Кіріспе

Папа Лео XIII-нің Aeterni Patris энцикликасы (ағылшын тілінде: Мәңгілік Әке туралы) – Папа Лео XIII-нің 1879 жылғы тамызда жариялаған энцикликасы. Оның қосымша тақырыбы: «Ангелдік дәрігер Сент-Томас Аквинскийдің рухымен (ad mentem) католик мектептерінде христиан философиясын жаңғырту туралы». Энцикликаның мақсаты – схоластикалық философияны қайта жандандыруды ілгерілету болды.

Кіріспе

1879 жылдың тамызында, понтификатының он сегіз айы ішінде, Папа Лев XIII (бұрынғы Жоахим кардинал Печчи, Перуджа епископы) Aeterni Patris энцикликалық хатын жариялады. Энцикликаның мақсаты – христиан философиясын қалпына келтіруге және дамытуға көмектесу болды, ол заманауи секулярлық философияның бағыттарына ұшырағандықтан қауіпке ұшырап, беделін жоғалтты деп саналды. Ол орта ғасырлық схоластикалық ойшылдарға, әсіресе «Періштелік доктор» Сент-Томас Аквинскийге және томизмнің философиялық жүйесіне қайта оралуға шақырды. Энцикликада сенім мен философияның рөлі түсіндіріледі, бұл мәселе Иоанн Павел II-нің Fides et Ratio (Иман мен ақыл туралы) энцикликасында қайта қарастырылды, онда олардың өзара тиімділігі көрсетілді. Лев XIII-нің мақсаты – Сент-Томас философиясын жаңғырту және оның зерттеу рухын жалғастыру болды, бірақ схоластикалық еңбектердегі барлық аргументтер мен пікірлерді міндетті түрде қабылдау емес. Энцикликаға сәйкес, сенімге ең сәйкес және пайдалы философия – Сент-Томас философиясы. Көптеген адамдар үшін қасиетті Томаның католик философиялық оқытуына күшті түрде қайта енгізілуі жаңа папаның батыл және бұрын-соңды болмаған қадамы болды. Шындығында, Француз революциясынан бері көптеген понтификтер қазіргі философиядағы қателіктерді айыптауды жөн көрді, ескі философияға қайта оралуды нақты ұсынбады. Алайда, бұл энциклика кардинал Печчимен танысқандарға күдік тудырмады, өйткені ол көп жылдар бойы Перуджадағы өзінің діни округіндегі мектептерде томистік қайта жаңғыруды жетекшілік етіп келді, нәтижесінде Реджинальд Гарригу Лагранж, Этьен Жильсон және Жак Маритен сияқты теологтар мен философтар пайда болды. Энцикликаның мазмұнына 1870 жылдан 1879 жылға дейін Сент-Томас колледжінің профессоры болған Томасо Мария Зиглиараның ықпалы зор болды. "Зиглиара Aeterni Patris және Rerum novarum энцикликаларын дайындауға көмектесті және Аквинастың орташа реализміне басымдық беріп, дәстүрлілік пен онтологизмге қарсы күресті". Зиглиара жеті римдік конгрегацияның мүшесі болды, соның ішінде Оқулар конгрегациясы, және 1870 жылы Сан-Томасодағы Романо академиясын құруға бірлесіп қатысты. Зиглиараның Римде және басқа жерлерде 1873 жылдан кейін Сент-Томас колледжінің ректоры болғаннан кейін томистік қайта жаңғырудың алдың қатарлы ғалымы ретінде танымал болуы кеңінен тарады. Осы энциклика жарияланғаннан кейін Папа Лев XIII 1879 жылдың 15 қазанында Сент-Томас Аквинскийдің понтификалдық академиясын құрды және «леониновый басылым» деп аталатын Аквинскийдің толық еңбектерінің сындық басылымын жариялауды бұйырды. Леондық басылымды бақылау Зиглиараға тапсырылды. Құжаттың негізгі тұстарына шолу Кіріспе 1. Бастапқы абзац Мәсіхтің елшілеріне барлық елдерге иман туралы шындықты үйрету арқылы барлық адамдарды азат етуді бұйырғанына сілтеме жасай бастайды (Маттай 28:19). Философия маңызды мәселелерде адамдарды адастырғанмен, ол басқа ғылымдарды да жарықтандыруға қабілетті. Осылайша, Aeterni Patris мақсаты – «сенімнің жоғарылығына сай келетін және сонымен бірге адамзат ғылымын құрметтейтін» философияны ілгерілету. 2. Философияның қателіктері қоғамдық және жеке өмірде проблемалар тудырды. Философия ғана қателіктен шығуға жеткіліксіз, сондай-ақ «құдайлық немесе адамдық нәрселерге қатысты» жаңа қателіктерге жол бермейді. Христиан дінінің сенімі адамдарға құдайлық даналықтың рақымын беру арқылы философиялық шындықты сақтайды. Сенім ақылды немесе философияны жоймайды; Құдай, «адам санасындағы ақыл-ойдың жарығын» жаратушы, сенім арқылы адамды және оның ақыл-ойымен күшейтеді. 3. Дінбасыларға сілтеме жасап, энцикликада ақыл мен ғылымның адамдарды сенімге шақыру үшін қалай қолданылғаны көрсетілген. Философия мен сенімнің арасындағы қарым-қатынас: Философияның сенімге қалай көмектесетіндігі. 4. Төртінші абзацта энциклика философияның шынайы сенімге қалай көмектесе алатыны және толықтыра алатыны туралы айтады. Ақыл-ой христиандық сенімге «басқыш» ретінде сипатталады, өйткені философия дұрыс қолданылса, сенімге апаратын жолды нығайтады және жанды аянды қабылдауға дайындайды. Ақыл-ой өзіндік ерекшелік ретінде сипатталады, өйткені пұтқа табынушылар тек табиғи ақыл-ойымен ғана сенімге қатысты белгілі бір шындықтарды дәлелдеді және көрсетті: Құдайдың бар екендігі, оның күші мен құдайлығы, сондай-ақ табиғи заңның бар екендігі. Еврейлердің Мысырдың қазыналарын Құдайға қызмет етуге ұсынуы мен жалған тәлімнің философиясымен ашылған шындықтарды аянды доктринаның мақсатына пайдалануы арасындағы салыстыру жасалды. 5. Табиғи ақылдан алынған ұлы жетістіктердің бірі – «жаңалықтың доктринасының бастапқыда керемет белгілермен көрінгенін» тану қабілеті. Шіркеудің таралуы, қадірлілігі және біртілдігі – ақыл тани алатын тағы бір белгі. 6. Алтыншы абзац қасиетті теологияның нағыз ғылым болуы үшін философия қажет екенін атап көрсетеді: нағыз ғылымның сипатын, пішінін және жанрын қабылдау үшін теология философияның берік негізін қажет етеді. Сонымен қатар, философия теологияны толықтырады, өйткені философиялық зерттеулерді сенімге деген сүйіспеншілікпен және өмірлік адалдықпен біріктіргендер жақсырақ және оңайырақ түсінеді және біледі. 7. Философия сенімнің қорғаныс және шабуыл құралы ретінде сипатталады. Қорғаныс тұрғысынан ол аянды шындықты бұрмалаудан қорғайды; шабуыл тұрғысынан ол аянды шындыққа қарсы аргументтерді әлсіретеді. Апостол Павелдің Афинадағы грек философиясын қолдануының (17:16–34) және Давидтің Голиаттың қылышын қолдануының (1 Самуил 17:50–54) мысалдары философияны қорғаныс және шабуыл ретінде қолданудың нақты және метафоралық мысалдары ретінде келтірілген. Шіркеу христиан мұғалімдерін философияны сенімділерді оқытуға жұмылдыруға «бұйырады», бірақ аянды шындыққа қайшы келетін философиялық аргументтерге қарсы ескертеді. Философия мен сенімнің арасындағы қарым-қатынас: Сенімнің философияға қалай көмектесетіндігі 8. Философия және аян – білімнің екі саласы. Философия табиғи шындықтың секулярлық саласын білдіреді, ал аян – құдайлық, табиғаттан тыс шындықтың саласын. Аян немесе табиғаттан тыс шындық ақылдың жетегіне жетпейді, сондықтан философия осы шындықтарды сеніммен қабылдауы керек. Философия сенімге адал қызметші ретінде сипатталады, аянды қарапайымдылықпен қабылдайды. Аян «нақты шындықтың күшіне» ие, сондықтан сенімге қайшы келетін нәрсе ақылға да қайшы келеді. Осылайша, философ аянды доктринаға қарсы келетін ешқандай қорытындыны қабылдамауға шақырылады. 9. Адам санасы шектеулі және қателіктерден сақтану үшін аян шындығына мұқтаж. Аянның табиғаттан тыс шындығы болмаса, адам санасы қателіктерге және пікірлерге ұшырайды. Аянның философтың дұрыс ойлауына көмектесуі адам ақылының қадір-қасиетін кемітпейді, өйткені ақылдың шектеулерін тануда даналыққа жетеді. «Сенім ақылды қателіктен босатады және сақтайды, сонымен қатар оны көптеген біліммен байытады». Аян философтың шындыққа апаратын жолында шам ретінде қызмет етеді. Философия мен сенімнің арасындағы қарым-қатынастың тарихи тұрғысынан қарастырылуы 10. Философия тарихы «сенім сыйына ие болмағандармен» белгіленген – бұл шындықтың, әсіресе құдайлықтың сипаты туралы күмәндік талаптарға әкелді. Алайда, Мәсіх, «Құдайдың күші және даналығы» ретінде, өзінің ізбасарлары арқылы білімді қалпына келтіреді және олардың күш-жігерімен пұтқа табынушылар философиясының шындығын құтқарады. Осылайша, католик доктринасы...