Кіріспе

Қытай операсының түрі Хуанмей операсы немесе Хуанмей тоны (黃梅戲 немесе 黃梅調, пиньин: Huángméixì немесе Huángméidiào) – қытай операсының түрі, [Хубэй провинциясының Хуанмей округінде] ауылдық халық әндері мен билерінің бір түрі ретінде пайда болған. Оны Анхуэй операсы деп те атайды. Ол соңғы 200 жылдан бері, мүмкін одан да ұзақ уақыт бойы бар. Хуанмей операсы – Қытайдағы ең танымал және кең таралған опералардың бірі (басқалары – Пекин операсы, Юэ операсы, Пинг операсы және Ю операсы), және ол Анхуэй операсының классикалық түрі болып саналады. Хуанмей операсының бастауы Хуанмей округіндегі әйелдердің шай жинағанда айтқан әндеріне барып тіреледі, ал опера "Шай жинау әні" деп аталды. Цинь династиясының соңында бұл әндер Анхуэй провинциясының Хуанин округі мен оған жақын аймақтарда танымал болды, жергілікті халық өнерімен, Анцин диалектісіндегі ән салу мен декламациямен бірігіп, жаңа операларға айналды. Музыкасы жоғары тембрде орындалады және әннің барлық уақытында сол биіктікте сақталады. Оның ерекшелігі – ол әдеттегі қытай операсынан өзгеше дыбыстайды. 1960 жылдары Гонконг бұл стильді музыка жанрымен қатар опера ретінде де мойындады. Бүгінде ол Қытай, Гонконг және Тайваньта қайта жаңғырту жұмыстары жүріп жатқан дәстүрлі өнер түрі және көбінесе мандарин тілінде орындалады. 2006 жылы Хуанмей операсы Қытайдың ұлттық материалдық емес мәдени мұрасының алғашқы тізіміне енді.

Қытай материгі

Хуанмей операсы бастапқыда Ван операсы немесе Хуай операсы деп аталды. Хуанмей операсының шығу тегі нақты емес, ғалымдар арасында пікір келіспеушіліктері бар. Бір ғана анық нәрсе – бұл стиль Қытайдың Анцин қаласынан пайда болған. Жалпы қабылданған пікір бойынша, опера үлкен Анцин аймағынан (Аньхой, Хубэй және Цзянси провинцияларының тоғысқан жері) шыққан. Ол 18 ғасырдан бұрын Оңтүстік-Батыс Аньхой провинциясының Анцин аймағында опера жанрының бір бөлігіне айналды. Анцин қаласы – операның орталығы, ол Хуанмей әндерін толыққанды операға айналдырды. Хуанмей операсында дәстүрлі опералық қимылдар, әсіресе жеңдер мен қадамдардың қимылдары жиі қолданылмады. Бастапқыда ол сахнада емес, көшпелі труппалардың өнері ретінде орындалды. Хуанмей операсы 19 ғасырдың соңында Аньхой, Хубэй және Цзянси провинцияларында белсенді болды. 1911 жылғы революциядан 1949 жылға дейін Хуанмей өнерлері ауылдық жерлерден қалалық сахналарға дейін кәсіби деңгейге көтерілді. Хуанмей Анцин қаласына Хайнин, Сусон, Тонгченг округтерінен келгеннен кейін, суретшілер операны дамытып, басқа опералардан орындау үлгілерін қабылдады. Олар дәстүрлі әндерді реформалады, драманы оңай түсіну үшін және көтеріңкі ырғақ беру үшін маңызды сөздерді қысқартты. 1952 жыл Хуанмей операсы үшін маңызды жыл болды. Осы жылы Шанхайда өткен үлкен опера фестивалінде көрнекті әртістер Ян Фэньин, Ван Шаофан және басқалар өнер көрсетті. Әртүрлі аймақтардан келген көрермендер оның жаңа ән үлгілері мен сюжеттеріне таңданып, Хуанмей операсын жоғары бағалады. Осыдан кейін Хуанмей операсы кеңінен танымал болды. Осы үлкен жетістік Хуанмей операсының әртістерін жігерлендірді, олар «Перішаһайдың үйлену тойы» және «Әйел кеңесші ханзада» сияқты классикалық туындыларды жасады.

Гонконг

Хуанмей операсының тақырыбы 1959 жылы «Корольство және сұлулық» (江山美人) фильмі Гонконгта көрсетілуімен кеңейе бастады. Бұл өнер түрінің 1950-ші жылдары Қытай материгінен Гонконгқа келген иммигранттардың көптеген толқындарынан пайда болғаны айтылады. Музыка жанрының ең жоғалған нүктесі 1963 жылғы «Мәңгілік махаббат» фильмі болды. Көрермендерді қытай және батыс музыкалық аспаптарын үйлестіретін жаңа музыка стилі қызықтырды. Темпі дәстүрлі операдан гөрі көтеріңкі және жылдам болды. Осы кезеңде көптеген Хуанмей фильмдері түсірілді, олар түрлі формалар мен комбинацияларға дамыды, соның ішінде уся (wuxia) жанрындағы қылышпен шайқас сахналары да болды. Жанр «Мәңгілік махаббат» сияқты махаббат туралы фильмдермен байланысты болғандықтан, ән орындалуын ер және әйел жұбымен жасау жиі кездеседі. Гонконгта Хуанмей операсының аса танымал артистерінің саны шектеулі. Бети Ло Ти, Айви Линг По және Цин Тинг олардың ішіндегілері.

Киімдер

Хуанмей костюмдері, әдетте, басқа қытай операсының түрлерімен салыстырғанда, көбінесе аса жоғары көркемделмеген болады. Көбінесе ән айтуға, көркемдік көрсетуге қарағанда көбірек мән беріледі. Гонконгта дәстүрлі қытай операсы киімдерін кию міндетті емес. Мысалы, кантопоп әртісі Дженни Цэн концертте Айви Линг Попен бірге Хуанмей стилінде ән шырқаған.

Көркемдік ерекшеліктері

Хуанмей операсының әуені тақтаға ұқсас түрде құрылған, үш бөлімі бар: гүлді үңгір, түрлі үңгір және негізгі әуен. Гүлді үңгір көбінесе шағын пьесалардан тұрады, әуені салауатты және қарапайым, әдемі әрі көңілді, өмірге толы және халық әндерінің сипатына ие; Түрлі үңгір кең таралған және шағын драмаларда жиі қолданылады; негізгі әуен – Хуанмей операсының дәстүрлі қытай театрында қолданылатын вокалдық бөлім. Хуанмей операсы таза, жаңарып тұратын, нәзік және әсерлі, жарқын және көркем сезімталдыққа толы, өте көркемдікпен, түсінуге оңай, халыққа таратуға ыңғайлы және Қытайдың барлық аймақтарындағы адамдардың сүйіспеншілігіне бөленген.

Рөлдердің түрлері

Хуанмей операсында Сяошенг, Сяодан, Чоу рөлі, Чжэнъдан, Лаошенг, Лаочу және тағы да басқа рөлдер бар. Хуанмей операсының жіктелуі қатаң емес. Бастапқыда Хуанмей операсы көбінесе "екі кішкентай роль" (Сяошенг, Сяодан) және "үш кішкентай роль" (Сяошенг, Сяодан, Чоу рөлі) негізінде салынған.

Жұмыс

Өзінің даму негізінде, Хуанмей операсының өнері Пекин операсының, Куньку операсының және Сычуань операсының белгілі бір ерекшеліктерін пайдаланып, ерекше стильде қалыптасқан.

Команда

Танымал Хуанмей операсының труппаларына Аньхой Хуанмей театры, Аньцин Хуанмей театры, Хубэй Хуанмей театры және тағы да басқалары кіреді. Тайваньдағы театр труппаларының қатарында Ван Юлан Хуанмей Диаожуйифан, Юнцингуе би тобы және т.б. бар.

Білім

Хуанмей операсы – бакалавриат деңгейінде оқытылатын үшінші қытай операсының түрі. Анцин қалалық педагогикалық университетінде Хуанмей операсының өнерін оқыту бойынша бакалавриат мамандығы бар. Бұған қоса, кәсіби Хуанмей опера мектебі де бар. Аньхой Хуанмей опера өнері кәсіби колледжі – Аньхой провинциялық халық үкіметі бекіткен және Білім министрлігі тіркеген толық уақытты, жан-жақты мемлекеттік жоғары өнер білім беру мекемесі. Ол 2011 жылдың сәуір айында құрылған. Оның ізашары 1958 жылы құрылған Аньхой Хуанмей опера мектебі болды.