Кіріспе

Аортаның бөлігі – эмбриологиялық құрылым. Аортаның аркасы, аортаның қабағы немесе көлденең аорталық арка (/lang//pron//eɪ/'/ɔr//t//ɪ//k/) – аортаның өрлеуші және төмен түсетін бөліктері арасындағы бөлігі. Арка артқа қарай иіліп, соңында трахеяның сол жағына қарай бағытталған.

Құрылымы

Аорта оң жақтағы екінші/үшінші стернокостальдық буындардың жоғарғы шекарасы деңгейінде басталады, қарынша шығару жолы мен өкпе артериясының артында орналасқан. Оң жақ көкірек қосымшасы оның үстінен жабысады. Көтерілген аорта мен өкпе артериясының алғашқы сантиметрлері бірдей перикард қабығында жатыр, алдымен жоғары қарай жүреді, өкпе түбірінің, оң өкпе артериясының және оң жақ негізгі бронхтың үстінен өтіп, оң жақ екінші қабырға шеміршегінің артына орналасады. Осы тұста оң өкпе мен кеуде сүйегі аортаның алдында жатыр. Содан кейін аорта артқа және сол жаққа қарай, трахеяның алдынан өтеді, сол жақ негізгі бронх пен сол жақ өкпе артериясы арқылы қақпақ жасап, T4 омыртқа денесінің сол жағына жетеді. T4 омыртқа денесінен басқа, трахея, қызыл ішек және кеуде түтікшесі (алдыңғы жағынан артқы жағына қарай) сияқты басқа құрылымдар да аортаның сол жағында орналасқан. Аортаның жоғары бөлігінде үш негізгі тармақ бар. Аорта дугасының бірінші және ең ірі тармағы – брахиоцефалдық артерия, ол басқа екі тармақтан оң жаққа және сәл алдында орналасқан, кеуде сүйегінің тұтқасының артынан басталады. Содан кейін сол жақ ортақ қарын артериясы брахиоцефалдық артерияның сол жағынан аорта дугасынан шығады, сосын трахеяның сол жағымен жоғары көтеріліп, жоғарғы медиастинум арқылы өтеді. Ақырында, сол жақ қолтық артериясы сол жақ ортақ қарын артериясының сол жағынан аорта дугасынан шығып, сол жақ ортақ қарын артериясымен бірге жоғарғы медиастинум арқылы және трахеяның сол жағымен көтеріледі. Анатомиялық вариация ретінде сол омыртқа артериясы сол жақ қолтық артериясының орнына аорта дугасынан шығуы мүмкін. Аорта дугасы екі қисықтан тұрады: біреуі жоғары қарай, екіншісі алға және сол жаққа қарай иілген. Оның жоғарғы шегі әдетте кеуде сүйегі тұтқасының жоғарғы шегінен 2,5 см төменде жатады. Қан жоғарғы қисықтан дененің жүрек үстінде орналасқан бөліктеріне – қолдарға, мойынға және басқа ағады. Жүректен шыққан көкірек аортасының түбіндегі максималды диаметрі 40 мм. Көтерілген аортаның диаметрі 35-38 мм-ден кіші болуы керек, ал дугада – 30 мм. Төмен түсетін аортаның диаметрі 25 мм-ден аспауы тиіс. Аорта дугасы медиастинумда орналасқан. Жасушалық деңгейде аорта мен аорта дугасы үш қабаттан тұрады: люменді қоршап тұратын және жай ылғалды эпителий жасушаларынан құралған tunica intima; тегіс бұлшық жасушалары мен серпімді талшықтардан құралған tunica media; және бос коллаген талшықтарынан құралған tunica adventitia. Барометрлік жүйке ұштарымен иннервацияланған аорта дугасы қан тамырлары қабырғаларының кеңеюіндегі өзгерістерді сезуге жауапты, бұл қан қысымының өзгеруіне байланысты жүрек соғуының өзгеруін тудырады.

Даму

Аорталық арка – көтерілетін және төмен түсетін аорталардың арасындағы байланыс, ал оның орталық бөлігі ерте даму кезінде сол жақ 4-ші аорталық аркадан қалыптасады. Ұрықтық өмірде артериялық канал арканың төменгі бөлігіне жалғасады. Бұл оң қарыншадан келетін қанның өкпе тамырлары дамып жетілгенше көбінесе айналып өтуіне мүмкіндік береді. Аорталық арканың соңғы бөлігі аорталық тарылу (истмус) деп аталады. Бұл атау оның ұрықтық кезеңде қан ағынының азаюы салдарынан аортаның тарылуынан туындайды. Өмір бойы жүректің сол қарыншасының көлемі ұлғайған сайын, бұл тарылу ақырында қалыпты өлшемге дейін кеңейеді. Егер мұндай кеңею болмаса, аорта коарктациясы пайда болуы мүмкін. Артериялық канал ұрықтық өмірде арканың соңғы бөлігіне жалғасады. Кейіннен артериялық канал артериялық байламышқа айналады. Бұл вариант халықтың шамамен 20%-ында кездеседі. Үшінші вариантта брахиоцефалдық артерия үш артерияға бөлінеді: сол жақ ортақ каротид артериясы, оң жақ ортақ каротид артериясы және оң жақ субклавиан артериясы; бұл вариант шамамен 7% адамдарда кездеседі.

Клиникалық маңызы

Аорталық түйме – алдыңғы көкек рентген суретінде аорта доғасының айқын көлеңкесі. Аортопексия – трахеяны ашық ұстау мақсатында аорта доғасын кеуде сүйегіне бекітуге арналған хирургиялық амал. Аорта тарылуы – аорта доғасының салыстырмалы түрде бекітілген бөлігі. Ол қыртылу күшіне және жарақаттануға осал, бұл оның жыртылуына және мол қан кетуге алып келуі мүмкін.