Науқастың өлім-жітім көрсеткіші (CFR): аурудың қаншалықты қауіпті екенін көрсетеді. Эпидемиологияда маңызды, емге байланысты өзгереді. Жұқпалы аурулар үшін тиімді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Медициналық өлшеу формуласы
Medical measurement formula
Эпидемиологияда, өлім-жітім көрсеткіші (CFR) – немесе кейде дәлірек айтқанда, өлім-жітім қаупі – белгілі бір ауруға диагноз қойылған және осы аурудан көз жұмған адамдардың үлесін көрсетеді. Аурудың өлім-жітім деңгейінен айырмасы, CFR аурудың басталуы мен өлім арасындағы уақытты ескермейді. CFR әдетте проценттік түрде беріледі. Бұл аурудың қаншалықты қауіпті екенін көрсететін өлшем, сондықтан түрлі емдеулерге байланысты өзгеруі мүмкін. CFR көбінесе жіті инфекциялар сияқты, нақты және шектеулі уақыт аралығында дамитын аурулар үшін қолданылады.
In epidemiology, case fatality rate (CFR) – or sometimes more accurately case fatality risk – is the proportion of people who have been diagnosed with a certain disease and end up dying of it. Unlike a disease's mortality rate, the CFR does not take into account the time period between disease onset and death. A CFR is generally expressed as a percentage. It is a measure of disease lethality, and thus may change with different treatments. CFRs are most often used for with discrete, limited time courses, such as acute infections.
Терминология
Өлім-жітім көрсеткіші – көбінесе CFR-мен шатастырылады – белгілі бір уақыт ішінде бүкіл халықтың арасындағы өлім-жітімнің салыстырмалы санын өлшейтін көрсеткіш (жалпы немесе нақты бір себептен). Ал CFR, керісінше, уақытқа немесе жалпы халыққа қарамастан, тек диагностикаланған жағдайлардың санынан өлгендердің санын көрсетеді. Математикалық тұрғыдан алғанда, 0 мен 1 немесе 0% мен 100% аралығындағы мәндерді қабылдайтын CFR нақтыда тәуекелдің өлшемі (қайтыс болу қаупі) болып табылады, яғни, олар аурудың таралуын көрсетпесе де, аурудың таралу деңгейінің бір бөлігін білдіреді. Олар көрсеткіштер, таралу деңгейлері немесе қатынастар емес (олардың ешқайсысы 0–1 диапазонымен шектелмейді). Олар аурудың басталуынан өлімге дейінгі уақытты ескермейді. Кейде "қайтыс болу көрсеткіші" термині "қайтыс болу қатынасы" терминімен алмастырылып қолданылады, бірақ олар бір емес. Қайтыс болу қатынасы – екі түрлі қайтыс болу көрсеткішінің салыстыруы, ол қатынас түрінде беріледі. Ол әртүрлі аурулардың ауырлығын салыстыруға немесе араласулардың тиімділігін бағалауға қолданылады. CFR жиілікті өлшемейтіндіктен, таралу деңгейі емес, сондықтан кейбір авторлар "қайтыс болу үлесі" терминін қолдануды ұсынады.
The mortality rate – often confused with the CFR – is a measure of the relative number of deaths (either in general, or due to a specific cause) within the entire population per unit of time. A CFR, in contrast, is the number of deaths among the number of diagnosed cases only, regardless of time or total population. From a mathematical point of view, by taking values between 0 and 1 or 0% and 100%, CFRs are actually a measure of risk (case fatality risk) – that is, they are a proportion of incidence, although they do not reflect a disease's incidence. They are neither rates, incidence rates, nor ratios (none of which are limited to the range 0–1). They do not take into account time from disease onset to death. Sometimes the term case fatality ratio is used interchangeably with case fatality rate, but they are not the same. A case fatality ratio is a comparison between two different case fatality rates, expressed as a ratio. It is used to compare the severity of different diseases or to assess the impact of interventions. Because the CFR is not an incidence rate by not measuring frequency, some authors note that a more appropriate term is case fatality proportion.
Есептеу үлгісі
Егер бір қауымда 100 адам бір аурумен ауырса, және олардың 9-ы аурудың салдарынан қайтыс болса, онда CFR 9% құрайды. Егер кейбір жағдайлар талдау кезінде әлі аяқталмаған болса (не өлген, не толыққанды сауыққан емес), кейінірек жүргізілетін талдауда қосымша өлім-жітімдер ескеріліп, егер бұрынғы талдауда аяқталмаған жағдайлар сауыққан деп есептелсе, CFR жоғарырақ бағалануы мүмкін. Басқаша айтқанда, кейіннен патогенмен субклиникалық жұққан адамдардың саны көп екендігі анықталуы мүмкін, нәтижесінде IFR, CFR-дан төмен болады. CFR тек өлім немесе толық сауығу арқылы аяқталған жағдайлар бойынша ғана есептелуі мүмкін. Мысалы, жаңа пайда болған және күндізгі өсім көрсеткіші жоғары, ал аяқталу уақыты ұзақ болатын аурудың алдын ала CFR көрсеткіші, егер аяқталмаған жағдайлар есептеуден шығарылмаса, тек аталымға қосылса, соңғы CFR-дан әлдеқайда төмен болады.
If 100 people in a community are diagnosed with the same disease, and 9 of them subsequently die from the effects of the disease, the CFR would be 9%. If some of the cases have not yet resolved (neither died nor fully recovered) at the time of analysis, a later analysis might take into account additional deaths and arrive at a higher estimate of the CFR, if the unresolved cases were included as recovered in the earlier analysis. Alternatively, it might later be established that a higher number of people were subclinically infected with the pathogen, resulting in an IFR below the CFR. A CFR may only be calculated from cases that have been resolved through either death or recovery. The preliminary CFR, for example, of a newly occurring disease with a high daily increase and long resolution time would be substantially lower than the final CFR, if unresolved cases were not excluded from the calculation, but added to the denominator only.
Инфекциядан өлім-жітім көрсеткіші
Өлім-жітім көрсеткіші сияқты, инфекциялық өлім-жітім көрсеткіші (IFR) термині де жұқпалы ауруларға қатысты қолданылады, бірақ барлық жұқтырған адамдар арасындағы өлім-жітімнің үлесін білдіреді, соның ішінде барлық симптомсыз және диагнозы қойылмаған адамдар. Ол CFR-мен тығыз байланысты, бірақ сау адамдар арасындағы көрінбейтін инфекцияларды қосымша есепке алуға тырысады. IFR, CFR-ден ерекшеленеді, өйткені ол ауырған және сау жұқтырғандар арасындағы өлім-жітім деңгейін бағалауға бағытталған: анықталған аурулар (жағдайлар) және анықталмаған аурулар (симптомсыз және тексерілмеген топтар). Симптомдары жоқ жұқтырған адамдарда көрінбейтін, тыныш немесе клиникалық белгілері жоқ инфекциялар бар деп айтылады және олар басқаларды білмей жұқтыруы мүмкін. Анықтама бойынша, IFR CFR-ден аспауы керек, өйткені біріншісі өзінің төменгі бөлігіне симптомсыз жағдайларды қосады. 2019 жылғы коронавирус ауруының жалпы CFR-і % құрайды, ал бастапқы SARS және MERS үшін CFR тиісінше 11% және 34% шамасында. Сары қызылшаның CFR шамамен 5-6% (ал ауыр жағдайларда 40-50%). Легионерлік аурудың CFR шамамен 15% құрайды. Емделмеген жағдайда, бубондық обаның CFR 60%-ға дейін жетеді. Антибиотиктермен емдегенде бубондық обаның CFR 17%, пневмонияның 29% және септицемияның 45% құрайды. Ең жоғары өлім-жітімге ұшыраған белсенді туберкулездің CFR, ВИЧ болмағанда 43% құрайды. Эбола вирусы ауруы, ең жоғары өлімге әкелетін инфекциялардың бірі, оның CFR 90%-ға дейін жетеді. Наеглериаз (біріншілік амебалық менингоэнцефалит деп те аталады) 95%-дан жоғары CFR-ге ие, аман қалғандардың кейбіреулері амфотерицин B-ның және басқа да қолданылмаған дәрілердің үлкен дозаларымен емделді. Рабис вакциналанбаған адамдарда 99%-дан жоғары CFR-ге ие. Аз ғана адамдар вакцинация арқылы (бірақ симптомдар басталғаннан кейін немесе қалыпты уақыттан кешіккенде) немесе соңғы кезде медициналық комаға түскеннен кейін аман қалды.
Like the case fatality rate, the term infection fatality rate (IFR) also applies to infectious diseases, but represents the proportion of deaths among all infected individuals, including all asymptomatic and undiagnosed subjects. It is closely related to the CFR, but attempts to additionally account for inapparent infections among healthy people. The IFR differs from the CFR in that it aims to estimate the fatality rate in both sick and healthy infected: the detected disease (cases) and those with an undetected disease (asymptomatic and not tested group). Individuals who are infected, but show no symptoms, are said to have inapparent, silent or subclinical infections and may inadvertently infect others. By definition, the IFR cannot exceed the CFR, because the former adds asymptomatic cases to its denominator. As of , coronavirus disease 2019 has an overall CFR of %, while the CFRs for original SARS and MERS are about 11% and 34%, respectively. The CFR for yellow fever is about 5 6% (but 40 50% in severe cases). Legionnaires' disease has a CFR of about 15%. Left untreated, bubonic plague will have a CFR of up to 60%. With antibiotic treatment, the CFR for bubonic plague is 17%, pneumonic 29% and septicaemic 45%. Active tuberculosis, the infection with the highest mortality rate, has a CFR of 43% in the absence of HIV. Ebola virus disease, one of the infections with the highest lethality, has a CFR as high as 90%. Naegleriasis (also known as primary amoebic meningoencephalitis), has a CFR greater than 95%, with a few of the survivors having been treated with heroic doses of amphotericin B and other off label drugs. Rabies has a CFR greater than 99% in unvaccinated individuals. A few people have survived either by being vaccinated (but after symptoms started, or else later than ideal), or more recently, by being put into a medically induced coma.