Кіріспе

Америка құқық қорғау органының қызметкері, Техас рейнджері.

Фрэнсис Август Хамер (17 наурыз 1884 – 10 шілде 1955) – американдық заңгер және Техас рейнджері, 1934 жылы Бонни Паркер мен Клайд Барроу қылмыскерлерін іздеп тауып өлтірген топтың жетекшісі. Ол қаталдығымен, мергендігімен және тергеу дағдысымен танымал болды, Солтүстік-Батыста нағыз техас рейнджері ретінде беделге ие болды. Ол Техас рейнджерлерінің Даңқ залына енгізілді. Оның кәсіби тәжірибесі мен беделі, әсіресе, қазіргі заманда да соттан тыс жаза қолдануға дайындығы туралы пікірлер қарама-қайшы. Биографы Джон Боссенекер Хамерді "ХХ ғасырдың ең ұлы американдық заңгерлерінің бірі" деп сипаттаған.

Алғашқы жылдар

Фрэнк Хамер 1884 жылы Техас штатының Уилсон округіне қарасты Фэрвью қаласында дүниеге келді, онда оның әкесі ұстахананы басқарды. Діңгеш пресвитериандық отбасында өскен ол бес ұлының бірі еді, олардың төртеуі Техас рейнджерлері болды. Хамер Сан-Саба округінің Уэлш ранчосында өсті, кейіннен Ллано округіндегі Оксфордта уақыт өткізді, ол қазірде көшіп кеткен қала; ол кейіннен өзінің жалғыз "Оксфордта білім алған рейнджер" екендігін әзілдеп айтты. Оның ресми білімі алтыншы сыныптан кейін аяқталғанымен, жастық шағында Хамер өте жоғары интеллект деңгейі және жадтың керемет қабілеті сияқты бірнеше ерекше қабілеттерін көрсетті. Ол математикада жақсы оқып, тарихқа, әсіресе Техас рейнджерлерінің және аймақтың тума тайпаларының – комаңшылардың, киовалардың және киова апачтарының тарихына қызығушылық танытты. Хамер жастық шағында әкесінің шеберханасында жұмыс істеді, сондай-ақ жергілікті ранчода жылқы бағушы болып жұмыс істеді. Хамер 1905 жылы Батыс Техастағы Карр ранчосында жұмыс істеген кезде ат ұрлығын ұстап, құқық қорғау саласындағы мансабын бастады. Жергілікті шериф оның іс-қимылына қатты риза болып, Хамерді рейнджерлерге қосылуға ұсынды, ол да келесі жылы олардың қатарына қосылды. Ол Техас даласында еркін сезінді және табиғаттың белгілерін және үлгілерін түсіне білді. Ол адамдарды жануарлардың қасиеттерімен байланыстырып қарастырды: "Қылмыскер – бұл койот, ол әрқашан иығынан қарап отырады".

Құқық қорғау қызметі

Хамер ересек өмірінде рейнджер болып, басқа жұмыс орындарына жиі ауысып отырды. 1906 жылғы 21 сәуірде ол Техас штатының Альпин қаласында капитан Джон Х. Роджерстің C ротасына қосылып, Мексика шекарасын күздеуге кірісті. 1908 жылы рейнджерлер қатарынан кетіп, Техас штатының Навасота қаласының қалалық бастығы болды. Хамер 24 жасында келген бұл қалаға заң мен тәртіпті орнатуға тырысты. 1911 жылы ол Хьюстон қаласына мэр Хорас Болдуин Райс үшін арнайы тергеуші болып жұмыс істеуге көшті, содан кейін Харрис округі шерифінің кеңсесіне жіберілді. 1914 жылы Кимбл округінде шериф орынбасары болып жұмысқа орналасты, мал ұрлығын тергеуге жауапты болды. 1915 жылы Хамер рейнджерлерге қайта оралды және Бандит соғысы мен Ла Матанза кезінде Браунсвилл маңындағы Оңтүстік Техас шекарасын күзетуге тағайындалды. Мексика революциясы кезінде Мексикадағы тұрақсыздық салдарынан рейнджерлер қару-жарақ контрабандашыларымен күресті. Тыйым салынған кезеңде олар арақ контрабандашыларын және шекараны мазалаған қарақшыларды бақылауға тырысты. Рейнджерлерден кеткен соң Техас және Оңтүстік-Батыс мал өсірушілер қауымдастығының арнайы рейнджері болып тағайындалды. 1917 жылы Хамер Снайдер қаласында (Техас штаты) Эд Симстің жесірі Глэдис (Джонсон) Симске үйленді; ол және оның інісі Сидни Артур Джонсон 1916 жылы Симсті өлтіргені үшін айыпталған еді. 1917 жылғы 1 қазанда Хамер, Глэдис және басқа да отбасы мүшелері Суитвотер қаласындағы гаражда жанармай құюға тоқтағанда, кенеттен Эд Симстің жеңесі, Одесса қаласынан келген Гас МакМинске кездесті. Олардың арасында атыс болып, МакМинс бұрынғы рейнджер және Эктор округінің шерифі болғандықтан, Хамермен "жарысып қалды". МакМинс жүрекке тиген оқтан көз жұмды, ал Хамер жараланды. Атыс кезінде он оқ атылды, полиция екі тараптан жеті револьвер, екі жартылай автоматты пистолет және үш мылтық жинады. Осыдан кейін Хамер Малшылар қауымдастығынан кетіп, тыйым салу бөлімінде федералдық агент болып жұмысқа орналасты, онда шамамен бір жыл қызмет етті. Эль-Пасодағы оның қызметі қысқа болғанымен, тыйым салу дәуіріндегі көптеген атысқа қатысты. Ол көптеген рейдтерге және атысқа қатысты, 21 наурызда контрабандистермен болған атыста тыйым салу агенті Эрнест У. Уокер қаза тапты. 1921 жылы Хамер Остин қаласына ауысты, онда аға рейнджер капитаны болып қызмет етті. 1918 жылы Хамер Рио-Гранде аңғарының тұрғындарын зорлық көрсетуде айыпталған Техас рейнджерлерін тергеп жатқан мемлекеттік өкіл Хосе Томас Каналеске физикалық қауіп төндірді. Каналес бұл туралы губернаторға хабарлаған, бірақ Хамер жазаланбады. 2019 жылы Вашингтон Пост газетіндегі белсенді Моника Муньос Мартинестің киносына сәйкес, Хамер Каналеске астанада аңдыған және болашақ президент Линдон Б. Джонсонның әкесі Сэмюэл Илли Джонсон 1919 жылдың басында Каналеске тыңдауларға қатысқандардың бірі болды. 1922 жылдан бастап Хамер Техаста Ку-клукс-кланға қарсы күреске жетекшілік етті, ол Техас рейнджерлерінің аға капитаны ретінде өзінің мансабында 15 адамды линчтен құтқарды. Алайда, 1930 жылы Шерман қаласындағы төңкеріс кезінде сәл сәтті оқиға болды. Хамер мен бірнеше рейнджерлерге Шерман қаласында зорлауда күдікпен ұсталған қара нәсілді Джордж Хьюздың сотын күзету міндеті жүктелді. Көптеген адамдар сот ғимаратына жақындап келді, ал Хамер олардың екеуін атып жарақаттады. Бірақ наразылар сот ғимаратына от қойып, өртеп жіберді. Хамер мен рейнджерлер ғимараттан қашып шықты, бірақ Хьюзге жете алмады, ол қауіпсіздігі үшін сейфке кірді. Олар қарыз алған көлікке отырып, Шерманнан кетіп, кейін шериф кеңсесіне жиналды. Егер Хьюз өрттен аман қалса, ол кейін бұзылған топтан аман қалмайды, олар ол тұтқындалған күмбезге динамит қойып, Хьюздің өлі денесін іліп қойды. Шерманның қара ауданын бұзылған топ тонады, ал рейнджерлер оларды тоқтата алмады. 1928 жылы Хамер жалдамалы кісі өлтіру тобын тоқтатты, және оның бұл іске қол жеткізген ерекше әдісі оны бүкіл елге танымал етті. Техас банкирлер қауымдастығы "өлі банктік тонаушылар үшін" 5000 доллар сыйлық ұсына бастады, тірілерге бір цент те емес. Хамер адамдар өлтірушілерді және екі рет заңсыздарды полиция қызметкерлерінің өлтіруіне жол ашатынын анықтады; офицерлер сыйақыны жинап, ер адамдарға олардың табу ақысын төлейді. Бірақ полиция оған қолдау көрсетуден бас тартты, ал Банкирлер қауымдастығының ұстанымы "банкті тонауға қатыса алатын кез келген адам өлтірілуі керек" болды. Хамер "банкірлердің кісі өлтіру машинасы" деп атаған бұл алаялық туралы егжей-тегжейлі мәлімет жазды және мақаласын Мемлекеттік Капитолийдің баспасөз бөлмесіне алып барып, таратып берді. Бұл алаялық туралы хабарлама көптеген адамдардың наразылығын тудырды, тергеу жүргізілді және айыптамалар қойылды. Бірақ банкирлер сыйақы шарттарын өзгертпеді, және 1930 жылы тағы да бірнеше кісі өлтіру оқиғалары болды. Хамер 1932 жылы рейнджерлердегі шамамен 27 жылдық қызметтен кейін зейнетке шықты. Ол Мириам "Ма" Фергюсон губернаторлық лауазымды екінші рет басып алғанға бір апта бұрын зейнетке шықты. Ол күйеуі "Па" Фергюсон импичментке алынып, губернаторлық лауазымынан кетуге мәжбүр болғаннан кейін алғаш рет сайланған еді. Бір жылдан кейін Хамер зейнетке шығу себебін былай түсіндірді: "Айел губернатор сайланғанда, мен кеттім". Техас рейнджерлерінің командирі оған зейнетке шыққаннан кейін де аға рейнджер капитаны ретінде арнайы рейнджерлік өкілеттігін сақтап қалуға рұқсат берді. Бұл арнайы өкілеттік туралы мәліметтер Остин қаласындағы мемлекеттік мұражайда сақталады.

Бонни Паркер және Клайд Барроу

1930 жылдардың басында Клайд Барроу мен Бонни Паркердің жасаған қылмыстары кеңінен жарияланып, бірнеше штаттың құқық қорғау органдары мен үкімет шенеуніктерін ұятқа қалдырды. 1934 жылдың 16 қаңтарында Барроу, Паркер және олардың серігі Джимми Мулленс Эстхэм түрме шаруашылығына шабуыл жасап, Реймонд Гамильтон, Генри Метвин, Хилтон Байби және Джо Палмерді босатып алды. Гамильтонның інісі Флойд Генри Метвин бастапқыда "шақырылған" топқа кірмегенін, бірақ жалпы қақтығыс кезінде олармен бірге қашқандарын жазды. Бароу Ральф Фултс пен Обри Скеллиді босатуға ерекше ниеттенген, бірақ ол бұл шабуылды түрме жүйесіне жасалған тиімді жазалау деп есептеді. Тарихшы Джон Нил Филлипс Барроу түрмеде болған кезде оған жасалған зұлсалықтар үшін Түзету департаментінен "құтылу" оның көптеген іс-әрекеттеріне түрткі болды және оның қылмыстық әрекеттеріне негіз болды дейді. Техас Түзету департаменті түрмеден қашу оқиғасынан кейін ұлттық деңгейде жағымсыз жаңалықтар таратты, бұл Барроуды қуантты, өйткені ол соңында кек алды деп ойлады. Қашу кезінде қашқандар екі күзетшіні атты, олардың бірі – майор Кроусон қаза тапты. Ол 27 қаңтарда ауруханада қайтыс болды, ал Техас түрмесінің басқарушысы Ли Симмонс оған өлтірушісі Джо Палмерді электр орындығына отырғызатынына сендірген соң бұл оқиға болды. Содан кейін Симмонс Техас түрме жүйесінің беделін қайта жақсартуға назар аударды.

Аң аулауды Хамер бастайды

Симмонс Хамерді Барроу тобын іздеуге көндірді. Хамер Техас жол полициясының офицері қызметіне тағайындалды, сосын Бароу мен оның серіктерін ұстауға міндеттелген арнайы тергеуші ретінде түрме жүйесіне жіберілді. Хамер ай сайын 180 доллар, яғни қазіргі жалақысының жартысынан да аз төлемге наразылық білдірді, бірақ Симмонс Хамерге сыйлық ақшасының лайықты үлесі берілетінін қайталады. Ол сондай-ақ, Хамерді Барроу тобының мүлкін ұстағанда қалауынша алып кетуге рұқсат берді. Хамер Бароудың қозғалыс жолын зерттеп, оның төменгі Орта Батыс аймағында үлкен шеңбер жасағанын, штат аралық шекараларды мүмкіндігінше айналып өтіп, заң қызметкерлерінің күдіктілерді штаттан тыс қууға құқығы жоқ екенін пайдаланғанын анықтады. Бұл шеңбердің тіреу нүктелері Даллас, Миссури штатының Джоплин қаласы және Луизиананың солтүстік-батысы болды, ал банк тонаулары үшін одан сыртқа кең аркалар созылды. Хамер Бароу туралы көп мәлімет білгенін сезінді, бірақ "мұның жеткілікті емес екенін түсінді. Офицер заңнан тыс адамның мінез-құлқын, оның қалай ойлайтынын және түрлі жағдайларда қалай әрекет ететінін білуі керек. Клайд Бароудың санасын түсіне бастағанда, мен алға жылжып бара жатқанымды сезіндім". Келесі екі айда Бароу, Паркер және Генри Метвин Техастың Ланкастер, Оклахома штатының Пото және Айова штатының Рембрандт, Книрим, Стюарт және Эверли қалаларындағы банктерді тонады. Хамер олардың ізінен тығыз қуып жете берді.

Қарулы қақтығыстар халықты ашуға ұшыратты

Хамер Барроу бандысының кісі өлтірулерін де, банк тонауларын да қадағалап отырды. 1934 жылғы 1 сәуірде, Пасха күні Техас штатының Грейпвайн қаласында банды екі Техас жол полициясының офицерін өлтірді, бұл Барроу мен Паркерге қарсы халықтың наразылығын күшейтті. Бір куәгердің айтуынша, мас Бони Грейпвайндағы полиция офицері Мерфидің денесіне атып, оның "басы резеңке доп сияқты секіргеніне" күліп отырған. Тағы бір хабарда, жерде "кішкентай тіс іздері бар" темекі мұндздығы табылғаны айтылды. Газеттердегі сенсациялық жаңалықтар мен олардың қоздырған ашу-ызасы үкімет пен құқық қорғау органдарына қылмыскерлерді ұстау үшін қысым жасады, губернатор Фергюсон Патрульдік Мерфиді өлтірудегі рөліне байланысты Бониге 500 доллар сыйақы белгіледі. Бес күннен кейін, Барроу мен Метвин 60 жастағы жалғыз әке, констебль Кальвин Кэмпбеллді Оклахома штатының Коммерс қаласының жанында өлтірген кезде, халықтың пікірі қылмыскерлерге қатысты одан да шиеленісті болды.

Басты назар Луизианаға ауысады

Наурыздың ортасында Генри Метвиннің отбасы Биенвилл округінің шерифі Хендерсон Джорданға ұлдары, оның құқықтық мәселелері және Барроумен байланысы туралы хабарласты. Хамер табиғатынан жалғыз қасқыр болған, бірақ ол ақырында юрисдикциялық құрама жасап, оларға тұзақ құру жоспарын жасады. Шериф Джордан және оның орынбасары Прентисс Оукли, керемет мерген, бірінші болып құрамаға қосылды. Хамер бұрынғы рейнджер Мэйни Голтты шақырды, ол «Ма» Фергюсон сайланғанда рейнджерлер қызметінен кетіп, қазір Техас жол полициясында жұмыс істейді. Хамер Даллас округінің шерифі Смут Шмидтен орынбасары Боб Алкорнды іске толық уақыт белгілеуін сұрады; Шмид Алкорнды және Тед Хинтонды, тағы бір Даллас округінің орынбасары жіберді. Екі орынбасар және Шмид 1933 жылдың қараша айының соңында Техас штатының Соверс қаласының жанында Бонни мен Клайдқа тұзақ құруға тырысты. Олар Барроудың тастап кеткен V8 Ford-ын Соверсте қарап, оның Томпсон автоматтарынан атылған оқтардың корпусын тесіп өтпегенін анықтады, сондықтан Хинтон осы жолы Браунинг автоматты мылтығын сұрады. 1934 жылдың 23 мамырында сағат 9:15-те Луизиана штатының Гибсланд қаласына жақын ауылдық жолда заң сақтаушылар 102 күн іздегеннен кейін Бонни мен Клайдты тоқтатып, қарсы алды. Барроу тұзақ орнатылған жерге машинасын тоқтатты, ал құраманың 150 оқтың бірден атылуы соншалықты қатты болды, шамасы бірнеше шақырым жердегі адамдар ағаш кесушілер динамит қолданып үлкен ағашты құлатқан деп ойлады. Атысқа дейінгі соңғы сәт туралы есептер аздап өзгешеленеді: Шериф Джордан Барроуға атыс басталғанда тоқтауға бұйрық бергенін айтты, орынбасар Алкорн капитан Хамер бұйрық бергенін айтты, ал орынбасар Хинтон Алкорн бұйрық бергенін жазды. Дегенмен, алтысы да орынбасар Оукли орнынан тұрып, өзінің Remington Model 8 мылтығынан алғашқы оқты атып, оның оғы Барроудың сол жақ жақындығына тиіп, заңсызды бірден өлтіргеніне келісті. Құрама тағы 100-ден астам оқ атты, олардың кез келгені Паркерге де, Барроуға да өлім әкелуі мүмкін еді. Хамер 15 оқтық дүкені бар .35 Remington Model 8 жартылай автоматты мылтығын қолданды, ол Техастың Остин қаласындағы Pet McKay's Sporting Goods дүкенінен тапсырыс берді. Оның сериялық нөмірі 10045 болды; кем дегенде екі Model 8 мылтығы тұзаққа қатысты. Мылтыққа «тек полицияға» арналған 20 оқтық дүкенді қабылдау үшін өзгеріс енгізілді, ол Миссури штатының Сент-Джозеф қаласындағы Peace Officers Equipment Company арқылы алынған. Хамер Барроу мен Паркердің өмірі туралы алдыңғы айларда көп нәрсе білді, және ол журналистерге басқа жағдайларда ол машинадағы әйелдің тесілген денесін көргенде «ауырған болар еді» деді; бірақ ол Паркердің қылмыстарын еске алғандықтан ауырмады. «Мен әйелді атуды жек көремін, бірақ Боннидің тоғыз полиция қызметкерін өлтіруге қатысқандығын есімде сақтадым. Ол Грейпвайн қаласындағы жол полициясының денесін тепкенін және ол жерге жатқанда оның денесіне оқ атқандығын есімде сақтадым». Хамер сондай-ақ «әйелге, әсіресе ол отырғанда, шапқыны бұзуды жек көремін, бірақ егер ол болмаса, біз болар едік» деді.

Кейінгі жылдар

1930 жылдары Хамер азаматтық бейбітшілікті сақтау дағдыларын түрлі мұнай компаниялары мен жүк тасымалдаушылардың тапсырысымен жұмыс істеуге пайдаланды, олар компанияларының кәсіподақ құруына қарсы тұрды және ол көбінесе ереуілді тоқтатушы ретінде жұмыс істеді. Оның алғашқы жұмысы 1935 жылы Мексика шығанағындағы портовиктер ереуілі кезінде Хьюстон қаласында болды. Хамер 20 бұрынғы рейнджер мен шерифтен тұратын күш-жігерді басқарды, олардың міндеті саботаж бен тонаудың алдын алу болды. Ол келесі жылы, 1936 жылғы Мексика шығанағындағы теңізшілер ереуілі кезінде де белсенділік танытты. 1939 жылы Еуропада соғыс басталғанда, ол және тағы 49 зейнеткер Техас рейнджері нацистік басқыншылыққа қарсы Ұлыбританияны қорғауға көмектесу үшін VI Георг патшаға өз қызметтерін ұсынды. Бұрынғы губернатор Кок Стивенсон оны Техас мемлекеттік банкіне, Элис қаласына бірге алып барып, оның қарсыласы Линдон Б. Джонсонның дауыс бюллетеньдері сақталған 13-ші сайлау жәшігінің санау парақтарын тексеру үшін жалдады, ол олардың жалған екенін білген. Банктің сыртында екі топ қарулы адам тұрды. Хамер машинадан түсіп, бірінші топқа жақындап, «кетіңдер» деді, олар кетіп қалды. Екінші топ банк есіктерін жапқан болатын, ол «кері шегіңдер» деді, олар да сол сөзді орындады. Хамер 1949 жылы зейнетке шығып, өмірінің соңына дейін Остин қаласында тұрды.

Денсаулық және қайтыс болу

1953 жылы Франк Хамер қызудан соққы алды; ол тағы екі жыл өмір сүрді, бірақ денсаулығын толық қалпына келтіре алмады. Ол 1945 жылы Иво Джима шайқасында қаза болған ұлы Биллидің қабіріне жақын, Остин қаласындағы Мемориалдық саябақ зиратында жерленді.

Танымал мәдениет

1967 жылы шыққан "Бонни мен Клайд" фильмінде Хамерді Денвер Пайл сомдайды. Ол қабілетсіз деп көрсетілген, ал Барроу тобы оны қолға түсіріп, мазақтап, қорлайды. Фильмнің соңындағы шабуыл оның жеке кек алуы ретінде ұсынылады. Фильм шыққаннан кейін оның әйелі Глэдис және ұлы Франк кіші Warner Bros. Seven Arts компаниясын беделін түзейтін шаралар қабылдамағандық үшін сотқа берді. 1971 жылы олар соттан тыс келісімге келді, сомасы жарияланбады. Кевин Костнер 2019 жылы Netflix түбірген "The Highwaymen" фильмінде Хамерді бейнелейді, ол қысқа мерзімге кинотеатрларда көрсетілді және 2019 жылдың наурыз айында онлайн-стримингке қол жеткізді. Вуди Харрелсон Мэйни Голт рөлін ойнайды. Кен Фармер "Ньютон жігіттері" фильмінде де Техас рейнджері Фрэнк Хамерді сомдады. Крис Малки "Уақытсыз" сериалында Хамерді бейнелейді.