Кіріспе

Алдерни – сүтті малдың жойылып кеткен тұқымы. Ол Канал аралдарындағы Алдерни аралында пайда болған және осы аралдың атымен аталған. Бұл Канал аралдары малдарының үш тұқымының бірі, қалғандары – Джерси және Гернси. XVIII және XIX ғасырларда "Алдерни" архипелагтың малдарына қолданылатын жалпы атау болды; олардың көптегені қай аралдан шыққандығына қарамастан, осы атпен материктік Ұлыбританияға экспортталды.

Тарих

Channel Islands-қа малдың әкелінгені он және он бірінші ғасырларға дейін барып жетеді, шамамен 960 жылы Нормандияның Ричард I пираттардың шабуылдарынан қорғануға арал тұрғындарына көмектесу үшін Мон Сен-Мишельден монахтарды жіберген деген болжам бар. Осы монахтар өздерімен бірге нормандық немесе бретондық типтес мал әкелген, мүмкін қазіргі Бретаньнің Froment du Léon тұқымына ұқсас; олар негізінен жұмыс малдары ретінде, сондай-ақ сүт малдары ретінде пайдаланылған. Кейін, жылқылар жұмыс үшін өгіздердің орнын басып алғаннан кейін, мал тек сүт өндіруі үшін таңдала бастады. Он жетінші ғасырдан бастап, немесе 1724 жылдан кешіктірмей, Channel Islands-тан мал Британияның құрлық бөлігіне көп мөлшерде экспорттала бастады. Олар қай аралдан келгеніне қарамастан, бәрібір "Альдерней" деп аталды; мұның себебі Альдерней, басқа негізгі аралдардың солтүстігінде орналасқандықтан, Ла-Манш арнасын кесіп өту алдындағы соңғы порты болған болуы мүмкін. 1770-ші жылдардың ортасында жыл сайын 900-ге жуық мал Британияға "Альдерней" деген атпен тасымалданды, олардың үштен екісі Джерси аралынан. Олар көбінесе бай жер иелері "парк малдары" ретінде ұстады, бірақ сүттің және одан жасалған майдың сапасы мойындалды. Альдерней британдық тұқымдардың, әсіресе Айршир және Оңтүстік Девонның дамуына үлкен үлес қосты. Ол сондай-ақ Dairy Shorthorn (оның алдындағысы Holderness арқылы), Ирландиялық Керри және Саффолк Дун тұқымдарына да әсер еткен болуы мүмкін. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Альдерней тұқымының бір бөлігі Гернсиге көшірілді; Альдерней Гернси тұқымына сіңірілді.

Сипаттамалары

Олдерни кішкентай болды; оның дене бітімі сүт тұқымына тән, жеңіл сүйек құрылымымен және біршама елендей келбетімен ерекшеленді. Түсі әртүрлі болды, қызғылт қоңыр, күмісті сұр, ақырғы қызыл және сары түстердің арасында өзгеретін, ақ дақтарымен немесе оларсыз.

Қолдану

Бастапқыда Канал аралдарындағы мал негізінен жұмыс малдары ретінде қолданылды; кейіннен, жылқылар жұмыс малдары ретінде өгіздердің орнын басып алғанда, мал тек сүт өндіру үшін өсірілді. Сүт майға бай болды және май жасауға өте қолайлы еді. 1909 жылғы сипаттамасында былай делінген: «Альдерни әлемдегі ең жақсы майлы сиыр болып саналады, ал оның көп мөлшердегі, майға толы сүті керемет», ал 1939 жылы осы сөйлем «Джерси» деп өзгертілді.