Загреб Кәптолы: Тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Каптол – Хорватияның Загреб қаласының Жоғарғы қаласында орналасқан бір бөлігі және Загребтің Рим католик архиепископының резиденциясы. Тарихи маңызы бар болғандықтан, хорват тілінде "Каптол" сөзі Хорватиядағы Рим католик шіркеуі басшылығын білдіретін метафора ретінде де қолданылады.

Тарих

1094 жылы король Ладислав Загреб діоцезін құрғанда шығыс беткейіндегі Каптолдың бар екені расталды. Епископ, оның резиденциясы және собор Каптол төбесінің оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Влашка Вес собордың жақын маңында орналасқан. Епископтың қарамағында болғандықтан, ол алғаш рет 1198 жылы айтылған. Каптол көшесі оңтүстіктен солтүстікке қарай Каптол террасасы арқылы созылып, екі жағында канондардың үйлері қатарласып орналасқан. Бұл үйлер көбінесе Загребтегі Каптол үйлері ретінде сақталған. Канондар тобын немесе органының латынша сөзі "капитул" (каптол) болғандықтан, Каптол қалай аталғаны белгілі. Осы елді мекенді де канондар басқарған. Собор 1217 жылы киеленген, бірақ 1242 жылы моңғол шапқыншылығы кезінде ауыр зақымдалған. 1263 жылдан кейін ол қалпына келтіріліп, қайта салынған. Каптолдың құрылымы симметриясыз төртбұрыш болды, оның оңтүстік кіреберісі Бакачева көшесінде орналасқан және солтүстік жағында қазіргі Каптол мектебінің (Мирослав Крлежа бастауыш мектебінің) жанында аяқталған. Орта ғасырларда Каптолдың қоршауы болмаған. Ол тек ағаш қоршаулармен немесе палисадалармен қоршалған, олар бірнеше рет қиратылып, қайта салынған. Каптолдың айналасындағы қорғаныс қабырғалары мен мұнаралары 1469 және 1473 жылдар аралығында салынған. Каптол мектебінің жанындағы Прислин мұнарасы сол дәуірден сақталған ең жақсы мұнаралардың бірі. 1493 жылы түрік әскері Сисакқа жетіп, оны басып алуға тырысты, бірақ жеңіліске ұшырады. Сондықтан түрік шапқыншылығынан қорқып, Загреб епискобы собор мен өзінің резиденциясын қоршау үшін қорғаныс құрылыстарын салдырды. 1512 және 1520 жылдар аралығында салынған қорғаныс мұнаралары мен қабырғалары Каптол алаңындағы соборға тікелей қараған бөлігін қоспағанда, бүгінгі күнге дейін сақталған. Қабырғаның бұл бөлігі 1907 жылы бұзылған. 13 ғасырда Каптолда екі готикалық шіркеу салынды: францискандық монастырьмен бірге Әйіз Франциск және 17 және 18 ғасырларда кең ауқымды жөндеу жұмыстары жүргізілген Әйіз Мария. Әйіз Франциск шіркеуінің әйнек терезелері хорват суретшісі Хр. жасаған гүлді мотивтермен безендірілген. Опатовинада бұрынғы Каптол тұрғындарының шағын үйлері әлі де көрініп тұр, бірақ Долачта 1926 жылы қазіргі базар салынған кезде бірқатар кішкентай және тар көшелер бұзылды. 1334 жылы Загреб канондары Каптолдың тұрғындарынан солтүстікке қарайғы жерлерде Каптол шаруаларын орналастырды. Бұл жаңа елді мекеннің бастауы болды, ол Нова Вес деп аталды (қазіргі Нова Вес көшесі).

The existence of Kaptol, the settlement on the east slope, was confirmed in 1094 when King Ladislaus founded the Zagreb diocese. The bishop, his residence and the Cathedral had their seat in the southeast part of the Kaptol hill. Vlaška Ves was situated in the close vicinity of the Cathedral. Being under the bishop's jurisdiction, it was first mentioned in 1198. Kaptol Street ran from the south to the north across the Kaptol terrace with canons' residences arranged in rows alongside, and these residences are largely preserved as the Kaptol manors in Zagreb. As the Latin word for a group or body of canons is "capitulum" (kaptol), it is clear how Kaptol got its name. The canons also ruled this settlement. The Cathedral was consecrated in 1217, but later in 1242 it was badly damaged during the Mongol invasion. After 1263 it was restored and rebuilt. As a settlement, Kaptol's shape was an unsymmetrical rectangle, which had a southern entrance in Bakačeva Street, and ended at its north end near the present day Kaptol School (Miroslav Krleža Elementary School). In the Middle Ages, Kaptol had no fortifications. It was merely enclosed with wooden fences or palisades, which were repeatedly destroyed and rebuilt. The defensive walls and towers around Kaptol were built between 1469 and 1473. The Prislin Tower near the Kaptol School is one of the best preserved from those times. In 1493 the Turks reached Sisak trying to capture it but were defeated there. Therefore, fearing the Turkish invasion, the Bishop of Zagreb had the fortifications built around the Cathedral and his residence. The defensive towers and walls built between 1512 and 1520 have been preserved until the present day except those that directly faced the front of the Cathedral situated at Kaptol Square. This section of the wall was pulled down in 1907. In the 13th century two Gothic churches were built in Kaptol, St. Francis with the Franciscan monastery, and St. Mary, which underwent considerable reconstruction works in the 17th and the 18th centuries. St Francis' church has stained glass windows with flowery motifs designed by the Croatian painter hr. In Opatovina, small dwelling houses of former Kaptol inhabitants can still be seen, but at Dolac a number of little and narrow streets were torn down in 1926 when the today's market was built. In 1334 the canons of Zagreb established a colony of Kaptol serfs in the vicinity of their residences, north of Kaptol. That was the beginning of a new settlement called Nova Ves (the present day Nova Ves Street).

Көршілес

Каптол қазіргі уақытта Горни Град – Медвещак қалалық ауданының бөлігі болып табылады. Ол негізінен Каптол көшесіне қарап жатыр, ал шығысында Рибняк саябағы орналасқан. Каптол Центар сауда орталығы Нова Весте орналасқан. Каптолдың орталық бөлігі "Огастус Цезарек" жергілікті басқару округінің құрамына кіреді, оның жалпы халқы 1523 адамды құрайды (2011).