайынша, ұзақ мерзімді перспективада өзімізге ешқандай пайда келтірмейміз деп ойлаймын", - деді ол.

Еуропалық Одақ

2022 жылы Украинаға Ресейдің басып кіруіне байланысты санкциялардың бір бөлігі ретінде Ресейге тиесілі RT және Ресей үкіметіне тиесілі Sputnik халықаралық медиа құралдарының ЕО-да хабар таратуы мен таралуына тыйым салынды. Бұл медиа құралдарының Twitter желісіндегі жазбаларын да көру мүмкін емес. "Цифрлық қызметтер туралы" заң (DSA) негізінде "дезинформацияға қарсы күрес" және "дағдарыстық жағдайларға жауап беру" сияқты ұғымдарды пайдалана отырып, Еуропалық комиссияның әлеуметтік желілер, іздеу жүйелері сияқты платформаларға қатысты ережелерді күшейту үшін "күшті өкілеттіктерді" пайдалануы мүмкін деген алаңдаушылық туып отыр. Шындығында, Ресейдің Украинаға басып кіруіне орай, ЕО-да Ресейлік медиа құралдарына Украинадағы жағдай туралы хабар таратуға шектеу қойылды.

Футболдан

Қауымдастық футболында баспасөз немесе бұқаралық ақпарат құралдарының тоқтатылуы итальян тілінен алынған "silenzio stampa" (сөзбе-сөз – "прессаның үндемеуі") деп аталады. Бұл, ең алдымен, футбол клубы немесе ұлттық команда мен ойыншылардың сұхбат беруден немесе баспасөзбен қандай да бір жолмен ынтымақтастықтан бас тартуына қатысты жағдайды білдіреді. Мұндай шара көбінесе маңызды турнирлер кезінде немесе клуб бұқаралық ақпарат құралдары өздері мен олардың қызметін объективті бейнелемейді деп санайтын кезде қолданылады. "Silenzio stampa" термині 1982 жылғы ФИФА әлем чемпионатында Италия құрамасы баспасөзde тараған қауесеттер мен нақты емес ақпараттарға жауап ретінде жаңалықтарды жариялауды тоқтатқан кезде пайда болды.