Гарабет Ибраилеану: Румын-армян сыншысы, жазушы және қоғамтанушысы

Кіріспе

Румындық армян әдеби сыншысы, теоретик, жазушы, аудармашы және әлеуметтанушы Гарабет Ибраиляну (23 мамыр 1871 – 11 наурыз 1936) – румындық армян әдеби сыншысы және теоретик, жазушы, аудармашы, әлеуметтанушы, Яссы университетінің профессоры (1908–1934) және Пауль Бужор мен Константин Стеремен бірге 1906 жылдан 1930 жылға дейін “Viața Românească” әдеби журналының бас редакторы болды. Ол көптеген еңбектерін Цезарь Вража деген псевдониммен жариялады.

Өмірбаян

Ыбырайлеану Яссы округінің Таргу Фрумоста армян тегінен шыққан отбасында дүниеге келді және Роман қаласындағы Роман Вода орта мектебінде оқыды. 1890 жылдары ол социализмге қызығып, Munca және Adevărul сияқты солшыл баспасөз журналдарымен ынтымақтастыққа түсті. Ол тарап кеткен "Юнимея" бірлестігінің тақырыптары мен мақсаттарының бір бөлігін қабылдап, оларды марксистік ойшыл Константин Доброгеану Гереяның идеяларымен біріктіре отырып, румын популизмінің жаңа түрін жасады, осы арқылы ол басқарған журналдың ең басты ерекшелігіне айналдырды. Ол Михаил Садовеану, Ион Агарбичеану, Ионел Теодореану, Гала Галакцион, Октавиан Гога, Георге Топирчану және Тудор Аргези сияқты алуан түрлі тұлғалардың алғашқы ұстазы ретінде танылды. Өзінің алғашқы маңызды эссесінде (1908), "Spiritul critic în cultura românească" (шамамен: "Румын мәдениетіндегі сындық рух"), Ыбырайлеану румын әдебиетіндегі бағыттарды шамамен 1840 жылдан 1880 жылға дейін талдап, түпнұсқа туындылардың ерекшеліктерін анықтауға тырысты. Бұл оның таңдау теориясының бастапқы нұсқасы, оның көмегімен ол әлеуметтік контекст пен суретшілердің субъективизмі арасындағы байланысты анықтады (оны түпнұсқа суретшілердің неліктен кем талантты конформистердің пайдасына назардан тыс қалғанын түсіндіру үшін пайдаланды). Оның тезисіне модернист Евгений Ловинескуден алғашқы сын келді. Ол бұл идеяны әлі де ықпалды әдеби сын еңбектерінде кеңейтті: 1909 жылы "Scriitori şi curente" ("Жазушылар мен бағыттар"); 1912 жылы "Opera literară a d lui Vlahuță" ("Влахуță мырзаның әдеби туындылары"), Ыбырайлеанудың ең көп цитата келтірілген тарауы бар "Literatura și societatea" ("Әдебиет және қоғам") атты докторлық диссертациясы; 1930 жылы "Studii literare" ("Әдеби зерттеулер"), оның тағы бір маңызды жазбалары, "Creație și analiză" ("Жаратылыс және талдау"). Ол сонымен қатар афоризмдер жинағын (1930) және "Адела" романын (1933) жазды. Ыбырайлеану 1936 жылы Бухарестте қайтыс болды және Яссыдағы Eternitatea зиратына жерленді. Өмірі бойы Румын академиясына қабылданудан айырылған Гарабет Ыбырайлеану 1948 жылы қайтыс болғаннан кейін академия мүшесі болып қабылданды.

Ibrăileanu was born into a family of Armenian origin, in Târgu Frumos, Iași County, and attended the Roman Vodă High School in Roman. During the 1890s, he was attracted to Socialism, and began a collaboration with the left wing press periodicals such as Munca and Adevărul. He adopted part of the themes and goals expressed by the defunct Junimea, merging them with the ideas of Marxist thinker Constantin Dobrogeanu Gherea, into a new form of Romanian populism, making it the main attribute of the magazine he led. He is remembered as the first mentor to such diverse figures as Mihail Sadoveanu, Ion Agârbiceanu, Ionel Teodoreanu, Gala Galaction, Octavian Goga, George Topîrceanu, and Tudor Arghezi. In his first major essay (1908), Spiritul critic în cultura românească (roughly: "Selective Attitudes in Romanian Culture"), Ibrăileanu analysed the trends in Romanian literature from cca. 1840 to cca. 1880, trying to establish what had been the characteristics of original works. This is the first draft of his theory of selection, through which he determined the relationship between social context and artists' subjectivism (using it to explain why original artists had been ignored in favor of conformist ones of lesser talent). His thesis found its first major critic in modernist figure Eugen Lovinescu. He expanded the idea in works of literary criticism that are still influential: in 1909 Scriitori şi curente ("Writers and Trends"); in 1912 Opera literară a d lui Vlahuță ("Mr. Vlahuță's Literary Works"), a doctorate thesis that featured one of Ibrăileanu's most quoted chapters, Literatura și societatea ("Literature and Society"); in 1930 Studii literare ("Literary Studies"), containing his other major writing, Creaţie și analiză ("Creation and Analysis"). He also authored a volume of aphorisms (1930), and a novel Adela (1933). Ibrăileanu died in Bucharest in 1936, and was buried at Eternitatea Cemetery in Iași. Denied admission to the Romanian Academy throughout his life, Garabet Ibrăileanu received posthumous membership in 1948.