Кіріспе
Diospyros mespiliformis, шакал жемісі (ағылшын тілінде jackalberry, африкалық эбон және африкаанс тілінде jakkalsbessie деп те аталады) – Африканың саванналарында өсетін, екі жынысты, мәңгі жасыл үлкен ағаш. Шакалдар оның жемісін ұнатады, сондықтан осылай аталады. Бұл Ebenaceae тұқымдасына жатады және нағыз эбон (D. ebenum) мен жеуге жарамды персимон (D. kaki) туыстас.
Diospyros mespiliformis, the jackalberry (also known as African ebony and by its Afrikaans name jakkalsbessie), is a large dioecious evergreen tree found mostly in the savannas of Africa. Jackals are fond of the fruit, hence the common names. It is a member of the family Ebenaceae, and is related to the true ebony (D. ebenum) and edible persimmon (D. kaki).
Сипаттама
Ересек ағаштардың қабығы қою сұр түсті, жарықтармен жарылған. Ересек ағаштың орташа биіктігі 4-6 метрге жетеді, бірақ кейде 25 метрге дейін де өседі. Жапырақтары тығыз, қою жасыл түсті, эллипс пішіндес жапырақтары бар, оларды көбінесе пілдер мен бұйволдар сияқты мал жейді. Ағаш жаңбырлы маусымда гүлдейді; гүлдері толық емес, әр жыныс бөлек ағаштарда болады және қаймақ түсті. Әйел ағаш құрғақ маусымда жеміс береді, оларды көптеген жабайы жануарлар жейді; жемістері сопақ пішіндес, піскенде сары немесе күлгін түсті болады. Марула сияқты, бұл ағаш бантұ тайпаларына ұнайды, олар жемістерін жинау үшін оны өздерінің егістіктерінде өсіреді.
Аумағы мен тіршілік ету ортасы
Diospyros mespiliformis Сахара аймағында және Йеменде, сондай-ақ Африканың Сахара төңірегінде кеңінен таралған. Жақсырақ ағаштары көбінесе өзен жағалауындағы ормандарда және термит үйінділерінде өседі, терең аллювиалды топырақтарды жақсы көреді, бірақ саваннадағы құмды топырақтарда да жиі кездеседі. Ол термиттермен өзара пайдалы қарым-қатынаста өседі, олар тамырларының маңындағы топырақты желдетіп, тірі ағашты жемейді; ал ағаш термиттерге қорғаныш береді. Жақсырақ – Оңтүстік субтропиктегі өзінің туысының ең ірі өкілі және солтүстікке қарай Сахараға дейін кездеседі. Ол субтропиктік және тропиктік аймақтарда жоғары концентрацияда өседі.
Жемістер
Африкадағы дәстүрлі тағамдық өсімдік, бұл жеміс тамақтануды жақсартуға, азық-түлік қауіпсіздігін арттыруға, ауылдық жерлерді дамытуға және тұрақты жерді пайдалануды қолдауға себін тигізеді. Жемісі адамдарға жеуге жарамды; оның дәмі лимонға ұқсас, піспеген кезде борпылдақ, ал піскенде тәтті және жұмсақ. Жемістің ішінде орташа есеппен 25 қоңыр тұқым болады. Көптеген адамдар оны кептіріп, содан кейін жейді, ал кептірілгендері жаңа жеміс маусымы біткен кезде дәмдік тағам ретінде сақталады және желінеді. Оны кейде консервілейді, кептіріп ұнға айналдырады және көбінесе сыра мен бренди жасау үшін пайдаланады. Овамбо халқы шакалберри жемісін "инианди" деп атайды және одан дәстүрлі арақтары – "Омбике" жасау үшін қолданады.
Дәрілік
Ағаштың жапырақтары, қабығы және тамырлары танин қышқылына бай, ол қан тоқтатуға қолданылады. Тамырлары паразиттерді қуу үшін желінеді және тері ауруына (жалаңаяқ ауруына) ем ретінде саналады.
Ағаш
Шакалбастың ағашы құмырсқалардың зиянына төтеп береді. Жүрек ағашы ұсақ түйірлі және берік, көбінесе ағаш едендер мен жиһаз жасауға қолданылады. Ағаш діңгектерінен қайық жасалады. Ағаштың түсі ашық қызғылт қоңырдан алып қара қоңырға дейін өзгереді.