Кіріспе
Гвинея президенті 2010 жылдан 2021 жылға дейін. Альфа Конде (N'Ko: ߊߟߑߝߊ߫ ߞߐ߲ߘߍ߫; 4 наурыз 1938 жылы туған) – гвинеялық саясаткер, 2010 жылдан 2021 жылға дейін Гвинеяның төртінші президенті болды. Конде ондаған жылдар бойы Гвинеядағы түрлі режимдерге қарсы оппозицияда болды, 1993 және 1998 жылғы президенттік сайлауларда президент Лансана Контеге қарсы үміткер болғанмен жеңіліске ұшырады және Гвинея халқының біріккен жиналысы (RPG) партиясын жетектеді. 2010 жылғы президенттік сайлауда Конде екінші турда президент болып сайланды. Сайланғаннан кейін ол Гвинеяны демократиялық мемлекет ретінде нығайтатынын және жемқорлықпен күресетінін мәлімдеді. 2010 жылдың желтоқсан айында қызметке кірген Конде ел тарихындағы алғашқы бос сайланған президент атанды. Ол 2015 жылы шамамен 58% дауыспен, ал 2020 жылы 59,5% дауыспен қайта сайланды. Бұл қадам әлеуметтік наразылықтарды тудырды және референдумға дейін де, кейін де наразылық акциялары қатыгездікпен тоқтатылды. Конденің сыншылары 2015 және 2020 жылғы сайлауларда заңбұзушылықтар болғанын мәлімдеді. 2017 жылдың 30 қаңтарында Конде Африка Одағының төрағасы лауазымына Чадтың Идрис Дебиінен кейін тағайындалды. 2018 жылдың 28 қаңтарында Руанда президенті Пол Кагаме оның орнын басты. 2021 жылдың 5 қыркүйегінде Гвинея қарулы күштері Кондені тұтқындап, биліктен құлатты.
Alpha Condé (N'Ko: ߊߟߑߝߊ߫ ߞߐ߲ߘߍ߫; born 4 March 1938) is a Guinean politician who served as the fourth president of Guinea from 2010 to 2021. Condé spent decades in opposition to a succession of regimes in Guinea, unsuccessfully running against President Lansana Conté in the 1993 and 1998 presidential elections and leading the Rally of the Guinean People (RPG), an opposition party. Standing again in the 2010 presidential election, Condé was elected president in a second round of voting. Upon his election, he said he would strengthen Guinea as a democracy and fight corruption. When Condé took office in December 2010, he became the first freely elected president in the country's history. He was reelected in 2015 with about 58% of the vote, and again in 2020 with 59.5% The move was controversial and sparked massive protests before and after the referendum, which were brutally repressed. Condé's critics have claimed there was fraud in the 2015 and 2020 elections. On 30 January 2017, Condé succeeded Chad's Idriss Déby as head of the African Union. He was succeeded by Rwandan President Paul Kagame on 28 January 2018. On 5 September 2021, the Guinea Armed Forces arrested Condé and overthrew him.
Ерте өмір
Конде 1938 жылғы 4 наурызда Төменгі Гвинеядағы Боке қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы Жоғарғы Вольтадан шыққан. Конде 15 жасында Францияға кетіп оқуға батылды. Ол Жоғары білім беру ұлттық одағында (SNESUP), Франциядағы Гвинея студенттер қауымдастығында (AEGF) және Франциядағы Қара Африка студенттер федерациясында (FEANF) белсенділік танытты. 1967 жылдан 1975 жылға дейін ол FEANF дирекциясының қызметін басқаратын Африка ұлттық топтарының (GN) атқарушы үйлестірушісі болды деп есептеледі. Конде 1965 жылы саяси ғылымдар саласы бойынша «Le P. D. G. et le peuple de Guinée» тақырыбында магистрлік диссертациясын қорғады.
Саяси мансап
Конде 1993 жылғы 19 желтоқсанда Гвинеяда өткен алғашқы көппартиялық президенттік сайлауда дауыстардың 18 пайызын алды. 1984 жылғы төңкерістен бері президент болып келген Лансана Конте сайлауда 51,7 пайыз дауыспен жеңіске жетті. Конденің жақтастары бұл сайлауда алаяқтық болды деп мәлімдеді, себебі Жоғарғы Сот Канкан және Сигуири префектураларындағы сайлау нәтижелерін жоққа шығарды, онда Конде дауыстардың 60 пайызынан астамын алған еді. Конденің жақтастары Канкан және Сигуири префектураларында қорқыту, дауыс бюллетендерін толтыру және зорлық-зомбылық көрсету арқылы жауап берді, нәтижесінде Жоғарғы Сот осы префектуралардағы нәтижелерді жоққа шығарды. 1998 жылғы президенттік сайлауда Конде қайтадан қатысып, дауыстардың 17,6 пайызын алды, Конте (56,1 пайыз) және Мамаду Бойе Ба (24,6 пайыз) кейін үшінші орынға шықты. 16 желтоқсанда, дауыс беруден екі күн өткен соң, Конде тұтқындалды және елден заңсыз кетуге тырысқаны үшін айыпталды; сонымен қатар, ол үкіметті тұрақсыздандыру үшін күштер жинауға тырысқаны үшін де айыпталды. Отанына оралғаннан кейін, кейбір хабарларға сәйкес, ол 2005 жылдың соңында өткен муниципалитет сайлауына RPG ұйымын дайындауды жоспарлаған, бірақ кейін олардан бас тарту ниетін білдірді. Конте қайтыс болғаннан және 2008 жылғы 23 желтоқсандағы әскери төңкерістен кейін Конде 2008 жылғы 27 желтоқсанда Демократия және даму жөніндегі ұлттық кеңестің (CNDD) төрағасы Муса Дадис Камарамен кездесті. Кездесуден кейін Конде CNDD хунтасының мүшелерін "отаншылдар" деп атады. Конде CNDD хунтасынан Конденің саяси қарсыластарын тұтқындауды және түрмеге қамауды талап етті. Бірақ кейін Конде хунтаны Конденің саяси қарсыластарын қорқытып, сайлаудан шеттетуге итермелемей, оған қарсы шықты. Муса Дадис Камара Конденің өзінің атынан антидемократиялық және конституцияға қайшы келетін әрекеттер жасау туралы өтінішін жариялады.
2010 жылғы сайлау және президенттік
Конде 2010 жылдың маусым-қараша айларында өткен президент сайлауына қайта қатысты. Бірінші турда ол дауыстардың 18 пайызын алды, ал Cellou Dalein Diallo 40 пайыздан астам дауыспен бірінші орынға шықты. 2010 жылдың 15 қарашасында Конде екінші турдың жеңімпазы деп жарияланды, ол дауыстардың 52,5 пайызын жинады. Institutional Investor журналынан Имоген Роуз Смит оның жеңісін "күтпеген" деп атады, өйткені бұрынғы сайлауларда және осы сайлаудың бірінші турында оның "нәтижелері нашар" болған. Сайланғаннан кейін Конде Гвинеядағы кен өндіру заңын жақсартуға тырысты, бұл үшін Джордж Сороспен кеңесті. Конде Соросқа жемқорлықты азайту және үкімет үлесін 15%-дан 35%-ға дейін арттыру мақсатында кен кодексін жасауға көмектесу үшін жүгінді. Олар, соның ішінде Нимба тауында бірнеше аймақта кен өндіруге рұқсат алу үшін бұл шараны қолданды. 2010 жылдың тамызында Альфа Мохаммед Конде Сэйблге жіберген электрондық хатында, әкесіне қолдау көрсету "біздің бизнес серіктестіктерімізді қолдауға әкемді ыңғайлы етеді" деді.
Қылмысқа қатысты
2011 жылдың 19 шілдесінде президенттік резиденцияға шабуыл жасалды, нәтижесінде президенттің күзетшісі қаза тауып, тағы екеуі жарақат алды. Конде болса, жасалған қастандықтан аман қалды. Оқиғадан кейін бірнеше сағаттан соң бұрынғы әскери басшы мен президенттік күзеттің бір мүшесі тұтқындалды. Кейін президент елге үндеу жасап, "Кеше үйіме шабуыл жасалды, бірақ көмек келгенге дейін сағат 3:10-нан 5:00-ге дейін ерлікпен күрескен президенттік күзетшілерді құттықтаймын" деді. Сондай-ақ, ол реформа жоспарларының сөзді ғана емес, іс жүзінде де іске асырылатынын мәлімдеді. Үш күннен кейін кем дегенде 41 әскер қастандық жасау бойынша тұтқындалды. Үкіметтік шенеуніктердің бірі тұтқындалғандардың көпшілігі елдің бұрынғы әскери басшыларымен байланыста болғанын хабарлады. Біріккен Ұлттар Ұйымы Гвинеядағы әскери реформалардың қажеттілігі артып отырғанын мәлімдеді. БҰҰ-ның Батыс Африкадағы арнайы өкілі Саид Джиннит бұл шабуылдың "Гвинеяның қорғаныс және қауіпсіздік жүйелеріндегі кемшіліктерді көрсетіп, елдің әскери реформаларын қолдауға БҰҰ-ның бейілділігін арттырғанын" айтты. Ол сондай-ақ, "Шабуыл президентті өлтіруге бағытталғанын анық көрдім" деді. Бұл оқиғадан кейін сайлаушылар тізімін жасау кезінде партиясының мүддесін қорғауға тырысты. Осыдан кейін туған зорлық-зомбылықта кем дегенде жиырма адам қаза тауып, жүздеген адам жарақат алды, себебі Конденің қауіпсіздік күштері бейбіт наразылықтарды тарату үшін тірі оқтарды қолданды. Дауыс беру ақыры 28 қыркүйекте өтті. Жергілікті және халықаралық бақылаушылар процестің көптеген кемшіліктері бар екенін, бюллетеньдерді толтыру, сайлаушыларды қорқыту және кәмелетке толмағандардың дауыс беруіне куә болғанын мәлімдеді. Бұл ұйымдастырушылық мәселелер мен бұзушылықтар сайлау қорытындыларын жариялауды үш аптаға кешіктірді, бұл өз кезегінде жағдайды шиеленістірді. БҰҰ мен ЕО-ның аймақтық өкілдері араласып, жағдайды құқықтық жолмен бейбіт шешуге шақырды.
Эбола індеті
Либерия мен Сьерра-Леонеде Эбола індеті нашарлаған кезде президент Конде эпидемияны көзге көрінбейтіндей етіп көрсетіп, үкіметінің жағдайды толық бақылауда ұстағанын мәлімдеді. Зерттеушілер Конде үкіметінің, әсіресе тау-кен өнеркәсібінде, шетелдік инвестицияларды тартуға деген ықыласы Эбола эпидемиясын азайтты деп санайды. Эпидемия барысында Конде саяхаттарға шектеу қоюды тоқтатты, рейстерді тоқтатты және кең ауқымды карантиндік шараларды жойды. Індет кезінде Гвинея экономикасы қиын жағдайға түсті. Екі күндік Біріккен Ұлттар Ұйымының конференциясында Конде эпидемиядан зардап шеккен елдерге 3,2 миллиард доллар көмек алуға үміттенді. 2015 жылдың тамызында Альфа Конде доктор Мохамед Белхосинмен Эбола вирусына қарсы вакцина мәселесін талқылады. Конде вакцинаның тиімділігіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Осы кездесуден кейін ол Гвинея үшін Эбола вакцинасы бойынша сарапшылармен ұлттық кеңес ұйымдастыру үшін ұсыныстар мен ұсынымдар дайындау міндеті жүктелген техникалық комитет құруға бұйрық берді.
2015 жылғы сайлау
2015 жылдың 17 қазанында Конде екінші мерзімге таңдалып, бірінші турдағы дауыс беруде 57,85 пайыз дауыс алып, абсолютті көпшілікке ие болды. Көпшілік дауыс алған Cellou Dalein Diallo нәтижелерді мойындамады, себебі дауыс беру Конде үкіметі тарапынан бұрмаланған. Конде үкіметі тағы да сайлаушыларды қорқыту, дауыс бюллетендерін толтыру, кәмелетке толмағандарға дауыс беруге мүмкіндік беру, сайлау картасын өзгерту және оппозиция қолдаушыларына қарсы зорлық-зомбылық көрсетуге көшкен. Бірақ оппозиция ресми шағымдануға бармады. Конде екінші мерзімге 2015 жылдың 14 желтоқсанында қызметке кірісті.
2016 жылғы сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулар
2016 жылы француздық FRANCE 24 ақпарат агенттігі "Рио Тинто" компаниясының Гвинея үкіметінің өкілі және президенттің жақын досы Франсуа де Комбреге [fr] Симанду кенішіндегі кен өндіру құқығы үшін 10,5 миллион доллар төлегенін көрсететін аудиожазбаларды жариялады. Президент Конде де Комбренің жеке әрекет еткенін мәлімдеді. Аудиожазбаларда президенттің кінәлі екенін көрсететін ештеңе жоқ, себебі ол үкімет атынан 700 миллион долларлық келісімшарт бойынша алдын ала төлем талап еткенін көрсететін дәлел табылмады. "Рио Тинто" компаниясы 2016 жылдың қараша айында төлемді мойындады.
2019-2020 жылғы Гвинеялық наразылық
2019–2020 жылдар аралығындағы Гвинеядағы наразылықтар – Гвинеяда Конде үкіметіне қарсы конституциялық өзгерістерге наразылық ретінде 2019 жылдың 14 қазанында басталган қанды наразылықтар мен жаппай халықтың наразылығының сериясы. Зорлық-зомбылыққа толы қақтығыстар барысында 90-нан астам адам қаза болуы мүмкін.
2020 жылғы сайлау және үшінші мерзім
Конде 2020 жылдың қазан айында өткен президенттік сайлауда 59,5% дауыспен үшінші мерзімге сайланды. Конде 2020 жылдың наурызында өткен конституциялық референдум оған екі мерзімге шектеу болғанына қарамастан, сайлауға қатысуға мүмкіндік берді деп мәлімдеді. Оппозиция әртүрлі тәсілдермен жасалған жалғандықтар туралы айыптауларға байланысты сайлау қорытындыларын мойындамады, соның салдарынан елдің барлық аймақтарында зорлық-зомбылықпен ұласатын наразылықтар басталды.
Экономика
Оның басшылығымен Гвинея экономикасы орташа жылдық 5% өсті және Гвинея азаматтары шамамен 3,20 доллар көлемінде табыс тапты.
Ауыстыру
2021 жылдың 5 қыркүйегінде Конде 2021 жылғы Гвинея төңкерісі кезінде әскер тарапынан тұтқындалып, құлатты. Гвинеяның саяси ландшафтын өзгертуге уәде берген әскери арнайы күштер конституцияны таратып, елдің құрлық және әуе шекараларын жапты. Арнайы күштердің басшысы, подполковник Мамади Думбуяның мәлімдемесінше, үкіметтегі сыбайлас жемқорлық және басқарудың нашарлығы төңкеріске алып келді. Конде әскери қамаудан босатылып, Конакридегі әйелі Джинэ Каба Кондеге жіберілді; ол күйеуін босатуы үшін және "оның мәртебесіне лайық қарауды қамтамасыз еткені үшін" әскери хунтаға алғыс айтты. 2022 жылдың 9 желтоқсанында АҚШ Қаржы министрлігі сыбайлас жемқорлық пен адам құқықтарын бұзу фактілері үшін санкция салынған қырықтан астам адамның тізімін жариялады. Қаржы министрлігінің Шетелдік активтерді бақылау бюросының (OFAC) нысаналарының арасында Альфа Конде де бар.
Жеке өмір
Конде мұсылман. Ол Дженэ Каба Кондеге үйленген. Кондедің Альфа Мохамед Конде есімді ұлы бар.