Кіріспе
Соттағы үкімді өзгерту мақсатымен заңсыз жасалған немесе алынған кез келген ақпарат. Жалған дәлелдер, құрастырылған дәлелдер, жалғандалған дәлелдер, фейк дәлелдер немесе бұзылған дәлелдер – бұл сот ісіндегі үкімді өзгерту үшін заңсыз жасалған немесе алынған ақпарат. Жалған дәлелдерді іс бойынша кез келген тарап (соның ішінде қылмыстық істе полиция/прокуратура) немесе кез келген тарапқа көңіл білдіретін адам жасауы мүмкін. Дәлелдерді жасыру арқылы шатастыру да жалған дәлелдердің бір түрі болып саналады (атап айтқанда, маңызды мәліметтерді ұстап қалу арқылы); алайда, кейбір жағдайларда жасырылған дәлелдер қабылдауға келмейді, өйткені айыпталушының табылған заттарға немесе олардың орналасқан жеріне хабардар екенін дәлелдеу мүмкін емес. Дәлелдерді саралау (криминалистикалық сараптама) да жалғандануы мүмкін, егер криминалист нақты жұмысты орындаудан гөрі дәлелдерді және сынақ нәтижелерін жасауды оңайрақ деп тапса. Параллель құрылым – бұл жалған дәлелдердің бір түрі, онда дәлелдер шындыққа сәйкес келеді, бірақ олардың шығу тегі жалған көрсетіледі, кейде заңсыз іздеу сияқты заңсыз әдістермен алынғандықтан дәлелдерді қабылдамау үшін. Дәлелдерді жалғандаудың нақты себептері бір тараптың ісінде жеңіске жету немесе жеңіліске ұшырау тілегінен басқа да әртүрлі болуы мүмкін. Шын жүрекпен кінәлі деп саналғандарды айыптау үшін дәлелдерді жалғандау полицияның сыбайлас жемқорлығының бір түрі болып саналады, тіпті ол кінәлілерді айыптауға бағытталған болса да (және оған қол жеткізе алады); алайда бұл жалғандаушының бұрыс көзқарастарын көрсетеді және жалпы полицияның сыбайлас жемқорлығын ынталандырады. Ұлыбританияда мұны кейде «Асыл мақсаттағы жемқорлық» деп атайды. «Құралды тастау», яғни қылмыс орнына қаруды жасыру, полицияның өзін-өзі қорғау үшін құрбандықты атуын ақтауға және қасақана кісі өлтіруден қудалаудан қашуға мүмкіндік береді. Алайда, айыпталушы да кейбір дәлелдерді жалғандауы мүмкін, әсіресе егер ол дереу ұсталмаса немесе қылмыс орнына және оған байланысты аудандарға басқаша қол жеткізе алса.
False evidence, fabricated evidence, forged evidence, fake evidence or tainted evidence is information created or obtained illegally in order to sway the verdict in a court case. Falsified evidence could be created by either side in a case (including the police/prosecution in a criminal case), or by someone sympathetic to either side. Misleading by suppressing evidence can also be considered a form of false evidence (by omission); however, in some cases, suppressed evidence is excluded because it cannot be proved the accused was aware of the items found or of their location. The analysis of evidence (forensic evidence) may also be forged if the person doing the forensic work finds it easier to fabricate evidence and test results than to perform the actual work involved. Parallel construction is a form of false evidence in which the evidence is truthful but its origins are untruthfully described, at times in order to avoid evidence being excluded as inadmissible due to unlawful means of procurement such as an unlawful search. Apart from the desire for one side or another to succeed or fail in its case, the exact rationale for falsifying evidence can vary. Falsifying evidence to procure the conviction of those honestly believed guilty is considered a form of police corruption even though it is intended to (and may) result in the conviction of the guilty; however it may also reflect the incorrect prejudices of the falsifier, and it also tends to encourage corrupt police behavior generally. In the United Kingdom, this is sometimes called 'Noble Cause Corruption.' A "throw down," i. e. the planting of a weapon at a crime scene might be used by the police to justify shooting the victim in self defense, and avoid possible prosecution for manslaughter. However, the accused might have falsified some evidence, especially if not arrested immediately, or by having other access to a crime scene and related areas.
Түрлері
Жалған дәлел – белгілі бір мақсатқа қол жеткізу үшін жасалған немесе өзгертілген зат немесе ақпарат көптеген соттарда, соның ішінде АҚШ қылмыстық соттарында қабылданбайды. Орналастырылған дәлел – айыпталушы тарапқа қатысты болып көріну үшін оқиға орнына жылжытылған немесе орналастырылған зат немесе ақпарат көптеген соттарда, соның ішінде АҚШ қылмыстық соттарында қабылданбайды. Ластанған дәлел – заңсыз жолмен алынған немесе заңсыз іздестіру және/немесе тәркілеу арқылы алынған дәлелдерді пайдалана отырып ашылған (немесе іздері анықталған) ақпарат "улы ағаштың жемісі" деп аталады және көптеген соттарда, соның ішінде АҚШ қылмыстық соттарында қабылдамайды. Параллель құрылым – ластанған дәлелдердің шығу тегі жалған көрсетілген жағдай, бұл олардың заңды түрде алынғаны туралы пікірталасқа жол бермейді. Қолданылмайтын дәлел – сот судьясы "қабылданбайтын" деп шешім қабылдаған зат немесе ақпарат сот ісінде ұсынылуына тыйым салынады. Дәлелдер жасырылған немесе айыпталушының білгенін дәлелдеу мүмкін емес жерлерде табылғандықтан, олар соттан шығарылуы мүмкін. Кейбір қылмыстық істерде адам тұтқындалғанға дейін бірнеше күн бұрын "қызығушылық танытқан тұлға" ретінде тіркеледі, бұл күдікті әрекеттерді (мысалы, телефон арқылы тіркелген әңгімелер) анықтауға немесе тұтқындалғанға дейін дәлелдерді жоққа шығаруға тырысуға мүмкіндік береді, мысалы, айыпталушының қылмыс жасалған кезде оқиға орнында болмағанын дәлелдеу үшін.
Крюлер қазасы
1970 жылы маусымда Пукекава, Төменгі Уайкатода тұратын ерлі-зайыптылар өлтіріліп, денелері Уайкато өзеніне лақтырылды. Жергілікті фермер Артур Аллан Томас олардың өлтірілуіне екі рет кінәлі деп танылды, бірақ кең насихаттан кейін кейіннен патшалық кешірім алды. Бас детективтер Брюс Хаттон мен Ленрик Джонстон ұсынған екі оқ қабығы сотқа маңызды дәлел болды. 1980 жылы Томасқа кешірім берілгеннен кейін, сот шешімдерін зерттеу үшін тағайындалған корольдік комиссия: «Хаттон мен Джонстон мырзалар Крю бағында 350 нөміріндегі дәлелді орналастырды және олар мұны Томас мырзаның мылтығы кісі өлтіруге қолданылғанын жасау үшін жасады» деген қорытындыға келді.
Бернард Уайтхерсттің өлтірілуі
1975 жылы Бернард Уайтхерсттің Монтгомери, Алабама полиция қызметкерімен атып өлтірілуіне байланысты, ол Уайтхерстті көрші дүкенді тонаудағы күдікті деп жаңылыс анықтағаннан кейін, полицияның жасыру әрекеті болды. Бұл жасыруға полиция қызметкерлерінің полициялық дәлелдеме бөлмесінен оған қару орнатуы кірді. Сот медициналық сараптамасы Уайтхерсттің кеудесіне түскен оқтан қаза тапқанын көрсетті. Жергілікті газет пен адвокат Дональд Уоткинстің жүргізген тергеуі оқиғаның фактілеріне қатысты сұрақтар тудырғаннан кейін, алты айдан соң округ прокуроры Джеймс Эванс мәйітті эксгумациялауға және қайта сараптама жасауға бұйрық берді. Ешбір полиция қызметкері қылмыс жасағаны үшін сотталған жоқ. Қырық жыл өткен соң Монтгомери қалалық кеңесі оқ жарып, оқиғаны жасырғандықтары үшін ресми түрде өкініш білдірген қаулы қабылдады. Бостандыққа шыққаннан кейін Ривераның адвокаттары соттан 1993 жылғы сотта айыптау тарапы қолданған дәлелдемеге генетикалық сараптама жүргізуді талап етті. Ривераның аяқ киімінде қан болды, айыптау тарапы оның Холлиге тиесілі екенін мәлімдеді. Аяқ киімдерді алғашқы сотқа дейін алып тастады, себебі олар өлтіруден кейін ғана АҚШ-та сатыла бастады. 2015 жылы Хуанның адвокаты аяқ киімге қосымша сараптама жүргізуді сұрады. ДНК-талдауы қанның Холлиге тиесілі екенін растады, бірақ одан басқа да генетикалық материал табылды; ол сперма үлгісімен сәйкес келді. Ривераның қорғаушылары бұл қанды ғана емес, нағыз қылмыскердің ДНК-сы да қосымша орнатылғанын көрсетеді. ДНК әлі бір адамға сәйкестендірілген жоқ, бірақ ол басқа бір үйге шабуыл жасау және кісі өлтіру дерегінен алынған ДНК-мен байланыстырылды. Сол қылмыс үшін сотталған адам да өзін кінәсіз деп мәлімдейді. Айыптан босатылғаннан кейін оған 20 миллион АҚШ доллары төленді, бұл АҚШ тарихындағы ең ірі қате айыптау төлемақысы.
Нью-Йорк штатының полициясының С отрядындағы жанжал
1993 жылғы Нью-Йорк штаты полициясының C тобындағы дау кезінде Нью-Йорк штаты полициясының қызметкері Крейг Харви дәлелдерді жасаумен айыпталды. Харви өзінің тағы бір қызметкермен бірге күдікті Джон Спенсердің C тобының бас кеңсесінде тіркеу кезінде ұстаған заттарынан саусақ іздерін алып, оларды дәлелдеме карточкаларына тіркегенін мойындады. Кейін ол бұл саусақ іздерін кісі өлтіру орнынан алғанын мәлімдеді. Бұл жалған дәлелдер сот процесінде пайдаланылды және Джон Спенсер 50 жылдан өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Шындық жарияланғаннан кейін, олар көп жылдар бойы істерде дәлелдерді жалғандап келгені анықталды. Кем дегенде үш офицер сотталды. Департамент қатысқан барлық істер қайта тергелді.
ФБР-дің жанжалы
1990 жылдары Федералдық тергеу бюросы зертханасының саусақ іздері, ДНК және жарылғыш заттар бөлімдері жергілікті полиция бөлімдерінің теорияларын растаған, бірақ шындығында жұмыс жүргізбеген есептер жазды. Мұндай заңдар мен регламенттік процедуралар, дәлелдерді қабылдау және манипуляциялау шарттарын белгілейтін, «дәлелдер тізбегі» деп аталатын заңды процестің талаптарына жатады. Құқық қорғау органдарының дәлелдерді мұқият жинауы, өңдеуі және беруі өте маңызды, осылайша олардың бұрмалануына жол берілмейді. Көптеген юрисдикцияларда дәлелдер тізбегі ережелері қылмыстық дәлелдерді барынша аздаған адамдармен жүзеге асыруды талап етеді. Қателіктерге немесе заңсыз араласуға жол бермеу үшін дәлелдер тізбегі ережелері сонымен қатар жиналған дәлелдермен тәжірибе жүргізуге уәкілетті адамдардың олардың сипатын, уақытын, күнін және ұзақтығын құжаттауын талап етеді.
303 Creative LLC қарсы Elenis
303 Creative LLC v. Elenis ісі АҚШ Жоғарғы Сотымен 2023 жылдың 30 маусымында шешілді. Бұл істе айыпталушылар АҚШ Жоғарғы Сотына шағымдану кезінде жалған дәлелдер ұсынды. Айыпталушының мәлімдемесінше, жалған дәлелдер олардың веб-сайтына гомосексуалдардың үйлену тойына арналған сайтты ұсыну туралы келіп түскен өтініш болған. Веб-сайтқа өтініш 2016 жылдың 21 қыркүйегінде түстен кейін жіберілген деп хабарланды; бұл 10-шы апелляциялық округ Колорадо штатының пайдасына шешім шығарғаннан (26 шілде 2021 жыл) кейін, бірақ айыпталушы АҚШ Жоғарғы Сотына шағым түсіргенге дейін (24 қыркүйек 2021 жыл) болды. The New Republic басылымындағы мақаласында журналист Мелисса Гира Грант жалған дәлелдемедегі контакттік ақпараттың нақты адамға тиесілі екенін анықтады, бірақ ол 303 Creative компаниясына ешқандай өтініш жібермеген, тіпті ол бұрыннан үйленген және гомосексуал емес екені белгілі болды. Колорадо штатының адвокаттары бұл дәлелдердің іске қатысы жоқ екенін айтты, сондай-ақ Жоғарғы Соттың көпшілік пікірі мен қарсы пікірінде де бұл жалған дәлелдер туралы ештеңе айтылмады. Айыпталушы өтінішті дәлел ретінде ұсынғанымен, өтініштің нақтылығына қатысты ешқандай білімі жоқ екенін мәлімдеді, бұл веб-сайтқа түскен өтініштің жалған екенін жоққа шығаруға мүмкіндік берді. Бұдан өзге, жауапкер өтініштің жарамдылығын тексеруге жауап беру Колорадо штатының оған сот процесін бастауына себеп болуы мүмкін деп қорқып, жауап беруден тартынғанын айтты. Бұл іс Байден әкімшілігінің студенттік несиелерді кешіруіне қатысты, оған бірнеше штаттар наразылық білдірді. Істің көп бөлігі Миссури жоғары білім беру несиелік басқармасының (MOHELA) студенттік несиелерді кешіруден қаржылық зиян көретіні туралы талапқа негізделді. Алайда MOHELA-ның ішкі құжаттары көрсеткендей, MOHELA бұл іс қозғамады, қаржылық зиян туралы ешқандай талап қоймады және іске қатысы болмады. Миссуридің бас прокуроры ұсынған дәлелдер MOHELA-ның қатысуын жоққа шығаратын жалған мәлімдемелер еді. MOHELA-ға қаржылық зиян келтірілгені туралы дәлелдердің жалған екені туралы хабарламаларға қарамастан, АҚШ Жоғарғы Соты Байден әкімшілігіне қарсы шешім шығарды.