Кіріспе

Венгриядағы жолдардың нөмірленген жүйесі

Венгриядағы бақылаулы кіруге арналған автокөлік жолдары – жоғары жылдамдыққа есептелген, екі бағытты қозғалысқа арналған, бөлінген және бақылаулы кіруі бар магистральдар. Заңнамаға енгізілген өзгерістерде автокөлік жолдарының екі түрі анықталды: автожолдар (autópálya) және жылдам жолдар (autóút). Басты айырмашылық – автожолдар авариялық тоқтау жолақтарымен жабдықталған және рұқсат етілген ең жоғары жылдамдық шегі – , ал жылдам жолдар мұндай жолақтарсыз салынған болуы мүмкін және жылдамдық шегі – . Magyar Közút Nonprofit Zrt. (Венгрия мемлекеттік жолдары ЖШС; елдегі мемлекеттік жолдарды пайдалану және күтіп-ұстауға жауапты мемлекеттік кәсіпорын) мәліметінше, 2022 жылы Венгрия автокөлік жолдары жүйесінің жалпы ұзындығы 1855 шақырымды құрады. Венгрия автокөлік жолдары жүйесінің құрылысы 1964 жылы M7 магистралімен басталды, ол 1975 жылы Будапешт қаласын Балатон көлімен байланыстырды. Жүйенің жалпы ұзындығы 1980 жылы 200 км-ге жетті, 1998 жылы 500 км-ден асып, 2007 жылы 1000 км-ге жетті. 2022 жылдың шілдесіне қарай Венгрия автокөлік жолдары желісі 26 магистральдан (13 автожол және 13 жылдам жол) тұрады, олардың 12-сі (M1, M5, M7, M15, M19, M25, M30, M31, M35, M43, M51 және M70) жоспарланған толық ұзындығына жеткен.

Жолдардың санаттары

Жол белгілері көк түсті ақ қалқан тәрізді болып келеді және екі типті автомобиль жолдары үшін таңбаламасы М. Венгрияда мемлекеттік меншіктегі жолдардың 2 негізгі санаты бар: бақылау-өткізу жолдары (autópálya – мысалы, autópályák) және автомобиль жолдары (autóút – мысалы, autóutak).

Автомобиль жолдары (Autópálya)

Автомобиль жолдары – тек автокөліктер үшін арналған, кіруі қатаң бақыланатын, екі бағыттық қозғалысқа арналған екі жеке жолақтан тұратын, әрқайсысы кемінде екі үздіксіз қатарлы және асфальтталған авариялық жолақтары бар қоғамдық жолдар. Олар басқа жолдармен, сондай-ақ жер және су көлігінің басқа түрлерімен бір деңгейде қиылыспайды. Автомобиль жолдары жол бойындағы демалыс алаңдарымен жабдықталған, олар тек автомобиль жолын пайдаланушыларға арналған.

Автомобиль жолдары үшін алғашқы жоспарлар

Автомобиль жолдарын құруға арналған алғашқы отандық жоба (autómobil utak, autómobil pályák) 1941 жылы докторлық диссертация ретінде алғашқы кәсіби тұжырымдаманы дайындаған Болдизар Васарелидің жұмысы болды. Ол 1941 жылы жасалған, және кейбір аспектілері бүгінгіден де мұқият болды. Бұл жоба Будапешттен басталатын радиалды құрылымды жоймаса да, магистраль жоқ жерлерде автокөлік жолын баса көрсетер еді. Мысалы: шығысқа қарай 3 және 4-бас жолдардың арасында тікелей Дебреценге қарай, оңтүстікке қарай 5-автожол мен Дунайдың арасында Újvidék және Белградқа қарай, 7-автожолдан оңтүстікке қарай Загребке дейін, осылайша Балатон көлінен алыс, Таб және Маркали аймағында, сондай-ақ Венаға қарай 1-бас жолды оңтүстік Tata айналма жолына қарай түзеу арқылы. Жобаға сәйкес, қазіргі сыртқы сақинаны қоса алғанда, сол кездегі ұлттық аумақтың екі еселенген бөлігінде 2000 км автомобиль жолдары салыну жоспарланған. Осылардың барлығынан тек 1-бас жолды ауыстыру жүзеге асырылды: содан кейін салынып жатқан автожол осы жерде де ауыстырылған бас жолдың бағытымен салынды. 1960 жылдардың басында кейіннен М1 автожолына айналған 80-ші тасжолды қайта құру жұмыстары ретінде бастама көтерілді. Сонымен қатар, астана мен Секешфехерварды байланыстыратын жолдың алғашқы бөлігінде салынатын М7 жобалары туралы өткір кәсіби пікірталас болды: Секешфехервар сияқты ірі қаланы автожолмен айналып өтуге болмайды деген пікір басымдық алды. Бұл жағдайда құрылыстың кешігуі жағдайды жақсартуға мүмкіндік берді. Осыған ұқсас пікірталас он жылдан кейін Гьёрді айналып өту туралы болды – мұнда тек солтүстік немесе оңтүстік бағыт талқыланды – және уақыт өте келе қазіргі заманғы желілік шешімді құруға көмектесті.

1960 жылдардың соңынан бастап

1968 жылғы көлік саясаты тұжырымдамасында жол қозғалысының тірегі ретінде сегіз бір таңбалы магистральдар қарастырылған. Бірақ, 1971 жылғы елді мекендер желісін дамыту тұжырымдамасынан кейін ресми автомобиль жолдары желісінің тұжырымдамасы қалыптасты. Ол сегіз радиалды негізгі жолдармен, сондай-ақ қосымша Сопрон және Солтүстік Балатон жолдарымен бірге маңызды сақина тәрізді элементтерді де қамтиды: Будапешт айналымының оңтүстік және шығыс секторлары, Дьер–Веспрем–Секешфехервар–Дунафёльдвар–Кечкемет–Солнок–Эгер "ішкі" сақинасы, және "сыртқы" сақинаның бір бөлігі – Сопрон–Сомбатхей–Надьканижа, Балатонлелле–Капошвар–Печ–Бая–Сегед–Бекешчаба–Дьюла, сонымен қатар Береттиоуйфалу–Дебрецен–Ньиредьхаза учаскелері. Осы тұжырымдама бойынша 1, 3, 5 және 7-жолдар магистральдар ретінде салынуы көзделіпті. 1985 жылға дейін барлығы 500 шақырымға жуық автожол салу жоспарланған. Алайда, сол кездегі тұжырымдама жасаушылардың қатаң ойлау қағидасы Венгрияның кеңістіктік құрылымын маңызды жағынан өзгертусіз қалдырды: белгіленген автомобиль жолдары желісі Будапештке центрирленген, ал жолдар ірі өзендерді (мысалы, Дунай және Тиса) жоспар дайындалған кезде бар болған көпірлер тұрған жерлерде ғана кесіп өтеді. Бұл мәселенің мәні 1978 жылы негізгі жол желісінің радиалды құрылымын радиалды-сақиналық жүйеге айналдыру жаңа көлік саясаты тұжырымдамасына директива ретінде енгізілуімен расталды. Бұл тұжырымдама Будапештті айналып өтетін бағыттардың қажеттілігін мойындайды, бірақ тіпті осы жоспар да тек астананың орталық рөлін сақтай отырып, көлденең бағыттарға ғана мүмкіндік береді.

Автомобиль жолдары жүйесі

Келесі тізімде Венгриядағы барлық қолданыстағы, салынып жатқан және/немесе жоспарланған тас жолдары көрсетілген.

Будапешт сақинасы (Budapesti körgyűrű) Биаторбадь (M1) – Тёрёкбалинт (M7) – Бп., Будафок Тетени (M6) – Дунахарасзти (M51) – Дьял (M5) – Вечшеш (M4) – Надьтарча (M31) – Бп., Уйпалота (M3) – Бп., Уйпешт (M2) – Будакалаз – Үрём – Будакези – Биаторбадь Жоспарланған бөлім: Будакалаз – Биаторбадь (M1) 76.82 1988 –

Будапешт – Будаёрс (M7) – Биаторбадь (M0) – Бичке – Татабанья – Комаром – Дьёр (M19, M85) – Мошонмадьяровар – Левел (M15) – Хедьешалом / Австриямен шекара (тас жол) 160.16 1964–1996

Будапешт (M0) – Дунакези (M1) – Вац – Ретсаг – Хонт (Парассапушта) / Словакиямен шекара Жоспарланған бөлім: Вац – Ретсаг – Хонт (Парассапушта) / Словакиямен шекара (экспресс жол) 30.73 1996 –

Будапешт – Гёдёллё (M31) – Хатван – Дьёндьёш – Фюзешабони (M25) – Мезочатт (M30) – Полгар – Гёрбехаза (M35) – Ньиредьхаза – Вая (M49) – Вашарошнамень – Берегдароц / Украинамен шекара Жоспарланған бөлім: Вашарошнамень – Берегдароц / Украинамен шекара 269.67 1978 –

Будапешт – Юлло (M0) – Чеглед – Солнок – Тёрокшентьмиклош – Карцаг – Пюшпёкладань – Беретьёйуйфалу – Надькереки / Румыниямен шекара (тас жол) Салынып жатқан бөлім: Тёрокшентьмиклош – Кишуйсаллаш Жоспарланған бөлім: Кишуйсаллаш – Беретьёйуйфалу 128.76 2005 –

Будапешт – Дьял (M0) – Лайошмизе – Кечкемет (M44) – Кишкунфеледйхаза – Сегед (M43) – Рёшке / Сербиямен шекара (тас жол) 160.92 1985–2006

Будапешт (M0) – Эрд – Дунайварош (M8) – Пакс – Сексард – Боли (M60) – Ивандарда / Хорватиямен шекара Салынып жатқан бөлім: Боли (M60) – Ивандарда / Хорватиямен шекара (тас жол) 176.08 2006 –

Будапешт – Будаёрс (M1) – Эрд (M0) – Секешфехервар – Шофок – Балатонбоглар – Балатонкерестур – Холлад (M76) – Надьканижа – Летенье / Хорватиямен шекара (тас жол) 226.52 1964–2008

Балатонфёкайяр (M7) – Дунайварош (M6) – Дунавече – Кечкемет (M5, M44) – Абонь (M4) Жоспарланған бөлім: Балатонфёкайяр – Дунайварош, Дунавече – Абонь шамамен 9.77 2007 –

Сексард (M6) – Дуснок шамамен 20.48 2003 –

Үрём (M0) – Пилишвёрьошвар – Дорог (M100) шамамен жоспарлануда

Левел (M1) – Райка / Словакиямен шекара (тас жол) 14.74 1996 – 1998

Дьёрдің кіріспе жолы (M1 – 1 негізгі жол) 9.65 1975

Эгердің кіріспе жолы (M3 – 252 негізгі жол) 17.41 2017–2020

Via Carpathia-ның бөлігі Мезочатт (M3) – Мишколц – Сиксо – Енч – Торниоснемети / Словакиямен шекара (экспресс жол) 88.54 2002–2021

Будапешт айналма жолының бөлігі (M0 – M3) 12.41 2009–2010 M32

Абонь (M4) – Ясапати – Фюзешабони (M3, M25) шамамен жоспарлануда

Вашарошнамень (M3) – Захонь / Украинамен шекара шамамен жоспарлануда

Via Carpathia бөлігі Гёрбехаза (M3) – Хайдубёшёрмень – Дебрецен – Беретьёйуйфалу (M4) 67.79 2006–2018

Сегед (M5) – Мако – Чаннадпалота / Румыниямен шекара (тас жол) 57.72 2005–2015

Кечкемет (M5) – Лакителек – Кунсентмартон – Сарвас – Бекешчаба – Шаркад / Румыниямен шекара Салынып жатқан бөлім: Кечкемет (M5) – Лакителек Жоспарланған бөлім: Бекешчаба – Шаркад шамамен 88.7 2016 –

Вая (M3) – Матесалка – Ченгер / Румыниямен шекара 2023 жылдан бері салынып жатыр

Бұрынғы Будапешт айналма жолының бөлігі (M0 – M5) 3.6 1988

Боли (M6) – Печ – Сигетвар – Барч / Хорватиямен шекара Жоспарланған бөлім: Печ – Барч / Хорватиямен шекара 30.94 2007 –

Летенье (M7) – Торнисентьмиклош / Словениямен шекара (тас жол) 21.26 2002 – 2005

Холлад (M7) – Шармеллек – Залаэгерсег – Кёрменд Жоспарланған бөлім: Шармеллек – Кёрменд шамамен 8.48 2018 –

Кёрменд – Сентготхард (Рабафюзеш) / Австриямен шекара (экспресс жол) 28.12 2018–2021

Комаром (M1) – Кисбер – Мор – Секешфехервар – Шарбогард (M8) шамамен жоспарлануда

Дьёр (M1) – Чорна – Капувар – Шопрон / Австриямен шекара Салынып жатқан бөлім: Шопрон – шекара учаскесі 89 2008 –

Кёрменд – Сомбатхей – Репчелак – Чорна (M85) – Мошонмадьяровар Жоспарланған бөлім: Кёрменд – Сомбатхей, Чорна – Мошонмадьяровар шамамен 70.96 2008 –

Сомбатхей (M86) – Кёшег / Австриямен шекара жоспарлануда

M90 Холлад (M7 M76) – Капошвар – Сигетвар (M60) + Боли (M60) – Мохач – Томпа – Сегед (M5/M43) шамамен. + жоспарлануда

Бичке (M1) – Эстергом / Словакиямен шекара шамамен жоспарлануда

M1 тас жолы

М1 автожолы – Венгрияның ең көне автожолдарының бірі. Ол Венгрия астанасын Трансдунайдың солтүстік-батыс бөлігімен (Татабанья, Гьёр) Венаға қарай байланыстырады. Бұл автожол IV Панъевропалық дәлізінің және Е60, Е65 және Е75 Еуропалық бағыттарының бөлігі болып табылады. Будапешт маңындағы тәуліктік орташа көлік қозғалысы 75 510, ал Гьёр маңында – 56 421 көлік құралына жетеді. Автожол құрылысы 1964 жылы басталды, Хеджишаломға және Австрия шекарасына жетуге трицадан астам жыл уақыт кетті. 1990 жылы саяси режимнің өзгеруінен кейін оның маңызы артып, қазір Венгриядағы ең маңызды батыс бағыты болып табылады. M19 тас жолы – М1 автожолының тармағы. Бұл Гьёр қаласына және М1 автожолының ескі бөлігіне бастап келетін жол. M85 тас жолы – М1 автожолының тармағы, ол Словакия шекарасына, Братиславаға қарай жалғасады. M15 автожолы – М1 автожолының тармағы, ол Цорна қаласымен, Шомбателиге (M86) немесе Сопронға және Австрия шекарасына қарай жалғасады.

M2 жылдам жолы

М2 тас жолы Мажарстанның солтүстік бөлігін (Солтүстік Мажарстан тауларының батыс бөлігін) Банска-Быстрица және Краков қалаларына байланыстырады. Бұл тас жол Еуропалық E77 бағытының бір бөлігі болып табылады. Бұл Мажарстанның тас жол және жол желісінің маңызды бөлігі, Будапешттің құрамына кіретін солтүстік диагональді негізгі трассасы.

М3 автожолы

М3 автожолы Венгрияның солтүстік-шығыс бөлігін (Солтүстік Венгрия таулары мен Ұлы Венгрия жазығының солтүстік-шығыс бөлігі) Карпат Рутениясына қарай жалғастырады. Бұл автожол Венеция-Триест-Любляна-Будапешт-Львов желісінің Орталық және Шығыс Еуропаның V дәлізінің, сондай-ақ Е71, Е79, Е573 және Е579 Еуропалық бағыттарының бөлігі болып табылады. Бұл Венгрия автожолдары мен жол желісінің ең маңызды бағыттарының бірі, Будапешттің құрамына кіретін оңтүстік-батыс-солтүстік-шығыс бағытындағы негізгі магистраль. Украина, Шығыс Еуропа және Словакия арқылы Солтүстік-Шығыс Еуропа елдерімен автокөлік байланысын қамтамасыз етеді. M31 автожолы M3 автожолының тармағы болып табылады. Бұл M3 автожолы мен Будапешт айналма жолының (M0 автожолы) арасындағы маңызды транзиттік жол. M25 автожолы M3 автожолының тармағы, Эгер қаласына кіріспе жолы. M30 автожолы M3 автожолының тағы бір тармағы, ол Мишкольц қаласын және Словакия шекарасын, Кошицеге қарай байланыстырады. Бұл бағыт Карпатия жолының толық бөлігі. M35 автожолы M3 автожолының тармағы, ол Дебрецен қаласын M4 автожолымен және Румыниямен байланыстырады. Бұл бағыт Карпатия жолының толық бөлігі. M49 автожолы M3 автожолының болашақ тармағы, ол Матезалька қаласын және Румыния шекарасын, Сату-Мареге қарай байланыстырады.

M4 жылдам/автожол

M4 тас жолы Мажарстанның шығыс бөлігін (Ұлы Мажарстан жазығының шығыс бөлігін) Румынияға (Орадея және Клуж-Напока қалаларына) қосып тұрады. Бұл тас жол Е60 және Е79 Еуропалық бағыттарының бір бөлігі болып табылады. Румыния арқылы Шығыс Еуропа Шығыс Еуропа елдерімен тас жол арқылы байланыс құрады.

M5 автожолы

М5 автожолы Будапешт қаласынан басталады, ол Венгрия астанасын Сегед қаласымен және Венгрияның оңтүстік-шығыс бөлігін Белградқа дейін жалғастырады. Бұл Венгрияда шекараға жеткен үшінші автожол болды. Автожол Пан-Еуропалық X дәлізінің және Е75 Еуропалық бағытының бөлігі болып табылады. Автожол 1980-ші жылдары салынды және 2006 жылдың наурыз айында Сербия шекарасына жетті. M44 жылдам бағыты – M5 автожолының болашақ тармағы, ол Бекешсаба қаласымен және Салонтаға қарай Румыния шекарасын байланыстырады. M43 автожолы – M5 автожолының тармағы, ол Мако қаласымен және Румыния шекарасын, Арад және Тимишоараға қарай жалғастырады.

Уақыт бойынша төленетін алымдар

Венгриядағы тас жолдар мен жылдам бағыттарды пайдалану үшін барлық көлік құралдарында электрондық виньетка болуы міндетті. 3,5 тоннаға дейінгі автомобильдер, микроавтобустар және мотоциклдер тек бір виньетка сатып алуы керек, ол 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап 10 күнге 6 400 венгр форинті (Ft), 1 айға 10 360 Ft және 1 жылға 57 260 Ft тұрады. Электрондық виньетка қолдану ақысы жүйесі мотоциклдерге, жеке автомобильдерге және олардың тіркемелеріне, сондай-ақ 3,5 тоннаға дейінгі рұқсат етілген жалпы салмағы бар жүк көліктеріне, автоүйдемелерге және автобустарға, сондай-ақ олардың тіркемелеріне қолданылады. Бұл көліктерге Венгрияның ақылы жылдамдықтағы жол желісінің жолдарын пайдалану үшін алдын ала сатып алынған – жолға кірмес бұрын сатып алынған – жол пайдалануға рұқсат, яғни электрондық виньеткалар (e-виньеткалар) қажет. Жол ақысының мөлшері көліктің санатына және электрондық виньетканың түріне байланысты. Автокөліктің санаты көліктің тіркеу куәлігінде көрсетілген ресми жазбаға сәйкес, көліктің рұқсат етілген ең үлкен жалпы салмағы және оған тасымалдауға рұқсат етілген адамдардың саны бойынша анықталады. 2008 жылы желдеткіште жабылатын жол төлемі виньеткасы (autópálya matrica) электрондық виньеткамен алмастырылды. Көк түсті тас жол немесе жылдам бағыт жол белгісі, егер басқаша көрсетілмесе, төленген e-виньетка жол ақысының міндетті екенін білдіреді (әдетте шекарадан ең жақын шығуға дейінгі бөлімдерде). E-виньеткаға жатпайтын учаскелер ғана қосымша жол белгісімен белгіленеді (төменде қараңыз). Барлық виньеткалар ANPR камералары арқылы тексеріледі немесе полиция жүргізушіні тоқтатады, ал жүргізуші виньетканы E-виньетка қосымшасы арқылы көрсетуі керек немесе төлем туралы мәліметтері бар парақты басып шығаруы керек. Егер жүргізуші e-виньетка сатып алмаса, оған 18 750-ден 74 970 Ft-қа дейін айыппұл салынады.

3,5 тоннадан асатын көлік құралдары

Жүк көліктері магистральдар мен тас жолдарды пайдалану үшін Via E қолданбасы арқылы электрондық жол төлемін (e toll) сатып алуы керек. 3,5 тоннадан аспайтын жүк көліктері мен 3,5 тоннадан асатын жүк көліктері үшін тарифтер әртүрлі.