Кіріспе

Тимергара () — Пәкістанның Хайбер-Пахтунхва провинциясында орналасқан Төменгі Дир ауданының орталығы және жаңадан құрылған Орталық Дир ауданының уақытша орталығы. Тимергара қаласы Панькора өзенінің шығыс жағалауында орналасқан. Қала аумағында б.з.д. 1500-600 жылдар аралығында қазылған индо-арийлердің зираттары табылды. Панькора өзенінің батыс жағында Баламат қазбасы орналасқан. Бұл жер б.з.д. 1500 жылдан бері үздірілмей қоныстанған. Археологиялық қазбалар нәтижесінде б.з.д. 500 жылға дейінгі үйлер мен отқа арналған алтарьлар табылған, бұл тұрғындардың отқа табынуға негізделген арий дінінің ерте түрін ұстанғанын көрсетеді. Аймақтың ертедегі саяси тарихы Бактриялықтар, скифтер және гефталиттердің билігімен байланысты, осы кезеңдерге жататын артефакттар мен қирандылар аймақ бойынша кеңінен таралған. 1998 жылғы халық санауы бойынша қала халқы 43 774 адамды құрады. Қаланың көп бөлігі Панькора өзенінің жағалауында орналасқан, ол Баламатты қаланың орталық бөлігінен бөліп тұрады.

Төменгі Дирдегі білім беру демографиясы

Жалпы тіркелу көрсеткіші Качи класын ескермей 73,83%, ал Качи класын ескергенде 79,59% құрайды. Оқушылар мен мұғалімдер арақатынасы – әрбір мұғалімге 43 оқушы. Әрбір ер мұғалімге 41 ұл, әрбір әйел мұғалімге 46 қыз шағатылады. Жақында өткізілген әмбебап бастауыш білім беру (UPE) сарптамасы бойынша 5-7 жас аралығындағы балалардың жалпы саны 104 498, оның ішінде 56 937 адам Абдурахим Хан он жетінші ғасырдың соңында Мандалдан (Бажавар агенттігі) көшіп, Тимергараға қоныстанған. Ол ізгілігімен "Тор Баба" деп белгілі болды. Абдурахим Хан мен Ахунд Илияс (1676 жылы қайтыс болған) шейх Адам Биноридің шәкірттері болған. Тимерғарадағы Мандал (Утманкхайл руы) немесе көбінесе Шайхан деп аталатындар – Баба Абдурахим Ханның ұрпақтары.

Климат

Жазғы маусым ыстық және құрғақ, ал қысқы маусым суық және ылғалды. Мамыр мен маусым аралығында температура күрт өседі, содан кейін шілдеден тамыздың соңына дейін өте ыстық болады. Дегенмен, қыркүйек айында ауа райы салқындап, әсіресе түнгі уақытта суық болады. Қазан айынан бастап температура тез төмендейді. Желтоқсан мен қаңтар айлары ең суық айлар болып табылады. Қаңтар айындағы орташа ең төменгі температура −8 °C құрайды. Жауын-шашын көбінесе шілде, тамыз, желтоқсан, қаңтар және ақпан айларында жауады. Суық аяқталар кезде кейде найзағай мен градус жауады. Тимергара жаһандық жылыну мен климаттың өзгеруіне бірдей ұшырайды. 2010 жылы қармен бірге ауыр су тасқыны болды, ол қаланың инфрақұрылымына көп зиян келтірді. 2014 жылдың наурыз айында Панькора өзенінің деңгейі қайтадан көтеріле бастады, бұл Баламат көпіріне қауіп тудырды.

Тағам

Балық және сиыр еті Chapli Kabab, Seekh Kabab және tikka түрінде дайындалады. Көптеген үйлерде нан пісіруге арналған тандор (тозау пеш) болады. Көптеген тұрғындар Lobya (Бұршақ), Saag және Juwar Doday (Жүгері наны) жейді. Ласси және Saag, Sookrak (Жүгерінің тәтті наны) қосымша қонақтарға ұсынылады.

Киім және әшекейлер

Халық көбінесе дәстүрлі паштун киімдерін киеді. Қыс айларында ерлер камез (көйлек) және шалбармен бірге шадра (денені жылы ұстауға арналған ұзын мата) жабады. Әйелдер әдетте шалбар-көйлек және парқы (бурқа) киеді. Қыста читрали жүн тоқымасынан жасалған бас киім, ал жазда ақ дирожи бас киім тағады. Еркектер арасында пешавари тақпақ (теріден жасалған сандал) ең көп таралған аяқ киім.

Мерекелер мен жәрмеңкелер

Фестивальдар мен жәрмеңкелер паштун мәдениетінің бір бөлігі. Ең маңызды мерекелер – Құрбан айт және Ораза айт. Сонымен қатар, жастардың көпшілігі жақсы ауа-райы болғанда Кумрат, Ловари өткелі, Ларам, Шахи және Ошери төбелеріне серуендейді.

Халық саны мен өсуі

Тимерғара Дир ауданының орталығы деп жарияланғаннан бастап, қалаға адамдардың қоныс аударуы арта түсті. 1990 жылдан бері Тимерғара халқы шамамен үш есеге көбейді.

Көлік

Тимергара Бажавар, Дир-Үстіңгі және Читралды Хайбер-Пухтунхваның қалған бөлігімен байланыстырады. Тимергарада әртүрлі аймақтарды байланыстыратын екі қарбалас айналма жол бар. Ең жақын әуежай – Пешавар халықаралық әуежайы, шамамен 157 шақырым қашықтықта орналасқан. Автобустар, таксилер және жеке көліктер – басты көлік түрлері.

Спорт

Бұл жерде мемлекеттік спорт алаңы жоқ, бірақ Ханги Пайен ауылының халқы өзен жағасында өте әдемі алаң жасап алған. Футболшылар футбол, крикетшілер крикет, ал волейболшылар волейбол ойнайды. Ойыншылардың кәсіби спортпен айналысуы үшін тиісті жағдайлар мен мүмкіндіктер қарастырылмаған. Аймақ крикеттен Насим Шах, Имран Хан және Исрарулла, хоккейден Муртаза Ахмад, бэдминтоннан Ирфан Ахмад сияқты белгілі ойыншыларды тәрбиелеген. Осы ойыншылар Пәкістанды түрлі халықаралық крикет жарыстарында, сондай-ақ провинциялық және аймақтық командалардың құрамында әртүрлі спорт түрлерінен қатыстырған. Жастар крикет, футбол, баскетбол, волейбол және хоккей сияқты спорт түрлеріне зор қызығушылық танытады. Футбол клубының демалыс үйі және Баламаттағы ФК алаңы – екі негізгі спорттық шаралар өткізілетін орын. Ауыл тұрғындары өзен жағалауларында және тау етегінде спортпен айналысу үшін шағын алаңшалар салған.

Денсаулық сақтау мекемелері

Негізгі медициналық мекеме – Тимергара аудандық бас ауруханасы. Көптеген жеке ауруханалар және әйелдерге арналған бірнеше ауруханалар бар. MSF (Шекарасыз дәрігерлер) халықаралық бейүкіметтік ұйымы аудандық бас аурухананың кейбір бөлімдерін, мысалы, босандыру, жедел жәрдем, шұғыл және жаңа туған балалар бөлімдерін қолдап жатыр. Осы аймақтың алғашқы дәрігері – марқұм доктор Бурхан Уддин (1942–2009) болды. Ол ауруханалар жоқ кезде осы аймақтағы халыққа алғашқы медициналық көмек көрсеткен.