Кіріспе

Литва жазушысы (1828–1852)

Миха Иосиф Лебенсон (מיכה יוסף הכהן לעבענזאָהן; 2 ақпан 1828 – 17 ақпан 1852), сондай-ақ Михал (מיכ״ל) псевдонімімен де белгілі, Вильнадағы Хаскала дәуіріндегі ең көрнекті ақындардың және аудармашылардың бірі болды. Ол романтикалық әдебиеттің ықпалымен жазылған, жаңаша баяндалған Киелі кітаптарға негіделген романдарымен және пантеистік табиғат поэзиясымен танымал. Бұл туындылары "терең қайғы мен әдемі тілмен" сипатталады, сонымен қатар "жас ақынның өмірге деген қатты құштарлығын және оның санасын жеген ерте өлім қорқынышын" көрсетеді.

Өмірбаян

Миха Жозеф Лебенсон 1828 жылдың 2 ақпанында Вильняда, маскил ақыны Авраам Дов Бер Лебенсонның (Адам ха Коэн) ұлы болып дүниеге келді. Әкесінің үйінде көптеген танымал еврей жазушыларымен кездескен ол әдебиетке ерте қызығушылық танытты. Ол он екі жасында поэзияны еврей тіліне аударуды бастады, ал он алты жасында өзінің алғашқы түпнұсқа өлеңін – «Ха Ахва» («Бауырластық») атты шығармасын ағасы Нұхқа арнады. Лебенсон жасөспірім кезінде еврей тілін мінсіз меңгергеннен бөлек, орыс, француз, поляк және неміс тілдерін жеке сабақтар арқылы оқыды. 1840 жылдардың соңында Лебенсон туберкулездің алғашқы белгілерін байқады. 1849 жылы дәрігердің кеңесімен емделу үшін шетелдегі санаторийлерге барды. Берлиндегі бір қыста ол Берлин университетінде Шеллингтің философиялық лекцияларын тыңдап, неміс романтизмінің ықпалына ішті. Сонымен қатар, ол Шнеур Сакс және Леопольд Зунц ғалымдарымен жақын танысып, олар оны еврей және Киелі кітаптағы батырлар туралы түпнұсқа өлеңдер жазуға ынталандырды. Аурудан құтылу үшін ол Салцбрунн және Рейнерц шипажайларына да барды. 1850 жылы Вильняға оралды және 1852 жылдың 17 ақпанында жиырма төртінші туған күнінен кейін көп ұзамай қайтыс болды. Оның соңғы өлеңі «Ха тефила» («Дұға») «Жүрек қызы – Дұғаға» арналған.

Мұра

Өлгеннен кейін Лебенсонның екінші өлеңдер жинағы, "Кинор Бат Цыйон" (1870 жылы жарық көрген) атты екінші томы әкесімен жинастырылды. Онда неміс тілінен аударылған бірнеше шығармалармен қатар лирикалық өлеңдер, махаббат өлеңдері және Израиль еліне арналған аза тұту жырлары бар. Лебенсонның қайын інісі, Джошуа Штайнберг, 1859 жылы "Ширей Бат Цыйон" өлеңдер жинағының неміс тіліндегі аудармасын "Gesänge Zion's" деп атап шығарды. "Шеломо" мен "Кохелет" өлеңдері француз тілінде, ал "Ехуд ха Леви" орыс тілінде жарық көрді. 1895 жылы оның және әкесінің өлеңдерінен құралған алты томдық жинақ "Кол шире Адам у Михал" деген атпен жарыққа шықты. Лебенсонның шығармалары оның замандасы және досы Дж. Л. Гордонға, сондай-ақ келесі буынның басқа лирикалық ақындарына зор әсер етті. Әкесі оның өліміне арнап "Ширей Сефат Кодештің" екінші бөліміндегі "Михал Дима" атты танымал аза жырды жазды. Дж. Л. Гордон "Кол Ширай Ехуданың" бірінші бөліміне енген "Хо Ах" ("О, Бауырым") атты аллегориялық драма жазды, ал Сэмюэл Дэвид Луцзатто Лебенсонның құрметіне кина жазды. Гордон сондай-ақ 1877 жылы Лебенсонның естелігіне арнап "Офель Бат Цыйон" кинасын жариялады.