Мин әуені мен актрисасы Чэнь Юаньюань

Кіріспе

Қытай Мин әулетінің әншісі және актрисасы Чэнь Юаньюань (1623–1689 немесе 1695) – қытайлық геджи және драма актрисасы, кейін әскери қолбасшы Ву Сангуидің қарындасы болды. Мин әулетінің Чоньчжэнь жылдарының соңында Чэнь Юаньюань Тянь Хунъюға тұтқынға алынып, Ву Сангуиге оның қарындасы ретінде берілді. Аңыз бойынша, Ли Цзичэн Пекинге басып кіргеннен кейін, ол өзінің қол астындағы Лю Цзонгминмен бірге Чэнь Юаньюаньды ұрлап алып, Ву Сангуи Цин әскерін шекарадан өткізіп кіргізді. Ол Қинхуаидің сегіз сұлуының бірі ретінде белгілі болды, басқа жеті геджи – Ма Сянлань, Бянь Юйцзин, Ли Сянцзюнь, Дун Сяован, Гу Мэй, Коу Баймэнь және Лю Жушимен бірге.

Өмірбаян

Чэнь Юаньюаньның бастапқы тегі Син (邢) және ол Цзяннаньда дүниеге келген. Ол сатушының отбасында туған, отбасының жағдайы нашар болған. Әке-шесі ерте қайтыс болғандықтан, оны әпкесі асырап алған. Әкесінің тегі Чэнь болғандықтан, ол тегін Чэнь деп өзгерткен. Әпкесінің отбасындағы өмір де қиын болған. Он жасында әкесі оны Лиюаньға ән, би, опера және музыка үйренуге жіберген. Чэнь Юаньюань Лиюаньдағы драма актрисасы және гэцзи болған, кейіннен Учжунның танымал ойын-сауықшысы атанған. Драматург Ю Ситан (尤西堂) да оны жоғары бағалаған. Чэнь Юаньюань Куньку (昆曲) өнерін оқыған және Иян операсын жақсы орындаған. Ол шашын во дуо цзи (倭堕髻) түрінде жинауды ұнатқан. "Батыс палатаның романтикасы" қойылымында Юаньюань алғаш рет сахнаға шығып, Хунниан рөлін орындағанда, көрермендер тыныстарын тоқтатқан. Чэнь Юаньюань талантты да, сұлу да, әйгілі ғалымға лайық мінез-құлқымен көзге түскен. Сахнада әр өнер көрсеткенде, ол керемет әсер қалдырып, көрермендердің ықыласына бөленген. Чэнь Юаньюаньға бастапқыда әдебиетші Чжоу Шу (邹枢) ұнаған. Ол көбінесе Чжоу Шудың үйінде өнер көрсеткен және кеткісі келмеген. Әмір Гон Жуофу (贡若甫) Чэнь Юаньюаньмен кездесіп, оны әйелі ретінде алу үшін ақша төлеген. Гон Жуофу үйге оралғаннан кейін әкесі: "Чэнь Юаньюань ерекше адам. Оны босатыңыз, еркін өмір сүруге рұхсат етіңіз. Оған жұмсалған ақшаға алаңдамаңыз" деген. Чэнь Юаньюань Гон отбасынан кеткеннен кейін де өнермен айналысып, өмір сүрген. 1641 жылы ғалым Мао Сян (冒襄) Чэнь Юаньюаньның банкетте өнер көрсеткенін көрген. Мао Сян оның Иянцян драмасына таңғалып, оны әйелі ретінде алуға ниеттенген. Мао Сян үйге оралып, оқиғаны анасына айтқан. Кейіннен ол Чэнь Юаньюаньды әйелі ретінде алуға шешім қабылдаған, бірақ Чэнь Юаньюаньды Тиан Хунъюй (田弘遇) он күн бұрын ұрлап кеткенін білген. Чэнь Юаньюаньды қуатты министр Тиан Хунъюй тұтқынға алып, Пекинге алып кеткен. Пекинге кірген уақыты туралы үш пікір бар: 1641, 1642 және 1643 жылдар. Мао Сянның "Инмэйань есіндегілер" атты мақаласында Чэнь Юаньюаньға 1641 жылдың күзінде үйлену уәдесі берілгені айтылады. Ол келесі жылы Чэнь Юаньюаньмен үйленбекші болған. Отбасылық істерді шешіп болған соң, 1642 жылдың көктемінде Чэнь Юаньюаньды көруге барған. Сол кезде Чэнь Юаньюань Тиан Хунъюй тарапынан ұрланған еді. Жалпы, Чэнь Юаньюань 1642 жылы Пекинге кірген деп есептеледі. Тиан Хунъюй Мин әулетінің Чунчжэн императорының әйелі Тиан Сюйиннің әкесі болған. Ол қызы императордың ықыласынан айырылып қалады деп уайымдап, императорды өзіне тарту үшін Янцзы өзенінің оңтүстігіне әдемі әйелдерді іздеуге барган. Тиан Хунъюй талантты да сұлу Чэнь Юаньюаньмен кездескенде оны Пекинге алып барып, асырап алған. Тиан Сюйин оны сарайға таныстырған. Бұл кезде Мин империясы құлаудың алдында тұрды, ал физикалық және психикалық жағынан шаршаған Чунчжэн императоры бұған назар аударғысы келмеді. Чэнь Юаньюань сарайға кіргеннен кейін үш ай өткен соң да императордың ықыласына ие бола алмағандықтан, Тиан отбасына қайта оралуға мәжбүр болды. Чэнь Юаньюань Тиан отбасында гэцзи ретінде жұмыс істеуді жалғастырды. Тиан Хунъюй күн өткен сайын қуатын жоғалтып жатты. Өзінің позициясын нығайту және қолдаушы табу үшін ол әдейі У Сангуимен (吴三桂) достасты, ол кезде оның беделі жоғары және әскері көп еді. Тиан Хунъюй У Сангуиді отбасылық қонақасына шақырды, ал Чэнь Юаньюань қонақта ән шырқады. У Сангуи Чэнь Юаньюаньның сұлулығына таңғалып, оны қатты ұнатты. Тиан Хунъюй Чэнь Юаньюаньды У Сангуиге әйелі ретінде берді. Екеуі Тиан Хунъюймен қоштасып, У отбасына қайтып оралды. Ли Цзичэннің (李自成) шаруалар әскері Пекинге басып кіргеннен кейін Чэнь Юаньюань Ли Цзичэн мен Лю Цзунминьге (刘宗敏) тұтқынға түсті. Ли Цзичэн мен Лю Цзунмин Чэнь Юаньюаньды әйелі ретінде алды. У Сангуи шаруалар армиясына берілмекші болды, бірақ Чэнь Юаньюань тұтқындалғанын білгенде, ашуланып, Цин әулетіне берілді. У Сангуидің әскері мен Цин әскерінің шабуылынан кейін Ли Цзичэннің шаруалар әскері ауыр зардап шекті және жол бойындағы барлық тоналған заттарды және әйелдерді тастап, Пекиннен асығып қашып кетті. У Сангуи соғыстың отында Чэнь Юаньюаньды тауып алды, содан кейін әскери лагерь қайтадан бірікті. Содан кейін Чэнь Юаньюань У Сангуидің артынан түрлі жорықтарға аттанды. У Сангуи Юньнаньды тыныштандырғаннан кейін Чэнь Юаньюань У Сангуидің Пинси сарайына кірді және У Сангуидің ықыласына ие болды. Чэнь Юаньюань қартайған шағында сұлулығын жоғалтып алды, сондай-ақ, У Сангуидің бірінші әйелімен қарым-қатынасы бұзылып кетті. У Сангуидің басқа да сүйікті әйелдері болғандықтан, Чэнь Юаньюань ықыластан айырылды. Чэнь Юаньюань монастырьға кететін ойға келді. Ол У Сангуиден сарайдың шалғай жерінде монастырь салуды және буддалық дұғалар оқуды ұсынды. У Сангуи оған қуана келісті. Чэнь Юаньюань сарайдан шығып, буддаға құлшылық етіп, содан кейін қарапайым киім киіп, вегетариандық тағам жеп монастырьде өмір сүрді. Ол енді сарай ісіне араласпады, бірақ ағымдағы жағдайға назар аударды. У Сангуидің ұлдарының бірі, У Цихуа (吴启华), сондай-ақ У Инци (吴应麒) деп те аталды, бала кезінен У Сангуидің інісі У Санфэн (吴三凤) тәрбиелеген. У Инци бала кезінен У Санфэнды әкесі деп санағандықтан, Цин сарайының назарында болған емес. У Инци тоғыз жасқа келгенде, У Сангуидің сарайына алынып, Чэнь Юаньюань тәрбиеледі. Екеуі ана мен бала секілді жақын болды. У Сангуидің бүлікке әрекеттенуі Чэнь Юаньюаньды қатты наразылыққа толтырды, ал Чэнь Юаньюаньдың жасыру орны туралы мәселе У Сангуи әскерін бастамас бұрын көтерілді. Чэнь Юаньюань өзінің қауіпсіздігіне алаңдамайтынын, бірақ У Сангуидің ұлы У Инцидің қауіпсіздігін қорғайтынын айтты. У Сангуи қайтыс болғаннан кейін Чэнь Юаньюань кішкентай сарайға көңілі толмады, сондықтан ол У Инци мен генерал Ма Баомен (马宝) бірге У Инциді қорғау үшін қауіпсіз орын табуға келісті. Чэнь Юаньюань және басқалар жасырын түрде Юньнаньнан шығып, Цзэнгун округіндегі тығыз орман үңіріне тығылып кірді. Чэнь Юаньюань кеткені алдында өзіне сенгендеріне құпия түрде айтты. Цин әскері шабуылға келгенде, олар оның киімдерін және бас киімін лотос тоғанына лақтырып, өзі өлгенін жариялады. Чэнь Юаньюань Ма Баоның сүйемелдеуімен алдымен Лунао өзеніне үңгір салып, онда жергілікті жағдай қиын болды. Кейін тауларда көптеген жабайы жануарлар болғандықтан, азық-түлік жинау мүмкін болмады. Чэнь Юаньюань және оның отбасы Цяньучангтянь, Лаоучанг және басқа жерлерде тұрды. Өмірінің соңына дейін Чэнь Юаньюань У Сангуиді сағынып, денсаулығы нашарлады және отбасының қауіпсіздігі туралы үнемі алаңдады. Нәтижесінде ол бас ауруынан зардап шекті. Ауру күшті болғанда, ол есінен танып, бейсаңқтанды. Ауру прогрессиясымен бірге шабуылдар жиіледі. Соңғы кезде Чэнь Юаньюань буддалық дұғаларды оқып жатып еденге құлап, есін жоғалтты.

Chen Yuanyuan's original surname was Xing(邢) and she was born in Jiangnan. She was born into a family of a salesman and her family was poor. Her parents died when she was young and she was adopted by her aunt. Her uncle's surname was Chen, so she changed her surname to Chen. Life at her aunt's family was also very difficult. When Chen Yuanyuan was ten years old, her uncle sent her to Liyuan to learn singing, dancing, opera and music. Chen Yuanyuan was an drama actress and Gējì in Liyuan, she later became a well known entertainer in Wuzhong. The dramatist You Xitang(尤西堂) also praised her. Chen Yuanyuan studied Kunqu(昆曲) and was good at performing Yiyang opera. She liked to wear her hair in a wo duo ji (high bun, 倭堕髻). For the first time on the singing stage, Yuanyuan played the Hongniang in "The Romance of the West Chamber", and all the spectators in the audience held their breath and were mesmerized. Chen Yuanyuan was both talented and beautiful, had the demeanor of a famous scholar. Every time she performs on stage, she is brilliant and outstanding, and the audience applauds her. Chen Yuanyuan initially liked the literati Zou Shu(邹枢). She often acted at Zou Shu's house and was unwilling to leave. The official Gong Ruofu met Chen Yuanyuan and paid to marry her as a concubine. After returning home, Gong Ruofu(贡若甫)'s father said: "Chen Yuanyuan is a distinguished person. Let her leave and give her a free identity. Don't worry about the money spent on her". After Chen Yuanyuan left the Gong family, she still made a living by performing arts. In 1641,scholar Maoxiang(冒襄) saw Chen Yuanyuan acting at a banquet. Maoxiang was amazed by her Yiyangqiang drama and planned to marry her as a concubine. Maoxiang returned home and told his mother about the incident. Later, he decided to marry Chen Yuanyuan as his concubine, but learned that Chen Yuanyuan had been snatched away by Tian Hongyu ten days ago. Chen Yuanyuan was kidnapped and taken into Beijing by the powerful minister Tian Hongyu(田弘遇). There are three theories about the time when she entered Beijing: 1641, 1642 and 1643. According to Maoxiang's own article "Reminiscences of Yingmei'an", he mentioned that the marriage promise to Chen Yuanyuan was made in the autumn of 1641. He planned to marry Chen Yuanyuan the next year. When he finished handling family affairs, he went to see Chen Yuanyuan again in the spring of 1642. At this time, Chen Yuanyuan had just been kidnapped by Tian Hongyu. It is generally believed that Chen Yuanyuan entered Beijing in 1642. Tian Hongyu was the father of Tian Xiuying, the concubine of Emperor Chongzhen of the Ming Dynasty. He was worried that his daughter would fall out of favor with the emperor, so he went to the south of the Yangtze River to look for beautiful women to win over the emperor. When Tian Hongyu met Chen Yuanyuan, who was both talented and beautiful, he took her to Beijing and adopted her as an adopted daughter. Tian Xiuying introduced her to the palace. At this time, the Ming Empire was on the verge of collapse, and Chongzhen Emperor, who was physically and mentally exhausted, had no intention of paying attention to this. Three months after Chen Yuanyuan entered the palace, she still failed to gain the emperor's favor, so she had to return to the Tian family. Chen Yuanyuan continues to work as a Geji in the Tian family,Wu Weiye(吴伟业) described Chen Yuanyuan as a Geji who played the konghou(箜篌). Tian Hongyu was losing power day by day. In order to consolidate his position and find a backer, he deliberately made friends with Wu Sangui, who had a high reputation at the time and had a lot of troops. Tian Hongyu invited Wu Sangui to a family banquet, and Chen Yuanyuan sang at the banquet. Wu Sangui was surprised by Chen Yuanyuan's beauty and liked her very much. Tian Hongyu married Chen Yuanyuan to Wu Sangui as his concubine. The two bid farewell to Tian Hongyu and returned to the Wu family. After Li Zicheng's peasant army captured Beijing, Chen Yuanyuan was captured by Li Zicheng and Liu Zongmin(刘宗敏). It is said that Li Zicheng and Liu Zongmin occupied Chen Yuanyuan, and Chen Yuanyuan was taken as a concubine. Wu Sangui wanted to surrender to the peasant army, but when he learned that Chen Yuanyuan was captured, he became furious and surrendered to the Qing Dynasty. Under the attack of Wu Sangui's army and the Qing army, Li Zicheng's peasant army suffered heavy losses and fled Beijing in a hurry, abandoning all the looted items and women on the road. Wu Sangui found Chen Yuanyuan in the fire of war, and the military camp was reunited. After that, Chen Yuanyuan followed Wu Sangui on various campaigns. After Wu Sangui pacified Yunnan, Chen Yuanyuan entered Wu Sangui's Pingxi Palace and was favored by Wu Sangui. Chen Yuanyuan lost her beauty due to her old age, and she was not in harmony with Wu Sangui's first wife. Wu Sangui had several other concubines that he loved, so Chen Yuanyuan began to lose favor. Chen Yuanyuan had the idea of quitting. She proposed to Wu Sangui to build a nunnery in a secluded part of the palace so that she could eat fast and chant Buddha,Wu Sangui readily agreed. Chen Yuanyuan left the palace to pay homage to the Buddha, and from then on lived in the nunnery living in civilian clothes and eating vegetarian food. She no longer interfered with the affairs of the palace, but paid attention to the changes in the current situation. One of Wu Sangui's sons, Wu Qihua(吴启华), also named Wu Yingqi(吴应麒), was raised by Wu Sangui's brother Wu Sanfeng(吴三凤) since he was a child. Wu Yingqi has called Wu Sanfeng his father since he was a child, so he has never been in the sight of the Qing court. When Wu Yingqi was nine years old, he was taken to Wu Sangui's palace and raised by Chen Yuanyuan. The two were like mother and son and had a very good relationship. Wu Sangui's rebellion attempt had made Chen Yuanyuan very disgusted, and the issue of Chen Yuanyuan's hiding place had been raised before Wu Sangui launched his army. Chen Yuanyuan said that her own safety did not matter, but she would definitely protect the safety of Wu Sangui's son Wu Yingqi. After Wu Sangui's death, Chen Yuanyuan was very disappointed with the small court, so she discussed with Wu Yingqi and General Ma Bao(马宝) to find a safe place to protect Wu Yingqi. Chen Yuanyuan and others secretly left Yunnan and sneaked into a dense forest cave in Cengong County. Before Chen Yuanyuan left, she secretly confided in her confidants. When the Qing soldiers came to attack, they threw her clothes and headdress into the lotus pond and announced her suicide. Chen Yuanyuan was escorted by Ma Bao, and first went to Long'ao River to build a cave, where the terrain was dangerous. Later, due to the large number of wild animals on the mountain, food could not be harvested. Chen Yuanyuan and his family lived in Qianwuchangtian, Laowuchang and other places. During her lifetime, Chen Yuanyuan missed Wu Sangui to the point of physical and mental exhaustion, and she often worried about the safety of her family. As a result, she suffered from a headache. When the pain was severe, she would faint and become unconscious. As the illness progressed, attacks became more frequent. Finally, Chen Yuanyuan fell to the ground while reciting Buddhist scriptures and never woke up.

Көркем шығармаларда

1644 жылдың сәуір айында Ли Цзиченгтің көтерілісші әскері Миннің астанасы Пекин қаласын басып алды, ал Чончжэн императоры Чжу Юцзянь өз-өзіне қол жұмсады. У Сангуидің Нингюаньдағы зор әскерінің қауіпті екенін білген Ли дереу оның адалдығын алуға тырысты. Ли, Уға екі хат жіберді, соның ішінде біреуі Пекинде тұтқынға алынған Удың әкесі атынан жазылған. У Сангуи жауап беруге үлкермей, оның бүкіл отбасының қырғынға ұшырағанын естіді. Содан кейін У, Цин регенті Доргонға хат жолдап, Пекиннен көтерілісшілерді қуу үшін күш біріктіруге дайын екенін мәлімдеді, осылайша Циннің Минді басып алуына жол ашты. Алайда, халық арасындағы әңгімелерде Чен Юаньюань осы шешуші оқиғаларда одан да драматикалық және романтикалық рөл атқарады. Кангси дәуірінде пайда болған әңгімелерге сәйкес, У Сангуидің Ли Цзиченге қарсы Цинмен одақтасуының себебі – Лидің Удың сүйікті әйелі Ченді зорлап алып (кейбір деректер бойынша, иеленгені) болды. Бұл нұсқа Ву Вэйедің «Юаньюань әні» атты шығармасы арқылы кеңінен танылды. Династияның құлауын У мен Чен арасындағы қарым-қатынасқа байланыстыратын осындай әңгімелер көпке таралғанмен, кейбір тарихшылар оларды халықтық ойдан туған туындылар деп санайды. Кейбір мәліметтер бойынша, Чен Юаньюань Пекин құлағанда зорланып өлтірілген. Бірақ басқа деректерде ол кейін У Сангуимен қайта қосылғандығы айтылады. Бір әңгімеде, ол өмірінің соңында У Сангуидің Цинге қарсы көтерілісінен кейін атын өзгертіп, Куньмин қаласында кешірім сұрап, монах болды делінеді. Бұл әңгіме де кейінірек қосылған немесе халық аузындағы аңыз болуы мүмкін.