Кіріспе

Жауынгерлік өнер терминінде күрес техникасы. Жауынгерлік өнерде лақтыру – қарсыластың тепе-теңдігін бұзу немесе оны көтеріп, жерге түсіруді қамтитын күрес техникасы. Жапон жауынгерлік өнерінде «нагэ ваза» (投げ技), яғни «лақтыру техникасы» деп аталады. Лақтыру – түсірудің (күрес) бір түрі. «Сутеми ваза» (捨身技), яғни «құрбандық техникасы» деп аталатын кейбір лақтыру әдістері, өзін жерге түсіру сияқты қауіпті жағдайға түсіру арқылы лақтыруды орындауды қамтиды.

Атқарылған құлақтың түрлері

Азиялық жекпе-жек өнерінің ішінде дзюдо ең дамыған лақтыру техникасына ие, ал лақтырулар оның ерекшелігі саналады. Көптеген лақтырулар лақтырудың ортақ нүктесін сипаттау арқылы аталады (мысалы, жамбас лақтыру, иық лақтыру, білек лақтыру сияқты), немесе қарсыласқа лақтырудың тигізетін әсерінің сипаты (мысалы, аспан мен жер лақтыру, сайлап түсіру, денеден түсіру) арқылы беріледі, ал түрлеріне сәйкес сипаттамалық атаулар қойылған. Мұнда қолданылған атаулар джиу-джитсу лақтыруларынан (соның салдарынан дзюдо/айкидо лақтыруларынан) алынған жапондық сипаттамалар. Жапондықтар лақтыруларын осылай атауды дәстүрге айналдырған, ал көптеген батыс жекпе-жек өнері доджолары лақтыруларға ағылшын тіліндегі атаулар берді, себебі ағылшын тілді студенттерге лақтыру атауларын лақтырудың сипаттамалық ерекшеліктерімен байланыстыру арқылы есте сақтау оңайырақ болады. Дзюдода лақтырулар алты категорияға бөлінеді: қол техникалары, аяқ техникалары, жамбас техникалары, иық техникалары, сондай-ақ артқа және бүйірге жасалатын құрбандық лақтырулар.

Иық және артқы лақтыру

Кеуде арқылы атқанда қарсыласты иығынан лақтыруды айтады. Жауды жерден көтеріп тастайтын иықпен атқан сеой наге (背負い投げ, "Артқа лақтыру") деп аталады, ал қарсыластың тепе-теңдігін бұзып, иықпен тартып түсірген сеой отоши (背負落とし, "Артқа құлау") деп аталады. Сеой-наге – дзюдодағы ең көп қолданылатын атқыштардың бірі. Бір зерттеуде дзюдошылардың шамамен 56%-ы осы техниканы қолданғаны анықталды. Көбінесе қолданылатын иықпен атқыштардың бірі – дзюдоның ippon seoinage ("Бір қолмен артқа лақтыру") немесе күрестегі ұқсас ұшатын ат.

Аяқпен лақтыру, жинау және секіру

Аяқ-қолын кесу кезінде шабуылшы қарсыласының аяғының бірін немесе екеуін де жерден кесу үшін бір аяғын пайдаланады. Әдетте, қарсыластың салмағы кесілген аяққа түседі. Бұл, шабуылшының қолдарымен қарсыластың денесін бақылауымен бірге, қарсыластың құлауына себеп болады. Көбінесе қолданылатын аяқ-қолын кесу әдістері – дзюдодағы Учи Гари, Кучи Гари, Осото Гари және Косото Гари. Күрес спортында да ұқсас техникалар бар, соның ішінде ішкі және сыртқы домалатулар. Аяқ-қолын кесуге ұқсас, бірақ шабуылдаушы аяқпен кесу орнына ілу немесе көтеру әрекеттері де болады. Екі лақтыру түрінің арасындағы шекара шамалы, көптеген лақтырулар аяқ-қолын кесу мен домалату сипаттамаларын көрсетеді. Алайда, айырмашылық мынада: аяқ-қолын кесу – бір тегіс қозғалыс, ол орақ сияқты, ал ілгек – қарсыластың аяғын бірінші жоғары тартып, содан кейін жаңғақтың күшімен итеру. Батыс күресіндегі ішкі және сыртқы домалатулар деп аталатын Оучи Гари мен Осото Гаридің ілмекті түрлері, сондай-ақ Косото Гаке де жиі қолданылады.

Құрбандықтар

Құрбандықталған лақтырулар орындалуы үшін лақтырушының ықтимал түрде қолайсыз жағдайға өтуін қажет етеді, мысалы, жерге құлау. Құлайтын дененің инерциясы лақтыруға күш қосады және нәтижесіне қарағанда салыстырмалы түрде аз күш жұмсалады. Дзюдода (сондай-ақ басқа жекпе-жек өнерлерінде) мұндай лақтырулар сутеми ваза деп аталады және артқы (ма сутеми ваза) және бүйірлік (йоко сутеми ваза) лақтыруларға бөлінеді. Дзюдода бұл лақтырулар қауіптің укеге (алатын адамға) және ториге (лақтырушыға) қатысты болуына байланысты белгілі бір дәрежеден бастап және жоғары деңгейдегілерге ғана рұқсат етіледі.

Бүйірдің лақтырылуы

Бүйір лақтыруы – лақтырушының жамбасын айналу нүктесі ретінде пайдалану, қарсыластың ауырлық ортасынан төменгі қалпына келтіру арқылы жасалады. О-гоши сияқты бірнеше түрлі бүйір лақтыруы бар, ол көбінесе бастаушыларға бірінші болып үйретіледі. Дзюдодағы бүйір лақтырулары Коши Ваза деп аталады, ал Айкидо немесе Сумода – кошинаге деп аталады.

Көліктерді жинау

Алып қою – қарсыласты жерден көтеріп, кейін қайтадан түсіру. Көбінесе пік-аптар екі аяқты түсірудің түрлеріне негідалған көтеру әрекеттері, дзюдоның Те Гурума және Сукуи Наге (екеуі де қолмен тастауға жататын Гансеки Отоши ретінде жіктеледі), сондай-ақ күрестен алынған суплекс болып табылады, онда шабуылшы қарсыласының денесін тік көтеріп, оны өзінің салмақ ортасынан асырып, артқа қарай құлатады (әдетте арқасын иіп). Суплекстің түрлері күрес түрлерінің көпшілігінде жиі кездеседі және кейде аралас жекпе-жектерде қолданылады. Дзюдода Ура-Наге тастау суплекстің бір түрі, бірақ ол құрбандық тастау ретінде жіктеледі.