Кіріспе

Сицилиялық испан адмиралы (1756–1806)

Федерико Карлос Гравина и Наполи, туған кезде Федерико Карло Гравина Круйлас (12 тамыз 1756 – 9 мамыр 1806) – испан империясының қызметінде болған испан адмиралы, американдық революция мен Наполеон соғыстары кезінде. Ол Трафальгар шайқасында алған жараларынан көз жұмды. Теңіз саяхатшысы Хасинто Камано Аляскадағы Гравина аралына оның құрметіне ат қойды.

Шығуы және әскери мансабы

Гравина Сицилия Корольдігінің астанасы Палермода дүниеге келген. Оның әкесі Дон Джованни Гравина Круиллас Монкада, Монтеваго ханзадасы, Сан-Мигель герцогы және Испанияның Грандеесі, ал анасы Дона Элеонора Наполи Монтаперто, Резуттано ханзадасының қызы, сонымен қатар Испанияның Грандеесі. Ол бес бауырдың үшіншісі болды: үлкен ұлы Гироламо атақтарды мұра етті; тағы екеуі дін қызметкерлері болды, Пьетро, Палермоның кардинал архиепискобы және Габриэль (туған тегі Беренгарио), Катанияның епискобы. Gravina Cruyllas – Катания мен Палермода қоныстанған каталондық тегі бар сицилиялық аристократтар отбасы. Сол кезде Саликалық заң күшінде болғандықтан, ультрогендік ұлдары екі бауыр сияқты діни мансапты немесе Федерико Карло сияқты әскери мансапты таңдады. Неаполитандық және сицилиялық елшінің Испаниядағы ағасының көмегімен ол 12 жасында Испания Әскери-теңіз флотына әскери курсант ретінде қабылданды. Кейін Бразилиядағы Санта-Клара фрегатында мичман болып қызмет етті. Бұл сапар барысында ол Санта-Каталина маңындағы кішкентай шөлейт аралда орналасқан Ассенсион қамалын бағындыру кезінде алғашқы бұйрығын орындады. 1777 жылы ол Плата өзенінде кеме апатынан аман қалды, онда экипаждың көп бөлігі суға батып кетті. 1778 жылы Испанияға оралғаннан кейін ол алжирлік қарақшыларды тоқтату кемесінде лейтенант болып қызмет етті. Содан кейін ол өзінің алғашқы командасын алды – полякпен жабдықталған xebec Сан-Луис – және 1779 мен 1782 жылдар аралығында Гибралтарды қоршауға қатысып, британдық корветті басып алды. Командир болып тағайындалғаннан кейін ол Меноркаға қарсы экспедицияға қатысты (сол кезде британдықтар бақылауында), Сан-Фелипе бекінісіне шабуылда ерекше көзге түсті. Осыдан кейін, және басқа да іс-әрекеттері үшін, ол капитандыққа көтерілді. 1785 жылы ол алжирлік корсарларға қарсы операция жүргізетін эскадрильяға қолбасшылық етті. 1788 жылы ол Константинопольге елші Юсуф Эфендиді алып оралды. Сол жерде ол түрлі астрономиялық байқаулар жасап, жариялады. Патша Карл III қайтыс болғаннан кейін, Гравина бұл хабарды колонияларға жеткізді, онда оның фрегаты Паз Кадистен Орталық Америкадағы испан иеліктеріне өту үшін ең жылдам уақыттың бірін тіркеді. 1790 жылы оған "Паула" кемесіне қолбасшылық берілді, ол Оранды эвакуациялауға қатысты. Сол жылы ол әкімшілік қабілетін алғаш рет көрсетті. Нотка бұғазындағы дағдарыс кезінде Гравина 200 жылдағы ең ірі испан флотын құруды ұйымдастырды. Алайда, дағдарыс дипломатиялық жолмен шешілді. 1793 жылы Гравина, қазір испан флотының екінші қолбасшысы, Тулонды қоршауда адмирал Худпен бірге қызмет етті. Англиямен одақтасқан осы кезеңде ол британдық әдістер мен тактиканы зерттеу үшін Портсмутқа барды. Испанияға оралғаннан кейін ол төрт кемеден тұратын эскадрильяға қолбасшылық етуге тағайындалды, ол Жерорта теңізінде қызмет етіп, Революциялық Францияға қарсы соғысқа белсенді түрде қатысты. Оның флагманы "Герменгильдо" (112) болды. 1796 жылы Испания Франциямен Сан-Ильдефонсо келісімшартына қол қойып, бейбітшілік орнатты, ал кейіннен Британияға қарсы соғысқа кірісті. Гравина Жозе де Мазарредоның эскадрильясында қызмет етті. 1801 жылы ол француз генералы Шарль Леклерк басқарған Гаити экспедициясы кезінде Батыс Үндістандағы Сан-Домингоға испан флотының командасы ретінде жіберілді. 1804 жылы Париждегі Франция елшісі болып тағайындалды. Ол бұл лауазымға бір шартпен келісті: егер соғыс басталса, ол дереу әскер қатарына қайта оралады. Парижде ол Наполеонның император болып таққа отыру рәсіміне қатысып, француз теңіз министрі Дени Декреспен жақсы қарым-қатынас орнатты. Гравина испан флотын Наполеонның қарамағына берген Франко-испан келісімін келіссөздерінде маңызды рөл атқарды. Оның қызметі үшін король Карл IV оны испан әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы етіп тағайындады, ал 1805 жылы ақпанда Гравина Кадиске оралып, "Аргонаута" кемесіне (80) өзінің туын көтерді.

Трафалгар

Наполеон Ұлыбританияға шабуыл жасауды ұсынғанда, Годой үкіметінің бұйрығымен Гравина француз адмиралы Вильнёвтің басқаруына берілді. Вильнёв британдық флотты жаңылыстыру үшін франко-испан флотын Кариб теңізіне алып кірді. Мақсаты – Наполеон Булонь маңында күтіп тұрған 180 мың сарбазды ағылшын арнасы арқылы өткізуге мүмкіндік беру еді. Дегенмен, бұл алдау күтілген нәтижені бермеді. Франко-испан флоты кері қайтқанда, Финистерре түбегіндегі шайқаста сэр Роберт Кальдер басқарған британдық флотпен кездесіп, испандық кемелер «Фирме» мен «Сан-Рафаэль» жауға түсті. Осыдан кейін Вильнёвтің бұйрығымен олар Кадиске қайтарылды, бұл Наполеонның бастапқы жоспарына қайшы келді. Француз сарбаздары ешқашан кемеге мінбеді және Еуропаның ішкі аймақтарына көшірілді, осылайша көптеген сарбаздар Аустерлиц шайқасына қатысуға мүмкіндік алды. Кейін Гравина өзінің туын «Принсипи де Астурияс» кемесіне көшірді. Кадистегі одақтас елдер арасындағы қарым-қатынас нашар болды. Гравина және басқа испан командирлері француздармен күшті пікір таластырды, олар дереу теңізге шығуды қаласа, ал испандықтар қолайлы жағдайларды күтуді ұсынды. Гравина сонымен қатар сары қызылша эпидемиясынан алаңдады, ол кемелерін жеткіліксіз адаммен қалдырды, сондай-ақ Финистерре түбегіндегі шайқаста француздардың қолдау көрсетпегеніне байланысты наразылық білдірді. Флоты ақыры 1805 жылдың 20 қазанында Кадистен шықты, нәтижесінде келесі күні Трафальгар шайқасы болды. Шайқас кезінде Гравинаның флагмандық кемесі «Принсипи де Астурияс» бірден үш британдық кеменің шабуылына ұшырады. Бастион мен ортаңғы мачта бұзылып, желкендер мен такелаж қирады. Сағат 15:30 шамасында Гравинаның сол қолы гранаттан жараланды, ал жеңіліс жақындап келе жатқанын сезіп, ол өзінің флагманының айналасына он кемені жинап, Кадиске сүйретіп әкелді. Осыған қарамастан, Гравина Флот адмиралы (Капитан-генерал де ла Армада) әскери шеніне көтерілді, бірақ ол жараларынан толыққанды айықпады және 1806 жылдың 9 мамырында 49 жасында қайтыс болды. Өлім төсегінде ол: «Мен өліп бара жатырмын, бірақ бақытты өлемін; Мен, үміт етемін және сенемін, әлемнің ең ұлы батыры Нельсонға қосыламын» деді. «Гибралтар Хроникасы» газеті былай деп жазды: «Испания теңіз флотының ең көрнекті офицері Гравинадан айырылды; оның басшылығымен оның флоты, кейде жеңіліске ұшыраса да, әрқашан жеңімпаздарының мақтауын алуға лайық болды». Наполеон 1805 жылдың 11 тамызындағы хатында: «Гравина – ұрыстағы данышмандық пен шешімділіктің белгісі. Егер Вильнёвте осындай қасиеттер болғанда, Финистерре шайқасы толық жеңіспен аяқталар еді» деп жазды. Гравина Кадистегі Сан-Фернандодағы Теңізшілер пантеонына (Panteón de Marinos Ilustres) жерленген.