Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адамдардың рухани немесе діни мазмұндағы суреттерді немесе елестерді, кейде иконоплазмалар немесе симулякралар деп аталатындарды, табиғи құбылыстардың пішіндерінде қабылдайтыны анықталды. Қабылданатын бейнелер, иконалық немесе иконасыз болсын, діни тұлғалардың жүздері немесе табиғи, органикалық ортада немесе табиғи әлемнің құбылыстарында рухани символдардың көрінісі болуы мүмкін. Осы қабылдау оқиғасы немесе құбылысы уақытша немесе жылдам өтуі мүмкін, ал кейде ұзаққа созылып, маңызды болып қалуы да мүмкін. Бұл құбылыс мәдени жағынан әмбебапқа жақын және көбінесе табиғатқа табыну, анимизм және фетишизммен, сондай-ақ формалды немесе ұйымдастырылған сенім жүйелерімен қатар жүреді. Христиандық дәстүрлерде көптеген жағдайларда Иса немесе басқа христиандық тұлғалардың бейнелері тамақта көрінеді; ал мұсылман әлемінде тамақтағы және басқа табиғи заттардағы құрылымдар араб әрпімен жазылған діни мәтін ретінде қабылдануы мүмкін, әсіресе Алланың аты немесе Құран аяттары. Көптеген діндарлар оларды кереметтік күшпен пайда болған нағыз көріністер деп санайды, ал сыншылар мұндай қабылдаулар парейдолияның мысалы екенін айтады. Осы типтегі алғашқы құбылыстар ахеропиттер болды: Иса мен Мария сияқты маңызды христиандық иконалардың бейнелері, құдайлық күшпен жасалған деп есептелді. Ахеропит сөзі грекше ἀχειροποίητος сөзінен шыққан, яғни "адам қолымен жасалмаған" деген мағынаны білдіреді, және бұл термин алғаш рет Турин жөрімшесі мен Верониканың жамылғысына қолданылды. Кейіннен бұл термин діни немесе рухани сипаттағы, табиғи құбылыстарда кездесетін симулякраларға, әсіресе діндарлар кереметтік тегі бар деп санайтын құбылыстарға қолданыла бастады.
People have been found to perceive images with spiritual or religious themes or import, sometimes called iconoplasms or simulacra, in the shapes of natural phenomena. The images perceived, whether iconic or aniconic, may be the faces of religious notables or the manifestation of spiritual symbols in the natural, organic media or phenomena of the natural world. The occurrence or event of perception may be transient or fleeting or may be more enduring and monumental. The phenomenon appears to approach a cultural universal and may often accompany nature worship, animism, and fetishism, along with more formal or organized belief systems. Within Christian traditions, many instances reported involve images of Jesus or other Christian figures seen in food; in the Muslim world, structures in food and other natural objects may be perceived as religious text in Arabic script, particularly the word Allah or verses from the Qur'an. Many religious believers view them as real manifestations of miraculous origin; a skeptical view is that such perceptions are examples of pareidolia. The original phenomena of this type were acheropites: images of major Christian icons such as Jesus and the Virgin Mary that were believed to have been created by supernatural means. The word acheropite comes from the Greek ἀχειροποίητος, meaning "not created by human hands", and the term was first applied to the Turin Shroud and the Veil of Veronica. Later, the term came to apply more generally to simulacra of a religious or spiritual nature occurring in natural phenomena, particularly those seen by believers as being of miraculous origin.
Паредолия
Ғылыми тұрғыдан алғанда, мұндай суреттер көбінесе парейдолияның бір түрі ретінде сипатталады. Бұл – суреттерді қате қабылдау, себебі адам миының кездейсоқ құбылыстарда да үлгілерді, әсіресе адам бетінің пішінін анықтауға аса сезімталдығы деп саналады. Исламдағы діни суреттердің араб тіліндегі сөздер ретінде қабылдану мүмкіндігін араб әліпбиіндегі әріптердің қарапайымдығы (әсіресе күнделікті қолданыстағы риқ'а стилінде); ислам каллиграфиясындағы кең таралған типтік икемділік дәстүрі; және Алла (الله) сөзінің ерекше пішіні жағдайландырады. Бұл факторлар аталған сөзді параллель сызықтары немесе ортақ негізі бар дөңгелектері бар көптеген құрылымдарда оқуды жеңілдетеді.
Scientifically, such imagery is generally characterized as a form of pareidolia. This is a false perception of imagery due to what is theorized as the human mind's over sensitivity to perceiving patterns, particularly the pattern of a human face, in otherwise random phenomena. It is suggested that a tendency of religious imagery in Islam to be perceived as Arabic words is made more likely by the general simplicity of letter forms in the Arabic alphabet (especially in the everyday Riq'a); a tradition of massive typographical flexibility in Islamic calligraphy; and the particular shape of the word Allah (الله). These factors make the word easy to read into many structures with parallel lines or lobes on a common base.
К. С. Льюис
Автор К.С. Льюис діни сенім мен иман мәселелеріне қатысты күмәнді жағдайларда діни суреттерді қабылдаудың салдары туралы жазған. Ол адамдардың айналасында адам сияқты бейнелерді оңай сезіну қабілеті, адамзаттың осындай жандарды қамтитын әлемге енгенін көрсететін діни шындыққа сілтеме екенін айтқан. Оның дінге сенуінің басты себебі – ол өзінің дінге сенуге дайындығымен туғаннан бері бағдарланғанына сенгендігі, адамдардың «егер, онда» сияқты логикалық қорытындыларды және сыртқы әлем туралы шындықтарды білуге мүмкіндік беретін басқа да ақыл-ой құбылыстарды қабылдауға дайындығымен салыстырылған. Ол логикаға сену үшін өзінің ішкі қабілетіне сенгендей, діни сезімге қатысты дайындығына сенді, оларды әлемді тануға жетекшілік ететін құралдар ретінде пайдаланды және оларға сүйенді, оларды жай ғана кездейсоқ деп есептеп, қабылдамады. Адамдар кейде нақты қателіктер жасағанына қарамастан, логикалық ойлауға деген сенімін сақтап келеді.
The author C. S. Lewis wrote about the implications of perception of religious imagery in questionable circumstances on issues of religious belief and faith. He argued that people's ready ability to perceive human like forms around them reflects a religious reality that human existence is immersed in a world containing such beings. The principal reason he believed in religion was because he believed himself to be wired to believe it, just as he believed human beings are wired to perceive inference (if then) and other mental logical phenomena as representing truths about the external world that can be learned from, rather than representing purely internal phenomena to be characterized as error. He chose to believe in his wiring for religious perception in the same way and for the same reasons that he chose to believe in his wiring for logic, choosing to use and rely on both as guides to learning about the world rather than regarding them as purely random in origin and discarding them. People continue to have faith in the phenomenon of logic, despite the fact that they sometimes make demonstrably mistaken inferences.
Мәдени сүзгі ретінде қабылдаушы
Этикалық тұрғысынан алғанда, суретті, иконаны немесе діни немесе рухани маңызы бар белгіні қабылдаушы үшін мәдениет, саясат және дүниетанымы арқылы өтетін сүзгі немесе араласу толыққанды болады. Грегори Прайс Грив айтқандай:
From an etic perspective, perception of an image, icon, or sign of religious or spiritual import to the perceiver is indelibly mediated or filtered through culture, politics, and worldview. As Gregory Price Grieve states:
Көргеніңіз әрқашан алғаныңыз емес. Керісінше, біз көретініміз араласуға байланысты. Яғни, діни бейнелерді сипаттауымыз мәдени жағдайда орналасқандықтан, біздің "наивті" сипаттамаларымыз таза немесе объективті емес. Керісінше, барлық әлеуметтік нысандар әлеуметтік негізделген, мәдени тұрғыдан туындаған және тарихи тұрғыдан ерекше механизмдер арқылы араласады. Бұл араласу механизмдері тек материалдық ғана емес, сонымен қатар билік қатынастарымен толыққанды байланысты. Киелі психология, адамның жағдайын ескере отырып, адамдардың мағынасыз нәрседен мағына құрастыратынын көрсетеді; басқаша айтқанда, мәдениет өмірлік тәжірибеге контекст береді. Сондықтан мағына да, мағынаның болмауы да бірдей қатар болуы мүмкін. Мәдени контекст құрастырылған мағына және меметикалық таралу арқылы әлеуметтік, экзистенциалдық және рухани жайлылықты тұрақсыз және кездейсоқ өмірлік тәжірибеде және ортада қамтамасыз етеді: тәжірибені мағыналы бөліктерге бөлетін қатысушылық оқиға ретінде қабылдау. Діннің эволюциялық психологиясы, үлгілерді тану, нейроэстетика және символдық коммуникацияның қиылысы адам қоғамында топтық ынтымақтастық пен байланыс құру ретінде мағыналар құрылысына көмектеседі.
What you see is not always what you get. Instead, what we see depends on mediation. That is, because our descriptions of religious images are culturally located, our "naïve" descriptions are neither innocent nor objective. Rather, all social objects are mediated by intervening socially grounded, culturally generated, and historically particular mechanisms. Moreover, these intervening mechanisms are not only by necessity material, but are marbled through and through with power relations. Psychology of the sacred, taking stock of the human condition, conveys that people construct meaning from that which is without meaning; stated differently, culture gives context to lived experience. Therefore, both meaning and absence of meaning may be perceived as being co existents. Cultural context as constructed meaning and memetic transmission engenders social, existential, and spiritual comfort in a tenuous and arbitrary lived experience and millieu: perception as a participatory event parsing experience into meaningful units. The crossroads or intersections of evolutionary psychology of religion, pattern recognition, neuroaesthetics and symbolic communication lend to the construction of meanings as group cohesion and bond forming in human society.
Мәсіхшілердің үлгілері
Көп жағдайда осы сияқты көріністер Мәрияммен байланысты. Типтік мысал – Флорида штатының Клирвотер қаласындағы қаржы ғимаратының шыны қасбетінде пайда болған және кеңінен медиа назарына іліккен «Клирвотер Мәриямы» бейнесі. Келесі бірнеше жылда ғимаратқа шамамен миллион адам келді, ал кейін Огайо штатындағы католик жаңғыру тобы сатып алды. Жергілікті химик терезелерді зерттеп, дақтың судың әсерінен және ауа райының өзгеруінен пайда болғанын, бұл ескі бөтелкелерде жиі кездесетін химиялық реакцияға ұқсас екенін, мүмкін су шашырату жүйесінің салдарынан туғанын айтты. 2004 жылдың 1 наурызында бір белгісіз адам терезенің жоғарғы үш бөлігін сындырып тастады. Сондай-ақ, 2003 жылы Австралияның Куги қаласындағы қоршау, Массачусетс штатының Милтон қаласындағы аурухана, Нью-Джерси штатының Пасаик қаласындағы қиылған ағаш сияқты оқиғалар да көпшіліктің назарына іліккен. Ганадағы тасқа, Чикагодағы жер асты жолына, Висконсин штатының Дженсвилл қаласындағы отынға, Калифорния штатының Фонтейн-Вэлли қаласындағы шоколад фабрикасына, Техас штатының Хьюстон қаласындағы пицца табасына да Мәриямның бейнесі пайда болған деген хабарлар тарады. Интернет-аукциондарында Мәриямға ұқсайтын қуырылған сырлы сэндвич, претцель және тас сатылымға қойылды, ал біріншісін GoldenPalace.com интернет-казиносы сатып алды, ол жарнамалық акцияларымен танымал. Иса Мәсіхтің бейнесі де жиі кездеседі. Мұндай көріністер туралы түрлі ақпарат құралдарында хабарланды: бұлттардың суреттері, мармит, шапати, көлеңкелер, читос, тортилья, ағаштар, тіс рентген суреттері, ас дайындау құралдары, терезелер, тастар, боялған және жабысталған қабырғалар, иттің артқы жағы. Бұл заттардың кейбіреулері интернет-аукциондарында сатылып, ал кейбіреулерін Golden Palace казиносы сатып алды. Мұндай бейнелер көпшіліктің назарына іліккен кезде, адамдар оларды көру және оларға құлшылық ету үшін алыс жерден келеді. 2002 жылдың 30 сәуірінде Хаббл ғарыш ғылымдары институты жаңа, өте жоғары ажыратымды камераны көрсету үшін Конус тұмандығының, сондай-ақ «Ғарыш тауы» деп аталған суреттерін жариялады. Біраз уақыттан кейін кейбір адамдар оны «Иса тұмандығы» деп атады, өйткені олар оның ішінде Исаның бейнесін көре алады деп сенді. Жаңа камера 2002 жылдың наурыз айында ғарышкерлермен ғарыш кемесінің миссиясы барысында Хаббл телескопына орнатылды. Моноцерос шоқжұлдызында орналасқан Конус тұмандығы – жұлдыздардың туған орындарында газ бен шаңның туылған бұлттарын соққылаған энергиялы желдердің әсерінен пайда болатын конус, бағана және әсем пішіндерге толы аймақ. Көңілді оқиғалардың бірі – 1996 жылдың 15 қазанында Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы Bongo Java кофеханасында қантосты наннан Ана Терезаның бейнесі табылды деген хабар. Баспасөз оны «Нан қарындасы» деп атады, ал компания футболкалар мен кружкалар сату арқылы оны кәсіпке айналдырды, нәтижесінде компания мен Ана Терезаның өкілдері арасында хат алмасу болды. 2005 жылдың 25 желтоқсанында нан ұрлыққа ұшырады. Бұл құбылыс тіпті саяси мағынаға да ие болуы мүмкін, мысалы, Шығыс Берлин телемұнарасындағы крест пішіндес бейнелеу «Папаның кек алуы» деп аталды және Рональд Рейган бұл бейнелеуді діни идеялардың секулярлы коммунистік қоғамда сақталуының мысалы ретінде келтірді. Кем дегенде екі жағдайда шіркеу қабырғаларында қайтыс болған англикан дін қызметкерлерінің суреттері пайда болды. 1902 жылы Ландафф соборының қабырғаларында Дин Вонның бейнесі, ал 1923 жылы Оксфордтағы Христос шіркеуінің қабырғаларында Дин Генри Лидделлдің бейнесі пайда болды. Тағы бір мысал, керемет белгі ме, әлде бет-әлпетті тану парейдолиясы ма, Нотр-Дам соборындағы өрт кезінде бірнеше адамдар оттың жалынынан Исаны көргендерін айтты.
The Virgin Mary accounts for many sightings of this type. A typical example is the "Clearwater Virgin", an image of Mary which was reported to have appeared in the glass façade of a finance building in Clearwater, Florida, and attracted widespread media attention. The building drew an estimated one million visitors over the next several years and was purchased by an Ohio Catholic revivalism group. A local chemist examined the windows and suggested the stain was produced by water deposits combined with weathering, yielding a chemical reaction like that often seen on old bottles, perhaps due to the action of the water sprinkler. On March 1, 2004, the three uppermost panes of the window were broken by a vandal. Other Marian apparitions of this type that have received substantial press coverage include a fence in Coogee, Australia in 2003; a hospital in Milton, Massachusetts in June 2003; and a felled tree in Passaic, New Jersey in 2003. Images of the Virgin have also been reported on a rock in Ghana, an underpass in Chicago, a lump of firewood in Janesville, Wisconsin; a chocolate factory in Fountain Valley, California; and a pizza pan in Houston, Texas. A grilled cheese sandwich, a pretzel and a pebble said to resemble images of the Virgin Mary have been offered for sale on Internet auction sites, the former being purchased by Internet casino GoldenPalace. com, which is known for its publicity stunts. Another image often reported is that of Jesus Christ. Sightings of this type have been reported in such varied media as cloud photos, Marmite, chapatis, shadows, Cheetos, tortillas, trees, dental x rays, cooking utensils, windows rocks and stones, painted and plastered walls, and dogs' hindquarters. Again, some of these items have been offered for sale on Internet auction sites, and a number have been bought by the Golden Palace casino. When such images receive publicity, people frequently come considerable distances to see them, and to venerate them. On April 30, 2002 the Hubble Space Science Institute released new photographs of the Cone Nebula, also known as the Space Mountain, to showcase a new extremely high resolution camera. Shortly afterwards some began to call it the "Jesus Nebula", believing they could see Jesus's face in it. The new camera was installed on Hubble by astronauts during a Space Shuttle mission in March 2002. The Cone Nebula, located in the constellation Monoceros, is a region that contains cones, pillars, and majestic flowing shapes that abound in stellar nurseries where natal clouds of gas and dust are buffeted by energetic winds from nurseries of newborn stars. One controversial incident that received considerable publicity was when the face of Mother Teresa was claimed to have been identified in a cinnamon bun at Bongo Java in Nashville, Tennessee on 15 October 1996. Dubbed the "Nun Bun" by the press, it was turned into an enterprise by the company, selling T shirts and mugs, which led to an exchange of letters between the company and Mother Teresa's representatives. On 25 December 2005 the bun was stolen during a break in at the coffee house. This phenomenon can even take political meanings, such as the cross shaped reflection seen on the East Berlin TV Tower, nicknamed "the Pope's revenge" and cited by Ronald Reagan as an example of the survival of religious ideas in the secular Communist society. In at least two instances, the images of deceased Anglican clergymen allegedly appeared on the walls of their church. In 1902, the image of a Dean Vaughan allegedly appeared on the walls of Llandaff Cathedral, while the image of Dean Henry Liddell allegedly appeared on the walls of Christ Church, Oxford in 1923. Another example, either a miraculous sign or a face recognition pareidolia, originated in the fire at Notre Dame Cathedral, when a few observers claimed to see Jesus in the flames.
Исламдағы мысалдар
Мұсылман қауымдастығында жиі кездесетін діни түсінік – табиғи заттарда араб тіліндегі "Алла" сөзінің көрінісі. Мұндай затты табуға сенушілер зор қызығушылық танытуы мүмкін, олар сол жерге дұға жасау немесе қастерлеу үшін барады. Осы құбылысқа балық, жеміс-жидек, өсімдіктер мен бұлттар, жұмыртқалар, бал ұялары және жануарлардың теріндегі белгілер мысал болады. 2004 жылғы Азия цунамисінің спутниктік суретінде Алланың аты араб әрпімен жазылғандай көрінеді. Кейбір мұсылмандар мұны Алланың цунамиді жаза ретінде жібергендігінің дәлелі деп қарастырды.
In the Muslim community, a frequently reported religious perception is the image of the word "Allah" in Arabic on natural objects. Again, the discovery of such an object may attract considerable interest among believers who visit the object for the purpose of prayer or veneration. Examples of this phenomenon have been reported on fish, fruit and vegetables, plants and clouds, eggs, honeycombs, and on the markings on animals' coats. The Arabic script for the name of Allah is purported to be visible in a satellite photograph of the 2004 Asian tsunami. This was taken as evidence by some Muslims that Allah had sent the tsunami as punishment.
Басқа мысалдар
Бірнеше индуистік мүсіндер "өзінен пайда болған" немесе Сваямбху деп есептеледі. Көбінесе олар Шиваның лингамы болып табылады.
Several Hindu murtis are held to be "self manifest" or Swayambhu. Most are lingams of Shiva.
Маймыл ағашы
2007 жылдың қыркүйек айында Сингапурдың Джуронг-Вест аймағында бір ағашта Хануманға, индуизм дініндегі маймыл құдайына ұқсайтын қабыршақтар табылды, бұл оқиға қоғамда кең тарап, үлкен қызығушылық тудырды. Жақын маңда да екі ағаш бар, олар да құдайларға еске түсіреді. Олардың бірінде мейірімділік құдайы Гуань Иньдің келбеті байқалады, ал екіншісі индуизм дініндегі піл құдайы Ганешаға ұқсайды.
In Jurong West, Singapore in September 2007, the discovery of calluses on a tree which look like the Hanuman, the monkey deity in the Hindu pantheon, created a social phenomenon. There are two nearby trees which also resemble deities. One features an apparent outline of Guan Yin, the goddess of mercy, and another resembles the Hindu elephant god Ganesha.
Жасалған суреттер
Кейбір жағдайларда, діни суреттер әдейі түрде табиғи материалдардан, көркемдік ізденіс немесе діни бейнелерді қабылдау құбылысын зерттеу мақсатында жасалған. "Папаның тостығы" – 2005 жылы Карен Столзнов Австралиядағы "The Skeptic" журналы үшін пареидолияны зерттеу барысында жасаған жалған көрініс. Басқа жағдайларда мұндай бейнелер коммерциялық жобалар болған. "Иса тостырғышы" және "Құдай ана тостырғышы" 2010 жылы Галлен Дивли жасаған. Бұл тостырғыштар нанға Иса мен Мәриямның суреттерін шығарады.
In some cases, apparent religious images have been deliberately created from natural materials as part of an artistic endeavor or investigation into the phenomenon of perceptions of religious imagery. The "Pope Tart" was a hoax apparition created by Karen Stollznow in 2005 as part of an investigation into pareidolia for The Skeptic in Australia. In other cases these deliberate images have been commercial ventures. The Jesus Toaster and The Virgin Mary Toaster were created by Galen Dively in 2010. These toasters create images of Jesus and Mary on bread.