Антверпендегі Плантен-Моретус баспа мұражайы

Кіріспе

Антверпендегі баспа музейі (Бельгия)

Плантин-Моретус мұражайы (Plantin Moretusmuseum) – Бельгияның Антверпен қаласындағы 16 ғасыр баспагерлері Кристоф Плантин мен Ян Моретус еңбектеріне арналған баспа музейі. Ол Антверпендегі Vrijdagmarkt (Жұма базары) алаңындағы олардың бұрынғы тұрғын үйі мен баспаханасында орналасқан және 2005 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енген.

Тарих

Баспахананы 16 ғасырда Кристоф Плантен құрған. Плантен – гуманизмге қызығушылық танытқан, сол заманғы баспа өнерінің маңызды тұлғасы болды; оның еврей, арамей, грек және сирия тілдеріндегі мәтіндері бар сегіз томдық, көп тілді Плантен полиглоты Киелі кітабы сол кезеңнің ең күрделі туындыларының бірі еді. Қазір Плантеннің кем дегенде «Фамилистер» деп аталатын еретиктер тобының мүшелерімен байланысы болған деген күдік туып отыр, және бұл оның туған Францияда сүргінге ұшырауына себеп болуы мүмкін. Плантеннің өлімінен кейін оның күйеу баласы Ян Моретус мұрагерлікке ие болды. Көптеген баспаханалар 18 және 19 ғасырларда өзгеретін талғамға байланысты ескі шрифттер жинағынан құтылған болса, «Плантен-Моретус» компаниясы негізін қалаушысының жинағын сақтап қалды. 16, 17 және 18 ғасырларда отбасылық «Плантен-Моретус» баспасын (Plantin Press) төрт әйел басқарды: Мартина Плантен, Анна Гос, Анна Мария де Неф және Мария Терезия Боррекенс. 1876 жылы Эдвард Моретус компанияны Антверпен қаласына сатты. Бір жыл өткен соң, жұртшылық тұрғын үйлер мен баспаханаларды көруге мүмкіндік алды. Зерттеушілер, тарихшылар Х.Д.Л. Вервлиет, Майк Паркер және Гарри Картер бұл жинақты зерттеу үшін кеңінен пайдаланды. Картердің ұлы Мэтью кейіннен бұл зерттеуді «типграфияның алтын ғасырында жасалған баспа шрифттерінің ең жақсы жинағы (біраз кемшіліктері болғанымен), сонымен қатар Плантеннің есептері мен тізімдері, оның шрифттерін жасағандардың есімдерін көрсетеді, керемет жағдайда екендігін» көрсетуге көмектескен деп сипаттады. 2002 жылы мұражай ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне үміткер ретінде ұсынылды, ал 2005 жылы тізімге енгізілді. «Плантен-Моретус» мұражайында типографиялық материалдардың ерекше жинағы бар. Онда әлемдегі ең көне екі баспа машинасы, толық қалыптар мен матрицалар жинағы ғана емес, сонымен қатар кең кітапхана, әсем безендірілген интерьер және «Плантен» бизнесінің толық архиві сақталған. Олар 2001 жылы ЮНЕСКО-ның «Дүниежүзілік естеліктер тізіміне» тарихи маңызын ескере отырып енгізілді. 2016 жылдың қыркүйек айының соңында мұражай толықтай жаңартылғаннан кейін қайта ашылды, ал жаңа ғимарат (оқу залы мен қағаз мұрасы қоймасы бар) Киелі Рух көшесіне қарап шықты. Осы оқу залының фасады пошта жәшігіне ұқсайды.

The printing company was founded in the 16th century by Christophe Plantin, who obtained type from the leading typefounders of the day in Paris. Plantin was a major figure in contemporary printing with interests in humanism; his eight volume, multi language Plantin Polyglot Bible with Hebrew, Aramaic, Greek and Syriac texts was one of the most complex productions of the period. Plantin's is now suspected of being at least connected to members of heretical groups known as the Familists, and this may have led him to spend time in exile in his native France. After Plantin's death it was owned by his son in law Jan Moretus. While most printing concerns disposed of their collections of older type in the eighteenth and nineteenth century in response to changing tastes, the Plantin–Moretus company "piously preserved the collection of its founder." Four women ran the family owned Plantin–Moretus printing house (Plantin Press) over the 16th, 17th, and 18th centuries: Martina Plantin, Anna Goos, Anna Maria de Neuf and Maria Theresia Borrekens. In 1876 Edward Moretus sold the company to the city of Antwerp. One year later the public could visit the living areas and the printing presses. The collection has been used extensively for research, by historians H. D. L. Vervliet, Mike Parker and Harry Carter. Carter's son Matthew would later describe this research as helping to demonstrate "that the finest collection of printing types made in typography's golden age was in perfect condition (some muddle aside) [along with] Plantin's accounts and inventories which names the cutters of his types." In 2002 the museum was nominated as UNESCO World Heritage Site and in 2005 was inscribed onto the World Heritage list. The Plantin–Moretus Museum possesses an exceptional collection of typographical material. Not only does it house the two oldest surviving printing presses in the world
and complete sets of dies and matrices, it also has an extensive library, a richly decorated interior and the entire archives of the Plantin business, which were inscribed on UNESCO's Memory of the World Programme Register in 2001 in recognition of their historical significance. At the end of September 2016, the museum reopened after a thorough renovation and with a new building (with reading room and paper heritage depot) opening onto Holy Ghost Street. The facade of this reading room refers to a letterbox.