Кіріспе

Пьемонттағы коммуна.

Фиано Романо – Италиядағы Рим метрополиялық қаласындағы қала және коммуна (муниципалитет). Фиано Романо мына муниципалитеттермен шектеседі: Капена, Чивителла Сан-Паоло, Монтелибретти, Монтополи ди Сабина, Наццано.

Тарих

Фиано-Романоның территориясы Тибр өзеніне жақын орналасқандықтан, ежелгі дәуірлерден бері қоныстанған: шындығында, б.з.д. 8 ғасырға жататын керамика табылды, ол аймақта фалискандар, сабиндер, этрусктіктер және латиндердің мәдени ықпалын көрсетеді. Б.з.д. 7-5 ғасырлар аралығында бұл аймақ Веидің одақтасы болған Капенаның ежелгі қаласының бақылауында болды: осы кезеңде жақын жердегі Лукус Ферония қасиетті тоғайы құрылды. Б.з.д. 4 ғасырдың басында Рим бүкіл аймақты жаулап алып, оны өзінің бақылауына алды. Лукус Ферония маңызды орын болып қала берді: Ханнибал б.з.д. 211 жылы қасиетті орынды тонау үшін барды, ал б.з.д. 70 жылы Антоний мен Октавиан (болашақ Август) Цезардың легионерлеріне қасиетті орынның маңындағы көптеген жерлерді иелік етіп берді. Вилла деи Волузидің құрылысы да осы кезеңге жатады. Рим империясының барлық кезеңі бойында бұл аймақ астық, шарап және зәйтүн майын өндіруде өте белсенді болды. Орта ғасырларда Фиано аумағы аймақтағы әртүрлі діни орталықтар мен монастырлардың бақылауына өтті (1081 жылы Папа Григорий VII-нің бұйрығымен Флаяно қорының (Castellum Flaianum) иелігі Сан-Паоло монастырына берілді). Ренессанс кезеңінде бұл Орсинилердің феоды болды, олар – күшті ақсүйектер отбасы, 1489 жылы Никколо III Орсинимен бірге мұнда қамал салды. Содан кейін Фиано Сфорца отбасына өтті, олар Фианоны герцогтікке айналдырды (Папа Пий V-нің 1608 жылғы бұйрығы), содан кейін Людовиси Оттобони Бонкомпанни отбасына. 1897 жылы Фианоның соңғы герцогы Марко Бонкомпани Людовиси Оттобони бүкіл мүлікті құрылыс мердігері, жер спекулянты және саясаткер Карло Меноттиге сатты. Фашистік дәуірден кейін жерлер шаруаларға тікелей берілді, ал қамалдың бір бөлігі Менотти отбасы діни орденге сыйлады. 1993 жылы Фиано-Романо муниципалитеті бүкіл герцогтік қаланы сатып алды.

Орналасқан жері

Фиано-Романо Сабинадан бөліп тұратын Тибр өзенінің оң жағалауында орналасқан. Аймақ көбінесе төбелі, бірақ өзен бойында кең жазық жерлер бар. Орташа биіктігі теңіз деңгейінен шамамен жоғары, ең төменгі биіктігі және ең жоғары биіктігі .

Климат

Климаты қоңыржай, ұзақ, құрғақ жаздары және әдетте жұмсақ, бірақ жаңбырлы қыстары бар, бұл Фиано Романоны Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Csa тобына жатқызады. Тибр өзеніне жақын орналасқандықтан ылғалдылық сезіледі. Жылдық орташа температура 4,9 °C (41 °F) құрайды, ал тамыз айы жылдың ең ыстық айы болып, орташа температурасы 25,2 °C (77 °F) болса, қаңтар айы ең суық ай, орташа температурасы 5,6 °C (42 °F). Жаз айларында, маусымнан қыркүйек айының соңына дейін күндізгі температура 31 °C (88 °F) дейін жетеді, ал түнгі температура шамамен 15 °C (59 °F) болады, ал ыстық толқындар кезінде күндізгі температура тіпті 36 °C (97 °F) дейін көтерілуі мүмкін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері – , шілде айы ең құрғақ, ал қараша айы ең жаңбырлы ай болып табылады.

Вилла деи Волузи

Бұл б.з.б. 1 ғасырдың ортасында Волузий Сатурнин (Цицерон жақсы білген) сенаторлық отбасы салған және 5 ғасырға дейін пайдаланылған римдік шаруашылық үйі. Бұл Рим республикасы дәуірінде сенаторлық отбасылардың Римге жақын, сол кездегі жылжымайтын мүлік нарығы үшін маңызды және даулы аймақта салған виллаларының көрнекті мысалы. Ол тек елдік үй (вилла д'отиум) ғана емес, сонымен қатар өндіріс орталығы (вилла рустика) болып та қызмет еткен. Вилла төменгі Тибр аңғарының панорамалық көрінісін ұсынатын жартастың үстіне салынған, екі қабаттан тұрады. Жоғарғы қабатында полистильді атриум, сол жақтағы бөлмелер, оң жақтағы жатын бөлмелер мен триклиниум, ал төменгі жағында таблинум орналасқан. Лариуммен бірге перистиль әсем ауданның оң жағында орналасқан. Кешен императорлар Адриан мен Траян тұсында кеңейтілді, 3-4 ғасырларда қалпына келтірілді және 5 ғасырға дейін пайдаланылды, содан кейін тұрғын бөлігінде шағын зират құрылды. Кейін, ерте орта ғасырларда алдымен діни ғимарат, содан кейін мұнаралары бар бекінілген орталық, және соңында рустикалық шаруашылық салынды. 1962 жылы А1 тас жолын салу кезінде қазба жұмыстары барысында табылған және қазір толыққанды зерттелген. Виллада әдемі мозаикалар мен бірнеше бөлмелердің және басқа да кеңістіктердің қалдықтары сақталған. Виллаға Лукус Ферония арқылы баруға болады.

Фиано Романо кесенесі

Ол он үш мәрмәр блоктан тұрады, олар гладиаторлардың айқастарын бейнелейтін мүсіндермен әсем безендірілген. Б.з.б. 1 ғасырына жататын бұл блоктар бастапқыда римдік магистраттың мұнаралы қабірін көркейтіп тұрған. 2007 жылы Carabinieri Art Squad тобы Фиано Романодағы бір далада топырақтың жұқа қабатының астынан осы блоктарды тапты, қазір олар Lucus Feroniae антиквариумында қойылған.

Ортағасырлық қоңырау

Фиано-Романодағы Санто-Стефано-Нуово шіркеуінің бүйірлік бөлігінде 1278 жылы Сан-Биажио шіркеуі үшін жасалған ортағасырлық қоңырау орналасқан. Бұл шіркеу қазір жоқ және оның нақты орны бүгінде белгісіз. Қоладан құйылған қоңыраудың биіктігі шамамен, ал табанының шеңбері шамамен, диаметрі болса шамамен. Оны 13 ғасырдың белгілі қоңырау құюшысы Гвидотто Пизано жасаған. Мысалы, 1280 жылы Гвидотто Ватиканның Киелі Петір базиликасындағы Кампана-делла-Рота қоңырауын, ал 1288 жылы Санта-Мария-Маджоре шіркеуі үшін қоңырау жасаған. Бұл қоңыраулар әлі де қолданылып келеді.

Екі дүниежүзілік соғыста қаза тапқандарға арналған ескерткіш

Бұл екі дүниежүзілік соғыста қаза тапқан Фиано-Романоның әскери және азаматтық азаматтарына арналған ескерткіш. Ортағасырлық ауылдың сыртында, Риммбранзе саябағында орналасқан, ол травертиннен жасалған бағана. Алдыңғы бөлігінде жоғарғы жағында қола лавр гүлшоғыры бар құрбандық тақтасы, төменгі жағында қоладан жасалған гирлянда және екі жағында қоладан жасалған екі арыстанның басы мен қару-жарақ бейнеленген. Артында Фиано-Романо муниципалитетінің гербі және төменде шағын фонтанның бассейні орналасқан. Бағананың ортасына Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан азаматтардың есімдері жазылған, ал кейін қосылған екі қабір тасына, бағананың алдына және екі жағына Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан және хабарсыз жоғалғандардың есімдері жазылған. Ескерткіш 1919 және 1924 жылдар аралығында сәулетші Эдгардо Негри және мүсінші Энрико Брай жобалап, салған, олардың есімдері де оған жазылған.

Энрико Берлингюердің мүсіні

Энрико Берлингюердің қола мүсіні Фиано Романо муниципалитетінің тапсырысымен, коммунист саясаткер 1984 жылғы 11 маусымда қайтыс болғаннан кейін ирандық мүсінші Реза Олия салған. Берлингюер бұрынғы жылдары саяси қызметімен Фиано Романоға көп рет келген, сонымен қатар достық қарым-қатынас орнатқан. Мүсін 1985 жылғы 15 маусымда ашылып, ортағасырлық ауылдың кіреберісіндегі алаңда орналасқан.

Порта-Рома

Бұл екі мрамор монолиттерінен тұратын аркалық мүсін, олар бір-біріне қарама-қарсы қойылған және кілт тассыз, тек екі иықтағы күштің өзара тепе-теңдігі арқасында тұрақты. Ол травертин блоктарынан қаланған және тек кесінділер арқылы біріктірілген. Аркалық мүсіннің ұзындығы, тереңдігі және биіктігі, ал жалпы салмағы – . Клаудио Капотонди бұл мүсінді Ұлы мерейтойға арнап жасады және ол 2000 жылдың 29 қазанында ашылды. Мүсін А1 тас жолының жанында, Рим Солтүстік кіреберісіне жақын, Фьяно Романода орналасқан.

Санто Стефано Веккьоның Кибориумы (Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында)

Бұл шамамен 1150 жылы Фиано-Романодағы Санто-Стефано-Веккьо шіркеуі үшін жасалған мәрмәр шатыр. 1888 жылы шіркеу ұстаздары бұзылып, 1889 жылы жеке тұлғаларға сатылды, бірақ сибориум бұрыннан жоғалып кеткен еді. Ол 1903 жылы Нью-Йорк миллиардері Генри Уильям Пурдың үйінде қайта пайда болды, ал 1909 жылы Нью-Йорк қаласындағы Метрополитен өнер мұражайы оны 7100 долларға сатып алды (2022 жылғы сатып алу қабілетімен шамамен 224 000 долларға тең).

Фиано Романоның Митрасы (Париждегі Лувр мұражайында)

Бұл біздің заманымыздың 2-3 ғасырлары аралығында жасалған, травертин тақтасының үстіндегі (x x) мәрмәр ойылған бедерлі рельеф. Екі жағында да митраизмге тән көріністер бейнеленген. 1926 жылы Фиано-Романода табылған, ал 1939 жылы Париждегі Лувр мұражайына қосылған.

Қыркүйек айындағы қайғылы анамыздың құрметіне арналған мейрам

Қыркүйек мерекесі – Фиано-Романода қыркүйек айының үшінші жексенбісінде ұйымдастырылатын, діни дәстүрлер қайта жаңғыртылатын және маңызды тойлар мен халықтық шаралар өтетін іс-шара. Мерекенің 179-шы шығарылымы 2021 жылы өтті. Мерекенің тамыры 1842 жылдың 24 наурызына дейін жетеді, сол күні Фиано тұрғындарының мұражайлық заттарымен сатып алынған, атласқа оралған, Азап шеккен Марияның балауыз бейнесі Санто-Стефано Нуово шіркеуіне қойылды және діни басшы қасиетті бейнеге келген әрбір адалға 40 күндік кешірім сыйлады. Сол жылы Азап шеккен Мария мерекесі салтанатты түрде тойланды және Азап шеккен Марияның Пиа одағының әйелдеріне тапсырылды (тек 1933 жылдан бастап ер адамдарға да мерекеге дайындалуға рұқсат берілді). Бірнеше жыл үзілістен кейін, 1879 жылы тұрғындардың тілегімен мереке қайта жаңғыртылды, осы оқиғаға арналған Мадонна бейнесін әшекейлеу үшін алтынмен тігілген жібек шапан сатып алынды, ал келесі жылдары тұрғындар түрлі заттар сатып алып, мүсінді безендіруге ұсынды. Тағы бірнеше жыл тоқтатылғаннан кейін, 1889 жылы мереке қайта басталды және содан бері үзілген емес (мысалы, 1942 жылы соғыс кезінде тек діни рәсімдер ғана орындалды). 1960 жылдардан бастап мерекелерді ұйымдастыру ProLoco қауымдастығына (жергілікті мәдениет пен туризмді дамытумен айналысатын қауымдастық) жүктелді және қазіргі атауын – Азап шеккен Марияның құрметіне арналған қыркүйек фестивалі – алды. Бұл фестиваль, Пиа одағы мен қалалық әкімдікпен бірге, жыл сайын қыркүйек айының үшінші жексенбісінде ұйымдастырылады. Мереке бейсенбі немесе жұма күні басталады, қала көшелері шамдармен безендіріледі, Азап шеккен Марияның құрметіне қасиетті миссалар мен басқа да діни шаралар өткізіледі, сонымен қатар ойын-сауық пен әлеуметтік іс-шаралар ұйымдастырылады (спорттық жарыстар, әншілердің өнер көрсетуі, кабаре шоулары, балалар ойындары, халықтық ойындар, ат жарыстары, серуендер және т.б.). Фестиваль жексенбі күні кешке процессиямен аяқталады, онда Азап шеккен Марияның мүсіні Санто-Стефано Нуово шіркеуінен бір жылда бір рет шығарылып, қала көшелерімен жүргізіледі, ал одан бұрын Пиа одағы, музыкалық топтың сүйемелдеуімен діни, әскери және азаматтық шенеуніктер, сондай-ақ көптеген тұрғындар болады. Шіркеуге қайта оралғанға дейін Азап шеккен Мария герцогтік сарай мен ортағасырлық ауылдың алдында әсем фейерверкпен тойланады, ал бұл шара аяқталғаннан кейін жиналған тұрғындар «Viva Maria!» деп шулап сәлемдеседі. Мереке Санто-Стефано Нуово шіркеуінің кіреберісінде діни қызметкердің тұрғындарға бата беруімен аяқталады, содан кейін мүсін шіркеуге қайта оралады.