Сібір шыршысы (Abies sibirica) – Сибирь, Қазақстан тауларында өсетін, суыққа төзімді, мәңгі жасыл қоныс ағашы. Биіктігі 30-35м, қалпына келтіруге жарамды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шырша түрі
Species of conifer
Сибір шыршасы – Сибірдегі Волга өзенінің шығысындағы тайга және Түркістан, солтүстік-шығыс Шыңжаң, Моңғолия және Хэйлунцзян арқылы 67°40' солтүстік ендіктің оңтүстігіне дейінгі аймақтарда өсетін, жасыл қалпын сақтайтын конус тәрізді ағаш.
Abies sibirica, the Siberian fir, is a coniferous evergreen tree native to the taiga east of the Volga River and south of 67°40' North latitude in Siberia through Turkestan, northeast Xinjiang, Mongolia and Heilongjiang.
Тарату
Ағаш суық боралдық климатта, таулар мен өзен алаптарындағы 1900–2400 м биіктіктегі ылғалды топырақта өседі. Ол көлеңкеге өте төзімді, аязға төзімді және күшті, температура -50 °C дейін төмендегенде де тірі қалады. Ағаш өте жиі 200 жылдан аспайды, себебі оның ағашы саңырауқұлақтың шіруіне бейім.
The tree lives in the cold boreal climate on moist soils in mountains or river basins at elevations of 1900–2400 m. It is very shade tolerant, frost resistant, and hardy, surviving temperatures down to −50 °C. It rarely lives over 200 years due to the susceptibility to fungal decay in the wood.
Сипаттама
Сібір шыршасы, Abies sibirica, 30–35 м биіктікке жетеді, кеуде биіктігіндегі діңінің диаметрі 0,5–1 м, жапырақтары конус тәрізді болады. Қабығы сұр жасылдан сұр қоңырға дейін, көбінесе шыршаларға тән шайырлы көпіршіктермен тегіс. Жаңа өскіндері сарғыш сұр, шайырлы және сәл түкті. Жапырақтары ине тәрізді, орташа ұзындығы 2–3 см, ені 1,5 мм. Жоғары жағынан ашық жасыл, ал төменгі жағынан екі сұр ақ стомалық жолақтары бар, сабақ бойымен жоғары қарай бағытталған. Олар жұмсақ, жалпақ және күшті хош иісті. Шишанкалары цилиндр тәрізді, ұзындығы 5–9,5 см, ені 2,5–3,5 см, қабықшалармен жасырылған кішкентай жапырақшалары бар. Көкшіл түстен қоңыр немесе қоңыр қара түске дейін күзде піседі. 7 мм ұзындығындағы, 0,7–1,3 см ұзындығындағы үшбұрышты қанаты бар тұқымдар, шишанка піскеннен кейін ыдырағанда босатылады.
Siberian fir, Abies sibirica, grows 30–35 m tall with a trunk diameter of 0.5–1 m at breast height and a conical crown. The bark is grey green to grey brown and smooth with resin blisters typical of most firs. Shoots are yellow grey, resinous, and slightly pubescent. The leaves are needle like, 2–3 cm long and 1.5 mm broad on average. They are light green above with two grey white stomatal bands underneath, and are directed upwards along the stem. They are soft, flattened, and strongly aromatic. The cones are cylindrical, 5–9.5 cm long and 2.5–3.5 cm broad, with small bracts hidden by the scales. They ripen from bluish to brown or dark brown in mid autumn. The seeds, 7 mm long with a triangular wing 0.7–1.3 cm long, are released when the cone disintegrates after maturity.
Экология
Abies sibirica Delphinella balsameae саңырауқұлағымен зарарға ұшырайды, бұл саңырауқұлақ 2003 жылы алғаш рет Ресейде анықталған.
Abies sibirica is subject to infection from the fungus Delphinella balsameae which was reported from Russia for the first time in 2003.
Қолданылуы
Жапырақтарынан алынған эфир майлары ароматерапияда және парфюмерияда қолданылады. Ағашы жұмсақ, жеңіл және нашар. Ол құрылыс, жиһаз жасау және қағаз өндірісінде пайдаланылады.
Essential oils extracted from the leaves are used in aromatherapy and perfumes. The wood is soft, lightweight, and weak. It is used in construction, furniture, and wood pulp.