Жағдайларға қарай жамбас шығуы, емдеу әдістері, жарақат түрлері туралы ақпарат. Симптомдар, қалпына келтіру мерзімі, еркектерде жиі кездесетіні жайлы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ортопедиялық жарақат – жіті жамбас шығуы.
Orthopedic injury
acute hip dislocation
Жамбас шығулары сынықтармен байланысы және шығып кеткен жамбас бас сүйегінің орналасуы бойынша жіктеледі. Жамбас бас сүйегін жамбас ойығына қайтару әдетте седация астында, хирургиялық араласусыз, жамбас сүйегін шығу бағытында тартып түзету маневрлері арқылы жасалады. Жамбас шығуының толыққандай жазылуына көбінесе 2-3 ай уақыт керек, ал сынық сияқты қосымша жарақаттар болған жағдайда одан да көп уақыт қажет болуы мүмкін. Әдетте, жамбас шығуымен келген адамдар қатты ауырсынуға және зардап шеккен аяқты қимылдата алмауға шағымданады. Еркектер әйелдерге қарағанда көбірек зардап шегеді. Травмалық шығулар көбінесе 16-40 жас аралығындағы адамдарда кездеседі. Жамбас шығуларының жартысы сынықтармен бірге жүреді.
Hip dislocations are classified by fracture association and by the positioning of the dislocated femoral head. This reduction of the femoral head back into the hip socket is typically done under sedation and without surgery, through maneuvers including traction on the thighbone in line with the dislocation. It often takes 2–3 months for a dislocated hip to fully heal, and it can take even longer depending on associated injuries such as fracture. Typically, people with hip dislocations present with severe pain and an inability to move the affected leg. Males are affected more often than females. Traumatic dislocations occurs most commonly in those 16 to 40 years old. Half of all hip dislocations are accompanied by a fracture.
Жіктеу
Егер сынық қатар жүрмесе, дислокациялар қарапайым, ал сынық болса, күрделі деп есептеледі.
Dislocations are categorized as simple if there is no associated fracture, and complex if there is.
Алдыңғы дислокация
Алдыңғы дислокациялар – жамбас басының дислокациядан кейін алға қарай жылғалануы. Алдыңғы дислокациялар екі түрге бөлінеді: төменгі (обтураторлық) және жоғарғы (іліалық немесе ұйқылық) дислокация. Сонымен қатар, "туа пайда болған" дислокация термині, өте сирек жағдайларды есептемегенде, енді қолданылмайды, оның орнына туған кезде анықталған "тератологиялық" бекітілген дислокация орны қолданылады.
Anterior dislocations is when the femoral head lies anteriorly after dislocation. Anterior dislocations are subdivided into two types being inferior (obturator) dislocation and superior (iliac or pubic) dislocation. Moreover, the term "congenital" dislocation is no longer recommended, except for very rare conditions, in which there is a "teratologic" fixed dislocation location present at birth.
Белгілері мен симптомдары
Зақымдалған аяқ әдетте өте ауыр болады, салмақ көтеруге және қозғалуға мүмкіндік бермейді. Нервтердің зақымдануы да шығырылулармен бірге болуы мүмкін, сондықтан мұқият нейроваскулярлық тексеру қажет. Дегенмен, буын үш дәрежелі қозғалыс еркіндігіне ие. Жамбас буынының тұрақтылығын қамтамасыз ететін негізгі байламдар: iliofemoral байламы, ischiofemoral байламы, pubofemoral байламы және жамбас басының байламы. Алғашқы үш байлам жамбас мойнының айналасын қоршап, буын капсуласын тұрақтандыратын zona orbicularis немесе сақина тәрізді байламды құрайды. Арқалық шығырылулар бүгілген (иілген) тізеге тікелей соққанда, мысалы, автокөлік апатындағы приборлық тақтаға соққанда болады. Жамбас дисплазиясы – жамбас сүйегінің басы мен жамбас ойысы арасындағы үйлесімділікті азайтатын туа біткен деформация. Диагностика үшін алдыңғы-артқы (AP) жамбас рентгені және зақымдалған жамбастың көлденең рентгені тағайындалады. Жабдықсыз жабық түзету әдістеріне Allis әдісі, Stimson гравитациялық техникасы және Bigelow маневрлері жатады. Түзету аяқталғаннан кейін емдеудің шұғылдығы төмендейді және КТ сканирулеуді қоса алғанда, қажетті тексерулерді жүргізуге болады. Хирургиялық бөлімге жібермес бұрын КТ немесе Judet суреттерін алу керек.
The affected leg is usually extremely painful, precluding weight bearing and movement. Nerve injuries also can accompany dislocations, necessitating careful neurovascular examination. Even so, the joint is quite flexible in movement, allowing three degrees of freedom. Major ligaments conferring stability to the hip joint include the iliofemoral ligament, the ischiofemoral ligament, the pubofemoral ligament, and the ligament of the head of the femur. The former three ligaments form the zona orbicularis or annular ligament which encases the femoral neck, stabilizing the joint capsule. Posterior dislocations happen with direct trauma to a bent (flexed) knee as is the case with a dashboard injury in a motor vehicle accident. Hip dysplasia is a congenital condition in which the hip is deformed in a way that decreases the congruency between the head of the femur and the acetabulum of the pelvis.]] An anterior posterior (AP) X ray of the pelvis and a cross table lateral X ray of the effected hip are ordered for diagnosis. Common closed reduction methods include the Allis method, Stimson Gravity Technique, and the Bigelow maneuvers. Once reduction is completed, management becomes less urgent and appropriate workup including CT scanning can be completed. A CT scan or Judet views should be obtained prior to transfer to the surgical suite.
Жаттығулар
Көпір Арқаға жатып алыңыз. Қолдарды алақандарымен төмен қаратып, денеңіздің бойымен жайыңыз. Аяқтарды иық еніне тең аралап, тізелерді бүгіңіз. Кеңсеңізді баяу жоғары көтеріңіз. Осы күйде 3-5 секунд тұрыңыз. Бұл жамбас бұлшықтарын нығайтуға және жамбас буынының тұрақтылығын арттыруға көмектеседі. Жамбас бұлшықтарын қабылдау (аяқ сүйегімен сүйеу) Арқаға жатып алыңыз. Аяқты баяу денеңізден сыртқа қарай жылжытып, содан кейін қайтадан ішке қарай тартыңыз, тізелерді түзу ұстаңыз. Бұл gluteus medius бұлшықын жаттықтырып, жүріп тұрғанда жамбастың тұрақтылығын сақтауға көмектеседі. Бүйірге жатып аяқ көтеру Бүйірге жатып, бір аяғыңыз екіншісінің үстіне қойыңыз. Жоғары аяқты төбеге қарай баяу көтеріп, содан кейін баяу төмен түсіріңіз. Тік тұрып жамбас бұлшықтарын қабылдау Тік тұрып, жақын жердегі нәрсеге тіреліп, бір аяқты денеңіздің орта сызығынан баяу көтеріп, бастапқы күйіне түсіріңіз. Бұл жамбас бұлшықтарын жаттықтырудың бірнешеуінің жетілдірілген түрі және оны оңалту процесінде адамның жағдайы жақсарған сайын жасау керек. Тізе көтеру Тік тұрып, орындыққа тіреліп, бір аяқты жерден баяу көтеріп, тізеңізді бүгіп, денеңізге жақындатыңыз. Содан соң аяқты баяу төмен түсіріңіз. Бұл жамбас иілгіш бұлшықтарын нығайтуға және жамбастың тұрақтылығын сақтауға көмектеседі. Жамбас иілуі мен созылуы Тік тұрып, жақын жердегі орындыққа немесе нәрсеге тіреліп тұрыңыз. Бір аяқты алға қарай иіп, 3-5 секунд ұстаңыз. Содан кейін аяқты баяу артқа, денеңіздің артына қарай иіңіз. 3-5 секунд ұстаңыз. Бұл жаттығулар қозғалыс диапазонын кеңейтуге, сондай-ақ жамбас буынының көп бөлігін басқаратын жамбас иілгіш және жамбас созғыш бұлшықтарын нығайтуға көмектеседі. Оңалту процесінде жақсаруға қарай кез келген жаттығуларға тобулықтар қосылуы мүмкін.
Bridge Lie flat on back. Place arms with palms down beside body. Keep feet hip distance apart and bend knees. Slowly lift hips upward. Hold position for three to five seconds. This helps strengthen the glutes and increase stability of the hip joint. Supine leg abduction Lie flat on back. Slowly slide leg away from body and then back in, keeping the knees straight. This exercises the gluteus medius and helps to maintain stability in the hip while walking. Side Lying Leg abduction Lie on one side with one leg on top of the other. Slowly lift the top leg towards the ceiling and then lower it back down slowly. Standing Hip abduction Standing up and holding on to a nearby surface, slowly lift one leg away from the midline of the body and then lower it back to starting position. This is simply a more advanced way to do any of the lying hip abduction exercises, and should be done as the person progresses in rehab. Knee raises While standing and holding onto a chair, slowly lift one leg off the ground and bring it closer to the body while bending the knee. Then lower the leg back down slowly. This helps to strengthen the hip flexor muscles and retain stability in the hip. Hip flexion and extensions Standing, hold on to a nearby chair or surface. Swing one leg forwards away from you, and hold the position for three to five seconds. Then swing the leg slowly backwards and behind your body. Hold for three to five seconds. This exercise helps to increase range of motion, as well as strengthening the hip flexor and hip extensor muscles that control much of the hip joint. Adding ankle weights to any exercises can be done as progress is made in rehabilitation.
Болжам
Жамбас шығуының толыққан толығымен жазылуына 2-3 айға дейін уақыт кетіп, байланысты жарақаттар, мысалы, сынықтар болған жағдайда одан да ұзаққа созылуы мүмкін. Сонымен қатар, нәтижесі толыққан толық сау жамбастан бастап, ауырсынулы артритке дейін өзгеруі мүмкін. Жасырап қалған артқы шығуларда әдебиеттерде 70-80% жағдайларда жақсы нәтижелер туралы хабарламалар бар. Күрделі шығулардың нәтижесі көбінесе байланысты сынықтармен анықталады. Алдыңғы шығулар нашар нәтижелерге ие болып, жамбас бас жарақаттарымен байланысты болу ықтималдығы жоғары. Жамбас бас жарақаттары жоқ жағдайда жағдай жақсарады. Жамбас шығуының және оның болжамын нашарлататын асқынуларына травмадан кейінгі артрит, жамбас бас сүйегінің остеонекрозы, жамбас бас сүйегінің сынығы, нейроваскулярлық зақымдану және қайталама шығу жатады. Травмадан кейінгі артрит – ең көп кездесетін ұзақ мерзімді асқыну, ол жамбас шығуларының 20% жағдайында кездеседі, күрделі шығуларда бұл көрсеткіш жоғары. Жамбас бас сүйегінің остеонекрозы шығулардың 5-40% жағдайында кездеседі, сонымен қатар, жазылуға дейін өткен уақыт ұзарған сайын (6 сағаттан астам) көрсеткіштер артады. Сол сияқты, жазылуға дейін өткен уақыттың ұзаруына байланысты нейроваскулярлық зақымдану, оның ішінде ең маңыздысы – сіңір қыбырлауының зақымдануы, жағдайлардың 8-20% жағдайында кездеседі. Жамбас бас сүйегінің сынықтары артқы шығулардың 10% және алдыңғы шығулардың 25-75% жағдайында кездеседі. Соңында, қайталама шығулар да болуы мүмкін, бірақ бұл сирек (<2%).
Hip dislocations can take anywhere from 2–3 months to fully heal, and even longer depending on associated injuries such as fracture. Moreover, the outcome ranges from a fully healthy hip to a painful, arthritic one. With simple posterior dislocations, literature reports great outcomes in 70% 80% of cases. With complex dislocations, the outcome is often governed by the associated fracture. Anterior dislocations are noted to have worse outcomes with their higher likelihood of being associated with femoral head injuries. Those without associated femoral head injuries do better. Complications of hip dislocation that impact prognosis include post traumatic arthritis, femoral head osteonecrosis, femoral head fracture, neurovascular injury, and recurrent dislocation. Post traumatic arthritis is the most common long term complication and happens in 20% of hip dislocations, having higher rates among complex dislocations. Femoral head osteonecrosis happens in 5 40% of dislocations, with rates rising the longer time to reduction (>6 hours). Similarly increasing in rates with time to reduction, neurovascular injury with most notable being sciatic nerve injury, occurs in 8 20% of cases. Femoral head fractures accompany 10% of posterior dislocations and 25 75% of anterior dislocations. Lastly, recurrent dislocations can also occur, however is rare (<2%).
Эпидемиология
Ер адамдар әйелдерге қарағанда көбірек зардап шегеді. Ең көп кездесетін себебі – автокөлік апаты немесе жоғарыдан құлау сияқты жоғары энергиялы жарақаттар. Травмалық шығулар көбінесе 16-40 жас аралығындағы адамдарда болады. Маңыздысы, қауіпсіздік белбеуін таққан жолаушыларда, тақпағандарға қарағанда жамбас буынының шығуының қаупі төмендеу. Жамбас буынының өзі тұрақты болғандықтан, шығулар сирек кездеседі, бірақ олармен бірге жүретін жарақаттардың көрсеткіші жоғары. Мысалы, жамбас буыны шығуларының жартысы сүйек сынуымен бірге жүреді. Басқа да бірге болатын жарақаттардың жиілігі туралы ақпаратты "Прогноз және асқынулар" бөлімінен қараңыз. Бұл жағдай алғаш рет 1800 жылдардың басында медициналық әдебиетте сипатталған.
Males are affected more often than females. Most common cause is high energy trauma such as from a motor vehicle collision or a high level fall. Traumatic dislocations occur most commonly in those 16 to 40 years old. Of note, restrained passengers are at a lower risk for a hip dislocation than those unrestrained. With the hip being inherently stable, dislocations are rare, however have high rates of associated injuries. For example, half of all hip dislocations are accompanied by a fracture. Refer to "Prognosis and Complications" section for rates of other associated injuries. The condition was first described in the medical press in the early 1800s.