Римнің азамат соғысы: Руспина шайқасы

Кіріспе

Цезарьдің азаматтық соғысының бір бөлігі (б.з.д. 46 ж.)

Руспина шайқасы б.з.д. 4 қаңтарда Римнің Африка провинциясында, оптимиаттардың республикалық әскерлері мен Юлий Цезарьге адал күштер арасында өтті. Республикалық армияны Тит Лабиен басқарды, ол Галлия соғыстары кезінде Цезардың бұрынғы лейтенанты болған, бірақ азаматтық соғыс басталғанда республикашылдар тарапына кеткен.

Кіріспе

Юлий Цезарь 47 жылдың 17 желтоқсанында Сицилиядағы Лилибаумға келді және Африкадағы Оптиматтарды талқандау үшін шабуыл жасау күшін құрды. Цезарь өзінің алты легионын бір флотта тасымалдауға жеткілікті көлік кемелерін жинауға үлгiсiз болды, сондықтан Сицилияда көптеген көлік малдары, азық-түлік және жем-шөп қалдырылды. Цезарь Африкадағы жағдай жақсарады деп үміттенді. Ол 25 желтоқсанда теңізге шықты, бірақ жақсы қону орны туралы шектеулі ақпаратқа негізделген нашар жоспарлауы мен күшті желдер оның конвойын шашыратты. 28 желтоқсанда Цезарь Хадрументумға жақын жерде 3 мың легионер мен 150 атты әскермен қонды. Ол жағаға құлап түсіп, бірнеше тас алып, "Мен сені ұстадым, Африка!" деп жариялап, офицерлерінің ырымдарын жойды. Өз күшін шоғырландыра алмағандықтан, Цезарь Гадрументумды қоршауға алуға немесе оның берілуін мәжбүрлеуге күш жетпеді және Руспинаға жақын лагерь құрды. 46 жылдың 1 қаңтарында Лептис қаласын басып алды, онда оны шашыраңқы әскерлерінің (бесінші және оныншы легиондардың бөлімдері) күшейтті. Келесі күні Руспинаға тағы бірнеше күшейтеу келді. Ол Лептистегі гарнизонға алты когортаны қалдырып, Руспинаға қарай жүріп кетті. 4 қаңтарда Цезарь азық-түлік іздеу миссиясына шықты, бастапқыда 9000 легионерді отыз толық емес когортаға бөлді. Жау үш шақырым қашықтықта байқалған соң, Цезарь өзінің 400 атты әскерін және 150 садақшысын шақыртты. Содан кейін Цезарь жеке өзі барлауға шықты.

Шайқас

Тит Лабиен Оптимат әскерлеріне басшылық етті және өзінің 8000 нумидиялық атты әскері мен 1600 галл және герман атты әскерін атты әскер үшін ерекше тығыз және жинақы құрылымда орналастырды. Осы орналасу Цезарьді жаңылыстыруға жетті, ол оларды тығыз қатардағы жаяу әскер деп ойлады. Сондықтан Цезарь өз әскерін бір қатарға тізіп, қоршаудан сақтануға тырысты. Оның 150 садақшыдан тұратын шағын тобы алдыңғы қатарда, ал 400 атты әскер қанаттарда болды. Лабиен күтпеген әрекет жасап, екі жаққа атты әскерін жайып, Цезарьді қоршауға тырысты, ал орталыққа нумидиялық жеңіл жаяу әскерін шығарды. Нумидиялық жеңіл жаяу әскер мен атты әскері Цезарь легионерлерін найза мен жебелермен шаршатуға кірісті. Бұл өте тиімді болды, себебі легионерлер қарсы шабуылдай алмады. Нумидиялықтар қауіпсіз қашықтыққа шегініп, оқ атуын жалғастыра берді. Нумидиялық атты әскер Цезарьдің атты әскерін жеңіп, легиондарын қоршауға алды, олар барлық жағынан шабуылға ұшырауға дайын болып, шеңбер құрды. Нумидиялық жеңіл жаяу әскер легионерлерді зымырандармен шабуылдады. Цезарьдің легионерлері жауға пилумдарын лақтырды, бірақ бұл тиімсіз болды. Римдік сарбаздар біріне-бірі жақын тұрып, нумидиялық зымырандар үшін оңай нысана болды. Тит Лабиен Цезарь әскерінің алдына аттанып, жау әскерін қысымға алу үшін жақын келді. Оныншы легионның қарт сарбазы Лабиенге жақындап, оны таныды. Сарбаз Лабиеннің атына пилумын лақтырып, оның жанындағы жылқысын өлтірді. "Осы саған сабақ болсын, Лабиен, онныншы легион сарбазы сені шабуылдайды!" – деп айқайлады ол, Лабиенді өз әскерлерінің алдында ұятқа қалдырды. Бірақ кейбір сарбаздар үрейленді. Бір суарушы қашуға тырысты, бірақ Цезарь оны ұстап алып, айналдырып: "Дұшпан сонда!" – деп бұйырды. Цезарь шабуылдық шепті мүмкіндігінше ұзартуға және әр екінші когортаны 180 градусқа бұруға бұйрық берді, сонда римдіктердің артындағы нумидиялық атты әскерге қарсы, ал қалған когорталар нумидиялық жеңіл жаяу әскерге қарсы тұратын болды. Легионерлер шабуылдап, пилумдарын лақтырып, Оптиматтардың жаяу және атты әскерін шашыратты. Олар жауды қысқа ғана қашықтыққа қуды да, лагерьке қайта оралды. Бірақ Марк Петрей мен Гней Кальпурний Пизо 1600 нумидиялық атты әскерімен және көптеген жеңіл жаяу әскерімен пайда болып, Цезарь легионерлерінің кері шегінуіне кедергі келтірді. Цезарь әскерін қайтадан шайқасқа дайындап, Оптиматтарды биік жерден ығыстырған қарсы шабуыл жасады. Осы кезде Петрей жараланды. Екі әскер де шаршап, лагерьлеріне қайтып келді.

Titus Labienus commanded the Optimate force and had his 8,000 Numidian cavalry and 1,600 Gallic and Germanic cavalry deploy in unusually close and dense formations for cavalry. The deployment accomplished its goal of misleading Caesar, who believed them to be close order infantry. Caesar therefore deployed his army in a single extended line to prevent envelopment, with his small force of 150 archers up front and the 400 cavalry on the wings. In a surprising move, Labienus then extended his cavalry on both flanks to envelop Caesar, bringing up his Numidian light infantry in the center. The Numidian light infantry and cavalry began to wear the Caesarian legionaries down with javelins and arrows. This proved very effective, as the legionaries could not retaliate. The Numidians would simply withdraw to a safe distance and continue launching projectiles. The Numidian cavalry routed Caesar's cavalry and succeeded in surrounding his legions, who redeployed into a circle to face attacks from all sides. The Numidian light infantry bombarded the legionaries with missiles. Caesar's legionaries threw their pila at the enemy in return, but were ineffective. The nervous Roman soldiers bunched up together, making themselves easier targets for the Numidian missiles. Titus Labienus rode up to the front rank of Caesar's troops, coming very near in order to taunt the enemy troops. A veteran of the Tenth Legion approached Labienus, who recognized him. The veteran threw his pilum at Labienus's horse, killing it. "That'll teach you Labienus, that a soldier of the Tenth is attacking you", the veteran growled, shaming Labienus in front of his own men. Some men however began to panic. An aquilifer attempted to flee but Caesar grabbed the man, spun him around and shouted "the enemy are over there!" Caesar gave the order to make the battle line as long as possible and every second cohort to turn around, so the standards would be facing the Numidian cavalry in the Romans' rear and the other cohorts the Numidian light infantry to the front. The legionaries charged and threw their pila, scattering the Optimates infantry and cavalry. They pursued their enemy for a short distance, and began to march back to camp. However Marcus Petreius and Gnaeus Calpurnius Piso appeared with 1,600 Numidian cavalry and a large number of light infantry who harassed Caesar's legionaries as they retreated. Caesar redeployed his army for combat and launched a counterattack that drove the Optimates forces back over high ground. Petreius was wounded at this point. Completely exhausted, both armies withdrew back to their camps.

Салдары

Цезарь азық-түлік жинау миссиясында сәтсіздікке ұшырап, жеңіліске ұшырады. Бірақ, оның әскері толық сақталды; Цезарь Руспинадағы лагерін нығайтып, теңізшілерді жеңіл жаяу әскер ретінде құрлықта қызмет ету үшін жабдықтады. Әскердің шеберлері найзағай мен сүңгілер жасады, ал Цезарь мүмкіндігінше көбірек астық және басқа да жабдықтар жеткізілуі үшін елшілер жіберді. Метелл Сципион Лабиен мен Петрейге қосылып, Цезарь лагерінен үш шақырым қашықтықта лагерь құрды.