Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Каппа эффектісі немесе қабылдау уақытының созылуы – бақылаушылар әртүрлі орындарда тізбектеп берілген сезімдік күштер арасындағы өткен уақытты бағалағанда туындайтын уақытша қабылдау иллюзиясы. Көзге түсетін бір-бірінен кейін келетін күштер тізбегін қабылдағанда, егер күштер арақашықтығы жеткілікті болса, адамдар екі күш арасындағы уақытты артық бағалайды, ал арақашықтық жеткіліксіз болса, уақытты кем бағалайды.
The kappa effect or perceptual time dilation is a temporal perceptual illusion that can arise when observers judge the elapsed time between sensory stimuli applied sequentially at different locations. In perceiving a sequence of consecutive stimuli, subjects tend to overestimate the elapsed time between two successive stimuli when the distance between the stimuli is sufficiently large, and to underestimate the elapsed time when the distance is sufficiently small.
Әр түрлі сезімдік формаларда
Каппа эффектісі визуалды (мысалы, жарық шоқтары), аудиторлық (мысалы, дыбыстар) немесе тактильді (мысалы, теріге тигізу) стимулдармен туындауы мүмкін. Каппа эффектісін зерттеудің көптеген жұмыстары визуалды стимулдарды пайдалану арқылы жүргізілген. Мысалы, X, Y және Z деген үш жарық көзін қараңғыда бір-бірінен кейін тізбектеп жандырып, әрбір жандыру арасындағы уақыт интервалы бірдей болсын деп елестетейік. Егер жарық көздері әртүрлі орналасқан болса, X және Y, Y және Z-ге қарағанда бір-біріне жақын болса, X және Y жандырулары арасындағы уақыт интервалы Y және Z жандырулары арасындағы уақыт интервалынан қысқарақ сезіледі. Каппа эффектісі жиілігі өзгеретін аудиторлық стимулдарда да көрсетілген. Дегенмен, кейбір тәжірибелік үлгілерде аудиторлық каппа эффектісі байқалған жоқ. Мысалы, Рой және авторлар (2011) каппа эффектісінің болжамына қарамастан, "уақыт аралықтарын көрсететін дыбыс көздері арасындағы қашықтықты ұлғайту сезілетін ұзақтықты қысқартады" деген қорытындыға келді. Тоқ сенсорлық қабылдауда каппа эффектісі алғаш рет Суто (1952) арқылы "S эффектісі" деп сипатталған. Goldreich (2007) Осылайша, каппа эффектісі біздің қозғалыс туралы білімімізді стимул тізбектеріне қолданғанда пайда болады, бұл кейде қателіктерге әкелуі мүмкін. Уақытша қабылдаудағы біркелкі қозғалыс күтуінің роліне дәлел ретінде қатысушылар горизонталь тізім бойынша түзу сызық бойымен бір бағытта тізбектеп пайда болатын сегіз ақ нүктені байқаған зерттеу келтіріледі. Уақытша аралық тұрақты болғанда және нүктелер арасындағы кеңістіктік аралық өзгергенде, олар тұрақты жылдамдық гипотезасына сәйкес каппа эффектін байқады. Алайда, нүктелер арасындағы уақытша және кеңістіктік аралық екеуі де өзгергенде, олар тұрақты жылдамдық гипотезасы болжаған жауап үлгісін байқамады. Мүмкін, мұндай әртүрлі, күрделі үлгілерден біркелкі қозғалысты қабылдау қиын; демек, байқалатын оқиғалардың контексі біздің уақытша қабылдауымызға әсер етуі мүмкін.
The kappa effect can occur with visual (e. g., flashes of light), auditory (e. g., tones), or tactile (e. g. taps to the skin) stimuli. Many studies of the kappa effect have been conducted using visual stimuli. For example, suppose three light sources, X, Y, and Z, are flashed successively in the dark with equal time intervals between each of the flashes. If the light sources are placed at different positions, with X and Y closer together than Y and Z, the temporal interval between the X and Y flashes is perceived to be shorter than that between the Y and Z flashes. The kappa effect has also been demonstrated with auditory stimuli that move in frequency. However, in some experimental paradigms the auditory kappa effect has not been observed. For example, Roy et al. (2011) found that, opposite to the prediction of the kappa effect, "Increasing the distance between sound sources marking time intervals leads to a decrease of the perceived duration". In touch, the kappa effect was first described as the "S effect" by Suto (1952). Goldreich (2007) Thus, the kappa effect occurs when we apply our knowledge of motion to stimulus sequences, which sometimes leads us to make mistakes. Evidence for the role of a uniform motion expectation in temporal perception comes from a study in which participants observed eight white dots that successively appeared in one direction in a horizontal alignment along a straight line. When the temporal separation was constant and the spatial separation between the dots varied, they observed the kappa effect, which follows the constant velocity hypothesis. However, when both the temporal and spatial separation between the dots varied, they failed to observe the response pattern that the constant velocity hypothesis predicts. A possible explanation is that it is difficult to perceive a uniform motion from such varying, complicated patterns; thus, the context of observed events may affect our temporal perception.
Төмен жылдамдықты күту
Бейестік қабылдау моделі тактильді каппа эффектісін және басқа да тактильді кеңістік-уақыт иллюзияларын, оның ішінде тау эффектісі мен терідегі қоян иллюзиясын қайталайды. Бұл модельге сәйкес, ми тізбектері тактильді стимулдардың көбінесе баяу қозғалатынына қатысты күтуді кодтайды. Бейес моделі, белгісіз кеңістіктік және уақыттық сенсорлық ақпаратты төмен жылдамдықты қозғалысқа қатысты алдын ала күтумен біріктіре отырып, ең оңтайлы ықтималдық қорытындысына жетеді. Стимулдардың баяу қозғалатынына қатысты күту, терідің бөлек жерлеріне тікелей берілген жылдам тікелей соққылар арасындағы өткен уақыттың қате бағалануына алып келеді. Сонымен қатар, модель стимулдар арасындағы кеңістіктік аралықты төмен бағалайды, осылайша терідегі қоян иллюзиясын және тау эффектісін қайта жасайды. Голдрейх (2007)
A Bayesian perceptual model replicates the tactile kappa effect and other tactile spatiotemporal illusions, including the tau effect and the cutaneous rabbit illusion. According to this model, brain circuitry encodes the expectation that tactile stimuli tend to move slowly. The Bayesian model reaches an optimal probabilistic inference by combining uncertain spatial and temporal sensory information with a prior expectation for low speed movement. The expectation that stimuli tend to move slowly results in the perceptual overestimation of the time elapsed between rapidly successive taps applied to separate skin locations. Simultaneously, the model perceptually underestimates the spatial separation between stimuli, thereby reproducing the cutaneous rabbit illusion and the tau effect. Goldreich (2007)
Әр түрлі жағдайларда ұсыныстар
Каппа әсері физикалық емес, феноменалдық көлемге күшті түрде байланысты болып көрінеді. Ынталандырулар жылдамырақ қозғалғанда каппа әсері артады. Байқаушылар ынталандырулар тізбегіне қозғалыс туралы бұрынғы білімдерін қолдануға бейім. Сарапшылар тік орналастырылған ынталандыруларды байқағанда, төмен қарай қозғалған тізбектер үшін каппа әсері күштірек болды. Бұл төмен қарай үдеу және жоғары қарай баяулау күтіліміне байланысты болуы мүмкін, себебі қабылданған үдеулі төмен қарай қозғалыс уақытша аралықты бағалауда қателіктерге әкеледі.
The kappa effect appears to depend strongly on phenomenal rather than physical extent. The kappa effect gets bigger as stimuli move faster. Observers tend to apply their previous knowledge of motion to a sequence of stimuli. When subjects observed vertically arranged stimuli, the kappa effect was stronger for sequences moving downward. This can be attributed to the expectation of downward acceleration and upward deceleration, in that the perceived accelerated downward motion causes us to underestimate temporal separation judgments.
Қарым-қатынас иллюзиялары
Егер бақылаушылар жылдамдық туралы күтулерге сүйене отырып, жылдам тізбектелген стимулдарды қабылдаса, онда ғана уақыттық емес, сонымен қатар кеңістіктік иллюзиялар да туындауы мүмкін. Бұл, шындығында, тау эффектісінде байқалады, онда стимулдар арасындағы кеңістіктік арақашықтық тұрақты, ал уақыттық арақашықтық өзгеріп отырады. Мұндай жағдайда, бақылаушы уақыт аралығы қысқарғанда кеңістіктік арақашықтықты кішірейтеді, керісінше, уақыт аралығы ұзарғанда кеңістіктік арақашықтықты үлкейтеді. Мысалы, тең аралықта орналасқан X, Y және Z жарық көздері X пен Y арасындағы уақыт Y мен Z арасындағы уақыттан қысқа болған кезде, X және Y, Y мен Z-ге қарағанда кеңістікте жақын орналасқан болып сезіледі. Голдрейх (2007) тау және каппа эффектілерін қозғалыс жылдамдығына қатысты бірдей түпкілікті күтумен байланыстырды. Ол стимулдар кеңістікте жылдам қозғалғанда, "қабылдау аралық қашықтықты күрт қысқартады және бірден кейін бірі келетін оқиғалар арасындағы уақытты ұзартады" деп атап өтті. Голдрейх (2007) осы екі негізгі қабылдау бұрмалауын "қабылданатын ұзындықтың қысқаруы" (тау эффектісі) және "қабылданатын уақыттың кеңеюі" (каппа эффектісі) деп атады, бұл атаулар физикалық ұзындықтың қысқаруы мен уақыттың кеңеюіне ұқсас. Қабылданатын ұзындықтың қысқаруы мен уақыттың кеңеюі – стимулдардың баяу қозғалатынына күтетін Байес бақылаушы моделінің нәтижесі. Салыстырмалылық теориясында ұзындықтың қысқаруы мен уақыттың кеңеюі физикалық жылдамдық (жарық жылдамдығы) асылмаған жағдайларда ғана пайда болады.
If observers interpret rapid stimulus sequences in light of an expectation regarding velocity, then it would be expected that not only temporal, but also spatial illusions would result. This indeed occurs in the tau effect, when the spatial separation between stimuli is constant and the temporal separation is varied. In this case, the observer decreases the judgment of spatial separation as temporal separation decreases, and vice versa. For example, when equally spaced light sources X, Y, and Z are flashed successively in the dark with a shorter time between X and Y than between Y and Z, X and Y are perceived to be closer together in space than are Y and Z. Goldreich (2007) linked the tau and kappa effects to the same underlying expectation regarding movement speed. He noted that, when stimuli move rapidly across space, "perception strikingly shrinks the intervening distance, and expands the elapsed time, between consecutive events". Goldreich (2007) termed these two fundamental perceptual distortions "perceptual length contraction" (tau effect) and "perceptual time dilation" (kappa effect) in analogy with the physical length contraction and time dilation of the theory of relativity. Perceptual length contraction and perceptual time dilation result from the same Bayesian observer model, one that expects stimuli to move slowly. Analogously, in the theory of relativity, length contraction and time dilation both occur when a physical speed (the speed of light) cannot be exceeded.