Тбилисидегі бактериофагтар институтының тарихы

Кіріспе

Тбилиси, Грузиядағы фаг терапиясы орталығы

Георгий Елиява атындағы бактериофаг, микробиология және вирусология институты (Тбилиси институты) 1930-шы жылдардан бері микробтық инфекциялармен күресу үшін қолданылатын фаг терапиясы саласында белсенді жұмыс істеп келеді (мысалы, антибиотиктерге төзімді штамдармен).

Тарих

Институт 1923 жылы Грузияның Тбилиси қаласында ашылды. Оның негізін қалаушы профессор Джордж Элиява 1919–1921 жылдар аралығында бактериофагтар туралы білмеді. Сол жылдары ол Париждегі Пастер институтына сапар барысында Феликс д’Эрельмен танысты. Д’Эрельмен кездескеннен кейін Элиява фагтардың бактериялық ауруларды емдеудегі мүмкіндіктеріне қызығып, оны Грузиядағы зертханасына шақырды. Д’Эрель 1933–1934 жылдары Тбилисиге екі рет келді және профессор Элиявамен бірлесіп жұмыс істеуге келісті. Ол коммунистік идеяға бейімделген деген болжам бар. 1934 жылы Иосиф Сталин д’Эрельді Тбилисидегі институтқа шақырды, ол қабылдап, шамамен 18 ай жұмыс істеді. Д’Эрель өзінің «Бактериофаг және емделу құбылысы» атты кітабын Сталинге арнады, ол 1935 жылы Тбилисиде жазылып, басылды. Бірақ, екі ғалымның ынтымақтастығы одан әрі жалғаспады. Д’Эрель жұмысқа кіріспес бұрын, 1937 жылы Джордж Элиява «халық жауы» деп айыпталып, өлімге кесілді. Д’Эрель Францияға қайтып оралды. Кеңес үкіметі оған Грузияға оралуға рұқсат бермеді. Д’Эрельдің кітабына да таратуға тыйым салынды. Бұл жағдайға қарамастан, институт өзінің практикалық бағытын өзгертпеді және бактериофагтарды зерттеу саласындағы жұмысын жалғастырды. 1938 жылы Бактериофагты зерттеу институты мен Микробиология және эпидемиология институты (1936 жылы жеке құрылған) біріктіріліп, Микробиология, эпидемиология және бактериофаг институты құрылды. Ол 1951 жылға дейін жұмыс істеді және Грузияның Денсаулық сақтау халық комиссариатымен бекітілді. 1951 жылдан кейін ол Бүкіл Одақтық Денсаулық сақтау министрлігінің басқаруына өтіп, «Вакцина және сера институты» деп аталды. Институт құрылғаннан бері өндірістік және ғылыми (зерттеу) бөлімдерінен тұрды. 1988 жылы институт қайтадан ұйымдастырылып, «Бактериофаг» ғылыми-өндірістік бірлестігі (ҒӨБ «Бактериофаг») болып құрылды. Сол кезде оның ғылыми бөлімі Джордж Элиява атындағы Бактериофагты зерттеу институты деп аталды. Д’Эрель мен Элияваның бастапқы мақсаттарына сәйкес, Бактериофаг институты жылдар бойы ұқсас бағыттағы басқа институттардың арасында жетекшілік орнын сақтап келді. Теймураз Чанышвили институттың ғылыми бөлімінің жетекшісі болып 30 жылдан астам уақыт қызмет етті, ол 2007 жылдың тамызында қайтыс болды.

The institute was opened in Tbilisi, Georgia in 1923, and was a bacteriology laboratory. Its founder, Prof. George Eliava, was not aware of bacteriophages until 1919–1921. In those years he met Felix d'Herelle during a visit to the Pasteur Institute in Paris. There, Eliava was enthusiastic about the potential of phages in the curing of bacterial disease, and invited d'Herelle to visit his laboratory in Georgia. D'Herelle visited Tbilisi twice in 1933–34, and agreed to work with Prof. Eliava. It has been suggested that d'Herelle became enamored of the communist idea. In 1934, Joseph Stalin invited d'Herelle to the institute in Tbilisi; he accepted and worked there for about 18 months. D'Herelle dedicated one of his books to Stalin, The Bacteriophage and the Phenomenon of Cure, written and published in Tbilisi in 1935. However, the collaboration between the two scientists was not to be. Around the time d'Herelle was to take up residence, in 1937 George Eliava was executed and denounced as an enemy of the people. D'Herelle returned to France. He never was allowed to come back to Georgia by the Soviets. D'Herelle's book was also banned from distribution. In spite of this development, the institute did not change its practical specialization, and continued its activity in the field of bacteriophage research. In 1938, the Institute of Bacteriophage Research and the Institute of Microbiology & Epidemiology (founded separately in 1936) merged, and the Institute of Microbiology, Epidemiology and Bacteriophage was formed. It existed until 1951 and was authorized by the People's Commissary of Health of Georgia. After 1951, it came under the auspices of the All Union Ministry of Health and was renamed The Institute of Vaccine and Sera. Since its inception, the institute was composed of a combination of industrial and scientific (research) departments. In 1988 the institute was rearranged again and emerged as the Scientific Industrial Union "Bacteriophage" (SIU "Bacteriophage"). Around that time, its scientific portion was renamed the George Eliava Research Institute of Bacteriophage. Based on the original intentions of D'Herelle and Eliava, the Bacteriophage Institute retained its leadership among other institutes of similar profile over the years. Teimuraz Chanishvili was the leader of the scientific part of the institute for over 30 years, until his death in August 2007.

Темір перде артындағы институт

Тбилисидегі институт бактериофаг дәрілерін әзірлеу және өндіру бойынша жалпы одақтық институтқа айналды. Ауыр жұқпалы аурулармен ауыратын науқастар КСРО-ның барлық өңірлерінен осы жерге ем алуға келді. Бактериофагтар емханалар мен ауруханалардағы емдеудің қалыпты жағдайына айналды. Фагтардан тұратын теріге жағатын майлар, таблеткалар, тамшылар мен шаюлар дәріханаларда сатылды және бүгінгі күнге дейін Шығыс Еуропаның дәріханаларында қолжетімді бағамен сатылуда. Грузия Республикасы Ресей Федерациясына қосылудан бас тартқаннан кейін және 1991 жылы Грузияда азаматтық соғыс басталғаннан кейін Тбилисидегі объект іс жүзінде қирады. Елиява институтының ғимараттары зақымдалып, бактериофагтар бойынша ондаған жылдық зерттеулердің нәтижесі жоғалуға шақ берді. Жылдар бойы жиналған, мыңдаған бактериофаг үлгілері үлкен, салқындатылған "кітапханаларда" сақталған болатын, бірақ жиі ток кесілуі салдарынан қайта орнатуға келмейтін зақымдарға ұшырады. Ресейліктер жабдықтың бір бөлігін өз аумақтарына көшіріп, басқа жерлерде бактериофагтар өндірісін ұйымдастырды. Олар зерттеудің маңыздылығын және бактериофагтармен емдеуді жалғастыру қажеттігін түсінді. Елиява институтының жағдайы нашарлай берді және жабылуға жақын қалды. Бірақ 1997 жылы BBC арнасы институт туралы репортаж жариялады, бұл Батыста бұқаралық ақпарат құралдарының қызығушылығын оятты. Тақырыптар дәрігерлер мен ғалымдарды Тбилисиге, ал ең бастысы, институт пен оның қорын сақтап қалуға және осы "жаңа" әрі тиімді емдеудің мүмкіндіктерін толық зерттеуге ниетті әлемнің кез келген жерінен келген белсенді кәсіпкерлерді тартты. Институтқа қатысы бар грузин ғалымдары үлкен мүмкіндіктерді көріп, олардың кейбіреулері бірлескен жобаларға қатысу үшін Батысқа көшіп кетті. Институттың әлемнің басқа елдерімен бірлесіп жүргізген жобаларының бір бөлігін Грузия Ғылым академиясының сайтынан көруге болады, ол қазір Елиява институтын да қамтитын бас ұйым болып табылады. Мзия Кутателадзе – Елиява институтының қазіргі директоры.

The institute in Tbilisi became a general Soviet institute for the development and production of bacteriophage drugs. Patients with serious infectious diseases came from all over the Soviet Union to receive treatments there. Bacteriophages became a routine part of treatment in clinics and hospitals. Ointments for the skin, and pills, drops, and rinses consisting of phages were sold and are still sold at pharmacies throughout Eastern Europe at low prices. After the Republic of Georgia declined to join the Russian Federation and the Georgian Civil War broke out in 1991, the Tbilisi facility was essentially ruined. The Eliava Institute's facilities were damaged and decades of research on bacteriophage nearly went down the drain. Thousands of bacteriophage samples identified over the years and catalogued in huge, refrigerated "libraries" suffered irreversible damage due to frequent electrical outages. Apparently, the Russians transferred some of the equipment to their territory and built plants for the production of bacteriophages in other locations. Clearly, they recognized the importance of the research and also that of continued bacteriophage therapy. The situation at the Eliava Institute continued to deteriorate until it was on the verge of closure. However, in 1997, a report on the institute was broadcast by the BBC, sparking a flurry of media interest in the West. The headlines drew doctors and scientists to Tbilisi and also, most importantly, energetic entrepreneurs from around the world who were determined to help save the institute and its stocks and fully explore the potential of this "new" and highly effective therapy. Georgian scientists whose names were connected in some way to the institute saw great opportunity, and some of them emigrated to the West to be part of joint projects. Some of the institute's projects with the rest of the world can be seen on the website of the Georgian Academy of Sciences, the umbrella entity which now includes the Eliava Institute. Mzia Kutateladze is a present director of the Eliava Institute.

Зертханалар

Институттың құрамына келесі зертханалар кіреді: Микроорганизмдер физиологиясы зертханасы, Биохимия зертханасы, Бактериофагтар морфологиясы зертханасы, Иммунология зертханасы (вирусология тобын қамтиды), Бактериофагтарды стандарттау және сақтау зертханасы (Бруцелла және анаэробты бактериофагтар тобын қамтиды), Биотехнология және гендік инженерия зертханасы (Бактериофагтардың іріктеуі мен таксономиясы тобын қамтиды), Микробтық экология зертханасы және Микроорганизмдер мен бактериофагтар генетикасы зертханасы.