Кіріспе

Уэльстің Ұлттық ботаникалық бақшасы (Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru) – Уэльстің Кармартеншир аймағындағы Тиви өзенінің аңғарында, Лланртни қаласында орналасқан ботаникалық бақша. Бақша келушілерді тартатын орын және ботаникалық зерттеулер мен табиғатты қорғау орталығы болып табылады. Әлемдегі ең үлкен, жалғыз қанатты әйнек үйі осы бақта орналасқан. Уэльстің Ұлттық ботаникалық бақшасының мақсаты – "биологиялық түрлердің алуандығын зерттеу және сақтауға, бойына білім сіңіруге және келушілерге қуаныш сыйлауға арналған, өміршең әлемдік деңгейдегі ұлттық ботаникалық бақшаны дамыту". Бақша тіркелген қайырымдылық қоры болып табылады және ол келушілерден, достарынан, гранттар мен сыйлықтардан түсетін қаржыға сүйенеді. Бастапқы құрылыс шығындарының маңызды бөлігі Ұлыбританияның Мыңжылдық қорымен бірлесіп қаржыландырылды.

Сайттың тарихы

Миддлтон отбасы 17 ғасырдың басында осы жерге сарай салды. 1789 жылы сэр Уильям Пакстон су паркін құру үшін 40,000 фунт стерлингке сатып алды. Ол өзінің зор байлығын сол кездегі ең талантты жаратылыс шеберлерін жұмысқа тарту үшін пайдаланды, соның ішінде көрнекті сәулетші Сэмюэл Пепс Кокерллді, оған жаңа Миддлтон залын жобалау және салуды тапсырды, ал ескісін шаруашылыққа айналдырды. Жаңа Миддлтон залы «Оңтүстік Уэльстегі ең сәнді сарайлардың біріне» айналды, ол «Камбрия сарайларының ең мақтанышын Азияның сән-салтанатымен басып өтті». Пакстон тапқыр су паркін жасады. Су, біріккен көлдер, тоғандар мен арналар арқылы егістікке ағып, бөгеттер, су шлюздері, көпірлер және каскадтар желісімен байланысты болды. Көктемгі су сарайдың шатырындағы қорғасын ыдысқа құйылатын биік резервуарларда сақталды, бұл Пакстонның резиденциясында құбыр суымен және ең соңғы жаңалық – унитаздармен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. 1806 жылы Пакстон Пепс Кокерллді қайтадан шақырып, Пэкстон мұнарасын жобалау және құрылысын қадағалауды тапсырды, ол 1809 жылы аяқталды. Лорд Нельсонның құрметіне салынған нео-готикалық ғимарат, Тови аңғарындағы Лланртни маңындағы төбеде орналасқан. Бүгінде бұл ғимарат Ұлттық қорға тиесілі. 1824 жылы Пакстон қайтыс болған кезде Миддлтон Холл мүлкі кең аумақты қамтыды. Сол жылы сату агенттері каталогтарында мүлкі туралы былай деп сипаттады: Миддлтон Холл мүлкі Ямайкада туған Батыс Үндістан саудагері Эдвард Хамлин Адамсқа 54,700 фунт стерлингке сатылды. Адамс бағбан да, су нысандарының жақтасы да болмағандықтан, ауылдық ойын-сауыққа арналған ғимараттарды қосты, бірақ моншақ үйлері уақыт өте келе құлдырап кетті. Бақтардың тек үйден көрінетін бөліктері күтілді. 1842 жылы мүлік оның ұлы Эдвардтың қолына өтті, ол дереу Адамс есімін Уэльс тіліндегі Абадамға ауыстырды. Оның иесі Томас Кук айтуынша, Эдвард елді де, бақтарды да жақсы көрмеген, сондықтан ол қоғамдық өмірге жарамсыз болды. 1875 жылы оның ұлы қайтыс болғаннан кейін, мүлік оның үлкен қызы Люсиге, содан кейін жергілікті Хьюз отбасына үйленген келесі әпкесі Адаға өтті. 1919 жылы майор Уильям Дж. Хьюз мүлікті полковник Уильям Н. Джонсқа сатқанда, иеліктен шықты. Эдвард Абадамның кіші қызы Элис белгілі суфражист болды, және оның құрметіне 2018 жылы, әйелдерге сайлау құқығы берілгенінің жүз жылдығында, оның балалық шағындағы үйі Миддлтон Холл бақшасында оның шөбере қызы Маргарет Вон ашты. 1931 жылы сарай өртенгеннен кейін тек қабырғалары ғана қалды, олар еріген шатырдан тамған балқыған қорғасынмен жабылған. Осыдан кейін мүлік құлдырап, 20 жылдан кейін басты үйдің қабырғалары қиратылды. Бұл жерді Кармартиншир округі кеңесі сатып алып, ауыл шаруашылығы саласында мансапты көздеген жас фермерлерге жалға берді.

Бақтың тарихы

1978 жылы жергілікті серуендеушілер айналасындағы сұлулықты қайта жаңғыртуға ниетті болды және қызығушылық танытты. Қаржы жинау жобасын ұйымдастыру арқылы жиналған аз қаражат бірнеше тарихи ескерткіштерді қайта табуға мүмкіндік берді. Кокерлдің сарайының орнында қазір Ұлы шыны үй орналасқан, ол бақтың орталық бөлігін құрайды. Бастапқы су кеңістігінің көп бөлігі қалпына келтірілді және шыны үйге батыс жақтан каскадтар қосылып кеңейтілді. Сарайдың шығыс жағынан ашылатын ерекше көрініс, бастапқыда алыстағы Пакстон мұнарасына дейін созылған, қайта жаңғыртылды. Көптеген сарапшылар бұл көріністің келушілерге 18 ғасырдың соңындағы ұлы ландшафт архитекторларының «пейзаждық» деген сөзбен түсінгенін көруге және оны түсінуге мүмкіндік беретінін айтты. Бақ 2000 жылдың 24 мамырында алғаш рет жұртшылыққа ашылды және 21 шілдеде Уэльс принці Чарльз ресми түрде ашты. 2003 жылы бақ ауыр қаржылық қиындықтарға тап болды, ал 2004 жылы Уэльс Ассамблеясы үкіметі, Кармартеншир округі кеңесі және Мыңжылдық комиссиясынан болашағын қамтамасыз ету үшін қаржылық көмек алды. Жер аумағы – және бақта сирек кездесетін, қорғауға алынған өсімдіктердің бірі – Sorbus leyana ақ қайың ағашы өседі. Көптеген өсімдік көрмелері толыққанды жетілген, жас келушілерді қызықтыру үшін көрмелер мен іс-шаралар ұйымдастырылған, кірістің үштен екі бөлігі өзімен қамтамасыз етілсе, ал қалған бөлігі гранттар есебінен түседі. 2019 жылы 160 000 келуші тіркелді, бұл «тұрақты көрсеткіш» деп бағаланды.

Ботаникалық жинақтар

Пакстонның жаңа, бірақ қазір бұзылған Миддлтон залының орнында дерлік салынған Ұлы шыны үйі, Фостер және Партнерлердің жобасы бойынша салынған және әлемдегі осындай құрылымдардың ең ірісі болып табылады. Құрылыс ұзын және кең, ал төбесінде 785 шыны панель орналасқан. Үйдің ішінде бірнеше Жерорта теңізі климаты аймақтарынан әкелінген өсімдіктерге Чили, Батыс Австралия, Оңтүстік Африка, Калифорния, Канар аралдары және Жерорта теңізінен әкелінген өсімдіктер бөлініп отырғызылған. 2007 жылы уэльстік сәулетші Джон Белл жобалаған жаңа тропикалық шыны үй ашылды, ол тропикалық бір жапырақты өсімдіктердің түрлерін көрсетуді жалғастырды. 2015 жылы уэльстік алма сорттарының үлкен коллекциясы отырғызылды. Уэльс pomonaсының (жазбаша сипаттамасы) жасалуы жоспарлануда.

Ваун Лас ұлттық табиғи қорығы

Ваун Лас ұлттық табиғи қорығы бақтан кіретін жерде орналасқан және жапайы гүлдерге толы шалғындар мен жайылымдарды қамтиды.

Теледидарда қолдану

Доктор Ху эпизоды «Марс сулары» (2009) бөліміндегі дөңгелек тепідік жылыжай көріністері бақтың шыны үйінде түсірілді.