Кіріспе
Асыл қыздар институты (Ланг ру) – Ресей империясының соңғы кезеңіндегі білім беру мекемесі және қыздарды тәрбиелейтін оқу орны. Оны Иван Бетской ақсүйек тегінен шыққан қыздарға арналған, әйелдер ғана оқитын мекеме ретінде құрды. Бұл – «Императрица Марияның мекемелері басқармасының жабық қыздар институты». Олардың біріншісі және ең танымал институты – Санкт-Петербургтегі Смольный атындағы асыл қыздар институты.
Шығу тегі
Қыздарға орта білім беру және әйелдерге университет біліміне жол ашу патшалық Ресейде өте шектеулі болды. Орыс дворяндарының қыздары үшін білім берудің бір жолы – Асыл қыздар институты (Instituti blagorodnykh devits) болды, бұл бастауыш және орта білім беретін, негізгі академиялық және мәдени дайындық ұсынатын жекеменшік академиялар еді. Асыл қыздар институтының идеясы 1763 жылға дейін барып жетеді, сол кезде Иван Бетской императрица Екатерина Ұлына «Екі жынысты жастарды тәрбиелеу ережесін» ұсынды, онда мемлекеттік пансиондарда екі жыныстың да білім алуы, «жаңа адамзатты» құру мақсатында қарастырылды. Руссоның «оқушыларды оқшаулау олардың тәрбиешілеріне қоғамның жаман әсерінен сақтауға мүмкіндік береді» деген ойына сәйкес, пансиондар басқа білім беру орындарынан артықшылықты болуға тиіс еді.
Режим
Бұл мекемелердегі өмірге қатысты маңызды естеліктерді 1863 жылдан 1869 жылға дейін Қазандағы Родионовский атындағы асыл қыздар институтына оқуға келген халықшыл көшбасшы Вера Фигнер қалдырды. Фигнер Родионовский институтының білім беру жүйесін көбінесе қанағаттандырмайтын деп тапты, әдебиет сабақтарында қазіргі заманғы даулы тақырыптардан қашытылса, тарих та көбінесе ежелгі дәуірге баса назар аударып, қазіргі оқиғалардан бұрмаланған болатын. Ғылыми білімнің деңгейі өте төмен болды деседі, зоология мен ботаника пәнінің оқытушысы "бізге ешқашан қаңқа, тіпті жануардың мүсінін де көрсетпеді, бірде-бір өсімдік те көрсетпеді. Біз ешқашан микроскопқа қараған емеспіз, жасуша дегеніміз не екенін білмейтінбіз. Ал төрт жыл бойы бізді әдемі жазуға мазалап, жеті жыл бойы сурет салуды оқыдық, бірақ осы уақыттың ішінде ешкімнің де ең аз ғана дарындылығы байқалмады" деді. Фигнердің куәлігіне сәйкес, сол кездегі маңызды мәселелер мен азаматтық құқықтар туралы ешқандай талқылау болған жоқ, "шұғылалыққа және крепостнойларды босатуға, жер бөлуге және жерді сатып алуға қатысты ешбір сөз айтылмады". Уақытты қатаң бақылап, оқулықтарды қолданбай, студенттердің қолмен жазылған дәптерлерді көшіруіне мәжбүр етілді. Сырттан оқуға рұқсат берілмеді, Родионовский институтының жалғыз кітапханасы мектеп деканының қатаң бақылауында жабық есіктердің артында сақталды, студенттердің кітаптарға қол жеткізуі шектеулі болды. Фигнердің айтуынша, жылына бар болғаны алты апта демалыс берілді, осы уақытта ғана қыздар үйлеріне қайтуға рұқсат алды, тіпті осы аз ғана демалыс та дипломға жақындаған қыздарға екі жыл бойы берілмей, жат идеялар мен мәдени ықпалға ұшырауының алдын алуға тырысты. Соның салдарынан Фигнер "Институттан шыққан кезде менің санама ешқандай әлеуметтік немесе саяси ой келмеді" деп мәлімдеді.
" never showed us a skeleton, nor even a stuffed animal, and not a single plant. Never once did we look into a microscope, and we had not the remotest idea what a cell was
On the other hand, for four years they tormented us over penmanship. For seven years we had to study drawing, notwithstanding the fact that during all that time not one of us displayed the smallest sign of talent." No discussion of contentious contemporary events or civics took place, according to Figner's testimony, with "not a word spoken about serfdom and the emancipation of the serfs; or about land allotments and the redemption of the land." Time was carefully structured, and virtually no textbooks used according to Figner, with students compelled to copy and recopy handwritten notebooks. Outside reading was not encouraged, with the only library at the Rodionovsky Institute kept behind locked doors by a dean of the school and access to books by students very tightly restricted. Only six weeks a year were allowed for vacation time, according to Figner, during which the girls were allowed to return home — and even this limited respite was denied girls in the two years as they approached graduation to avoid the possibility of inculcation of alien ideas or cultural influences. As a result, Figner asserts, "at the time I left the Institute, my mind was entirely free from any social or political ideas whatsoever."