Кіріспе

Австриялық суретші, еврей этнографиясына маманданған неміс эмигранты Эрих Брауер (28 маусым 1895, Берлин – 9 мамыр 1942, Петах-Тиква) – неміс еврей суретшісі, этнограф және этнолог. Ол өзін Эрих Чирам Брауер деп таныстырғанды қалаған. Көркем туындыларына жиі «Ширам» деп қол қоятын.

Ерте өмір

Ол Фанни (Кребс) мен Адольф Брауердің отбасында Берлинде дүниеге келді, ол кезде Пруссия басшылығымен неміс империясының құрамында болған. Жас кезінде оның алғашқы қызығушылығы графикаға болды, кейіннен ол этнологияны оқыды. Мамандығын өзгерткеніне қарамастан, ол хаттары мен жазбаларын графикалық өнермен безендіріп, кейіннен еврей ұлттық қоры үшін графикалық жұмыстар жасау арқылы күнкөріс істеді. Германияда Брауер еврей жастар қозғалысына қатысты, бұл қозғалыс негізінен ассимиляцияланған еврей отбасыларынан шыққан, сионизмге қызығушылық танытқан жастардан құралды және өздерін Jung Juda (Жас Яһуда) деп атады. Осы топтың танысы Гершом Шолем болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарында, 1915–1916 жылдары, екеуі бірлесіп «Die Blauweisse Brille» («Көк және ақ көзілдірік») атты литографиялық журналды шығарды және басылымды Шолемнің әкесіне тиесілі баспаханада 50-100 данадан шығарды. Журналда соғыс туралы зейін қатарында сионистік еврей көзқарасынан, бірақ қызық әрі әзіл-қалжыңмен жазылған мақалалар жарияланды. Брауер сол кезде экспрессионистік стилімен ерекшеленді.

Білім және мамандық

Эрих Брауэр 1924 жылы Лейпциг университетінде Оңтүстік-Батыс Африканың геро халқының діні туралы диссертациясын аяқтады. 1925 жылы Лейпцигтегі халықтық мұражай Брауэрді Британдық мандатты Палестинаға, елде тұратын арабтардың этнологиялық мұраларын жинау үшін жіберді. Брауэр Германияға оралса да, кейіннен туған Германиясынан шығып, Британдық мандатты Палестинаға тұрақты қоныстанды, Тель-Авивте, содан кейін Иерусалимде тұрды. 1930 жылдардың басында Брауэр Германияға оралып, жаңадан жазылған кітабын неміс тілінде жариялады, «Йемен еврейлерінің этнологиясы» (Ethnologie der jemenitischen Juden), ол 1934 жылы нацистік режим кезінде Хайдельбергте басылып шықты. Сол жылы ол антропология саласындағы еңбегі үшін Лорд Плюмер стипендиясын алды. Бұл оған Иерусалимдегі Еврей университетінде ғылыми қызметкер болып жұмыс істеуге мүмкіндік берді, ол осы лауазымды төрт жыл бойы атқарды. Оның күш-жігеріне қарамастан, Брауэр Иерусалимдегі Еврей университетінде антропологияны академиялық мамандық ретінде дамыта алмады, тек жеке зерттеулеріне ғана қолдау таба алды. Университет антропология саласындағы зерттеулерін қаржылай қолдауды тоқтатқаннан кейін, Брауэр ауруға шалдыққанға дейін жеке зерттеулерін жүргізуді жалғастырды.

Этнологияға қосқан үлесі

Брауер екі ірі кітаптың авторы, олардың бірі Йемендегі еврейлер туралы (Ethnologie der jemenitischen Juden), ал екіншісі – Күрдістан еврейлері туралы, кейіннен ағылшын және түрік тілдеріне аударылған кітап. Бұл екі еңбек оның ең танымал монографиялары, ал қалғандары түрлі басылымдарда жарияланған мақалалар. Брауер және оның алғашқы монографиясы туралы Шелмо Дов Гойтен терең құрмет пен сүйіспеншілікпен жазды: «Брауер сол кезде өте танымал болған Берлин этнология мектебінде білім алды және тәлім көрді; ол өткір көзді зерттеуші, терең адамгершілік пен даналыққа ие болған адам еді. Бұған қоса, ол өте жақсы суретші және саяхатшы-фотограф болды. Ол әдістемелік және ұқыпты жұмыс істеді. Оның [Йемен еврейлері туралы] кітабы саласындағы шедевр саналатын көркем әдебиет туындысы деп есептеледі». Брауердің кітабында, басқалармен қатар, Йемен еврейлерінің тіліндегі сөздердің мұқият талданған зерттеуі, сондай-ақ жетекші әндер мен мақал-мәтелдердің аудармаларымен бірге қайта жариялануы бар. Брауердің Йемен және Күрдістан еврейлері туралы зерттеулеріндегі алғашқылық позициясы Израильде осы қауымдастықтарды зерттеудегі маңызды кезең ретінде мойындалды, ол Палестина Мандатында дамыған жергілікті антропологияның негізін қалаушылардың бірі саналады. Брауер сирек кездесетін ауруға (Шойерман ауруына) шалдығып, 46 жасында Петах-Тиква қаласында қайтыс болды және Гиватаим қаласындағы Нахалат Ицхак зиратына жерленді. Ол қайтыс болғаннан кейін бес түпнұсқа күнделік қалдырды, олардың түсірмелері 1975 жылы Израиль этнографиялық қоғамы тарапынан Израиль Ұлттық кітапханасына мәңгілік сақтауға тапсырылды, сондай-ақ мәтіндер мен суреттердің фотокөшірмелері де сақталды. Гойтен оның өліміне орай «Шевут Тейман» (1945) кітабында жарық көрген құрметті сөздерінде Брауердің осы елдегі алғашқы ғылыми этнолог және салыстырмалы этнологияның негізін салған алғашқы адам болғанын айтты.

Мұра

Брауэрдің ерте қайтысының салдарынан оның зерттеулерінің көп бөлігі әлі жарияланбаған және қолжазба күйінде сақталып тұр. Оның неміс тіліндегі көптеген жариялымдары ағылшын немесе иврит тілдеріне аударылмаған. Брауэрдің Йемендегі еврейлердің егіншілігі мен қолөнері саласындағы зерттеулері иврит тіліне аударылып, "Шевут Тейман" (1945), Исраэль Ешаяху және Аарон Цадок (ред.), Тель-Авив қаласында жарияланған. Брауэрдің Йемендегі еврейлердің киім-кешегін сипаттауы, оның "Этнология дер йеменитишен Юден" монографиясында келтірілгендей, иврит тіліне аударылып, "Маасе Рокем. Йемен еврейлерінің дәстүріндегі киім мен әшекейлер" (2008), Кармелла Абдар (ред.), Тель-Авив қаласында, 19–33 беттерде жарияланды. Ал осы еңбектің үзінділері ағылшын тіліне аударылып, "Ascending the Palm Tree" (2018), Рейчел Йедид және Дэнни Бар Маоз (ред.), Реховот қаласында, 159–168 беттерде жарияланды.