Андре Спир: Француз ақыны, жазушысы және сионист қозғалысының белсендісі

Кіріспе

Француз ақыны, жазушысы және сионисттік белсенді (1868–1966)

Андре Спир (28 шілде 1868 – 29 шілде 1966) – француз ақыны, жазушысы және сионисттік белсенді.

Өмірбаян

1868 жылы Нансиде дүниеге келген, Лотарингияда ұзақ жылдар бойы тұрған еврей орта таптық отбасында Спир әдебиет, содан кейін құқық білімін оқыды. Ол қазіргі Париж саяси зерттеулер институты (Institut d'études politiques) немесе Sciences Po деп аталатын École libre des sciences politiques-ке түсіп, кейін 1894 жылы конкурстық емтиханды сәтті тапсырғаннан кейін Conseil d'État-ке тағайындалды. Бірнеше айдан кейін еврей әскери шенеунігі сатқындықпен айыпталған Дрейфус ісі болды, бұл Франциядағы антисемитизмнің кең таралғанын көрсетті. Спир Эдуард Друмон басқаратын ұлтшыл және антисемит газеті "Либре-Проль"-дің тілшісімен жекпе-жекке шақырды, оның пікірінше, Conseil d'État-ке тағайындалған еврейлер өз лауазымдарын еңбегімен емес, заңсыз ықпалымен жеңіп алған. Спирдің қолына жаракаттанды. 1896 жылы ол және католик әріптесі жұмыссыздық, ауру немесе жарақаттан зардап шеккен жұмысшыларға көмектесу үшін Société des Visiteurs ұйымын құрды. Көп ұзамай ол Coopération des Idées-ке қатысып, Даниэль Халевимен танысты. Екеуі Université populaire университетін құрды. Спир Мемлекеттік кеңестен Еңбек министрлігіне кетіп, Вальдек Руссо үкіметіндегі Ауыл шаруашылығы министрі Жан Дюпуйдің штабына қосылды. Ол Шарль Пегюмен достық қарым-қатынас орнатты, ол 1905 жылы "Les Cahiers de la Quinzaine" журналында "Et vous riez !" атты өлеңдер жинағын жариялады, онда жұмысшылар қозғалысына деген көңілінің толуын білдірді. 1902 жылы ол Office du Travail (Еңбек бюросы) тапсырмасымен ағылшын жұмысшыларының еңбек жағдайларын зерттеді және Лондонның шығыс бөлігіндегі Уайтчапельдегі Шығыс Еуропалық еврей иммигранттар шоғырланған ауданын көрді. 1904 жылы ол Израиль Зангвиллдің "Cahiers de la Quinzaine" журналында жарияланған "Chad Gadya" атты әңгімесіне қатты әсерленді. Әңгімеде дәстүрлі отбасынан шыққан жас венециялық еврейдің еврей емес әлемге қызығушылығы баяндалады. Екі әлемде де өз орнын таба алмаған ол өзін-өзі өлтіреді. Спир сионистік қозғалысқа қатысып, Зангвиллдің еврей аумақтық ұйымына (ITO) қосылды және көптеген мақалалар жариялап, үгіл-насихат жүргізді. 1912 жылы ол AJJ (Association des Jeunes Juifs) француз еврей жастар ұйымын құрды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Спир әскерге шақыруға тым қарт болғандықтан, отбасылық фабрикасын басқарды. Сондай-ақ, ол Ауыл шаруашылығы министрлігінің тапсырмасымен соғыстан зардап шеккен аймақтарды қайта құру жұмыстарын жүргізді. 1920 жылы доктор Хаим Вейцман Спирді өзімен бірге Палестинаға шақырды. 1940 жылы Франция жеңілгеннен кейін Спир Америка Құрама Штаттарына эмиграцияға мәжбүр болды, онда ол Нью-Йорктегі Жаңа әлеуметтік зерттеулер мектебінде және École libre des Hautes études-те француз әдебиетін оқытуға шақырылды. Белсенді қатысып, Спир көптеген конференцияларға қатысты және поэтика туралы классикалық зерттеуін аяқтады: "Plaisir poétique et plaisir musculaire, essai sur l'évolution des techniques poétiques" (José Corti 1949; қайта басылым 1986). Соғыстан кейін ол Францияға оралды. Спир 98 жасында Парижде қайтыс болды. Оның жаназасын раввин Дэвид Фейерверкер басқарды.

Born in 1868 in Nancy, to a Jewish family of the middle bourgeoisie, long established in Lorraine, Spire studied literature, then law. He attended the École libre des sciences politiques, now called the Paris Institute of Political Studies (Institut d'études politiques), or Sciences Po, and later, in 1894, was appointed to the Conseil d'État on successfully passing the competitive entrance examination. A few months later, the Dreyfus Affair broke when a Jewish military officer was wrongly accused of treason, revealing how widespread antisemitism was at the time in France. Spire provoked a duel with a columnist from the Libre Parole (a nationalist and antisemitic newspaper run by Edouard Drumont) for alleging that the Jews appointed to the Conseil d'État won their positions not on merit but through illicit influence. Spire was wounded in the arm. In 1896, he and a Catholic colleague founded the Société des Visiteurs, dedicated to helping workers suffering from unemployment, illness, or injury. Shortly thereafter, he took part in the Coopération des Idées, where he met Daniel Halévy. The two men founded an Université populaire. Spire left the Conseil d'Etat for the ministry of Labour, then joined the staff of Jean Dupuy, Minister of Agriculture in the government of Waldeck Rousseau. He became friends with Charles Péguy who published his Et vous riez ! in Les Cahiers de la Quinzaine (1905), poems which reflect a certain disappointment with the workers' movement. In 1902, he was commissioned by the Office du Travail (Labour Office) to conduct an inquiry into the labour conditions of English workers and discovered the East European Jewish immigrant neighbourhood of Whitechapel in the East End of London. In 1904, he was deeply moved by a short story by Israel Zangwill in the Cahiers de la Quinzaine entitled Chad Gadya. It relates the tale of a young Venetian Jew from a traditional family attracted by the external non Jewish world. Not able to find his place in either world he ends by committing suicide. Spire engaged in the Zionist cause, joining Zangwill's Jewish Territorial Organisation (ITO) and campaigned, publishing numerous articles. In 1912 he founded the AJJ (Association des Jeunes Juifs), the French Jewish youth organisation. During the First World War, Spire, too old to be called up, ran the family factory. He was also charged by the Ministry of Agriculture with work on the reconstruction of war damaged regions. In 1920, Dr. Chaim Weizmann invited Spire to accompany him to Palestine. Following the defeat of France in 1940, Spire was forced into exile in the United States of America where he was invited to teach French Literature at the New School for Social Research and the École libre des Hautes études in New York. Very active, Spire also participated in numerous conferences and completed his classic study of poetics Plaisir poétique et plaisir musculaire, essai sur l'évolution des techniques poétiques (José Corti 1949 ; new edition 1986). After the war he returned to France. Spire died in Paris at the age of 98. His funeral was led by Rabbi David Feuerwerker.

Хат-хабар

Андре Спирдің Пегуиге жазған хаттары, L'amitié Charles Péguy, No 40, 1954 ж. «Пегуи мен Андре Спир, Хаттасу», L'amitié Charles Péguy, No 132, 1967 жылғы шілде. «Анри Герц пен Андре Спир, олардың арасындағы жарияланбаған хаттар арқылы достығы», Тереза Марикс Спир, Europe No 489, 1970 жылғы қаңтар. Валерий Ларбо – Андре Спир, Хаттасу, Бернар Дельвайль құрастырған және ұсынған басылым, Éditions des Cendres, 1992. Людмила Савицки және Андре Спир, «Тартымды достық», Хаттасу 1910–1957, Мари Брунетт Спир ұсынған, құрастырған және түсіндірген басылым, Les Belles Lettres, 2010. Андре Спир және Жан Ришар Блох, 1912–1947 жылдардағы хат алмасу, «Соммес ноус д'акорд?», Мари Брунетт Спир, coll. «Pour Mémoire», Клэр Полхан баспасы, 2011. «Жүректен сіздерге» Андре Спир мен Отокар Фишер 1922–1938, Мари Одиль Тируэн редакциялаған, түсіндірген және ұсынған мәтіндер, Чех әдебиеті мұражайы (PNP), Éditions Depozitár, 2016. Даниэль мен Марианна Халеви – Андре Спир, Хаттасу 1899–1961, «Көпірлер мен тұңғилықтар: тарих сынағындағы достық», Мари Брунетт Спир Уран, Оноре Чемпион, 2020 ж. басылымы.