Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ХХ ғасырдың басында Бразилиядағы Вай-Вай тайпасының бір бөлігі солтүстікке қарай жылжыды. Бұл, Тарума тайпасын жартылай қырып салған тұмау эпидемиясынан қашу үшін жасалған деп есептеледі. 1933 жылдан 1938 жылға дейін Вай-Вай халқы Гуянаның ішкі аймақтарына, Шекара комиссиясымен жұмыс істейтін сыртқы адамдардан қашу үшін тереңірек енді.
During the early 20th century, some of the Wai Wai in Brazil moved further north. It is speculated that this is because of the influenza epidemic that nearly exterminated the Taruma tribe. From 1933 to 1938, the Wai Wai people moved deeper in Guyana's interior to avoid the outsiders working with the Boundary Commission.
География
Гайанадағы вай-вай халқы елдің оңтүстік бөлігінде, Эссекибо өзенінің бастауына жақын жерде тұрады. Гайанада шамамен 200-ге жуық вай-вай бар, олар Канашен аймағында қоныстанған. Бұл сонымен қатар, қауымдық меншіктегі қорғалатын аумақ. Вай-вай халқы тоқу өнерімен әйгілі. Олар мақтадан жіп иіріп, тоқуға пайдаланады, бірақ (арауак және кариб халқымен бірге) аспақ тоқуда да шебер. Барлық аспақтар төртбұрышты тіреулерге тоқылады. Олардың өнер кәсіптеріне керамика жасау, тарақ тоқу, сүйектен сыбызғы жасау және басқа да қолөнер жатады. Примат етін жеу вай-вай халқы үшін мақтан тұтатын нәрсе, оларды "нағыз орман халқы" деп ерекшелейді және Гайанадағы көптеген басқа да жергілікті тайпалардан ажыратады. Приматтарды аулау еркектікті көрсетудің және үйлену мүмкіндігін арттырудың бір жолы болып табылады. Ауылдың мөлшері мен тұрақтылығы мәдени құндылықтарға және қарым-қатынастардың нығаюына байланысты. Вай-вай халқы үшін әке мен қызының арақатынасы әкеге қызы мен күйеу баласының үстінен бақылау құруға мүмкіндік береді. Ауылдың көлемі – саяси күш пен байлықтың көрсеткіші, сондықтан ол қоғамдағы әйелдерге үлкен тәуелділікте болады.
The Wai wai in Guyana live in the far south of the country, near the headwaters of the Essequibo River. There are approximately 200 Wai wai in Guyana, region of the country known as Kanashen. It is also a community owned conservation area. The Wai Wai are known for their weaving. They twist cotton into yarn for weaving, but they (along with Arawak and Carib people) are known for their hammock weaving. All the hammocks are weaved on square hammock frames. Their other artistic skills include pottery, woven combs, bone flutes, and other crafts. Consuming primate meat is a source of pride for Waiwai, distinguishing them as “‘true’ forest people” and making them distinct from most other indigenous groups in Guyana. Primate hunting can be a way to demonstrate masculinity and improve chances of betrothal. The size and stability of a village are dependent on cultural values and how relationships are tied. For the Wai Wai, the relationship between a father and daughter lends a sense of control to the father over his daughter and son in law. A village size is the indication of the level of political strength and riches, and thus heavily reliant on the women in the community.
Неке
Мансия – неке. Әйелдер үшін неке, қыздар алғашқы айызына толғаннан кейін, шамамен он үш жасқа келген соң ғана болуы мүмкін. Көптеген әйелдер он жеті жасқа дейін үйленеді.
Mansiya is marriage. For women, marriage cannot take place until after women have reached their first menses at around age thirteen. Most women are married by the age of seventeen.
Тіл
Вай-вай тілінде бірнеше мың адам сөйлейді, бірақ Кариб тілінде сөйлейтін Вай-вай үндістері Амазонкадағы Арара тайпасымен тығыз байланысты. Вай-вай тайпасының басқа жергілікті тайпалармен, ұқсас тілдерде сөйлейтін топтармен араласып некелесу тарихы бар.
There are several thousand speakers of the Wai Wai language, though the Carib speaking Wai Wai Indians have close affinities to another Amazonian group known as the Arara. The Wai Wai have a history of intermarriage with other indigenous groups who speak similar languages.
Конашен қауымының меншігіндегі қорғау аймағы
Гайананың Конашен ауданындағы Вай Вай халқы елдің алғашқы Қоғамдық меншіктегі Қорғау аймағын (COCA) құрды. Бұл аймақ Гайана парламенті қабылдаған ережелерге сәйкес заңмен қорғалады. 625 000 гектарлық қорғалған аймақ Conservation International ұйымының техникалық және қаржылық қолдауымен құрылды. 2004 жылы осы жердің ресми құқығы Вай Вай халқына берілді, және олар Гайананың Қоршаған ортаны қорғау агенттігімен және Аборигендер істері министрлігімен бірлесіп COCA-ны әзірледі. Мақсаты – бұл аймақ Вай Вай халқына экономикалық пайда әкеліп, жаңбырлы ормандардың үлкен бөлігін қорғау. Вай Вай халқының жермен тығыз мәдени және рухани байланысы болғандықтан, осы аймақтағы табиғи ресурстар мен биологиялық әртүрлілікті қорғау – басты мақсат. COCA қауымдастығы әлемнің түкпір-түкпірінен келген қонақтарға ашық, ал өсімдіктер мен жануарларды қорғау Вай Вай халқының күнделікті өмірі үшін өте маңызды. Вай Вай халқы жаңбырлы орманның оларға тыныс алуға қажетті ауаны сыйлап, топырақты өз орнында ұстап, су жолдарының бітеуіне жол бермейтінін, сондай-ақ тағамдық өнімдер (жаңғақтар, жемістер, таза балық) беретінін, табиғи емдік шөптердің көзі екенін және тағы да көптеген пайдалы қасиеттері бар екенін айтады. Оңтүстік Гайанадағы Конашен аборигендер ауданы Эссекибо өзенінің бастауы болып табылады. Бұл өзен Гайананың негізгі су көзі болып табылады және Кассикайтю, Камоа, Сипу және Чодикар өзендерін қоректендіреді.
The Wai Wai people in the Konashen District of Guyana created the nation's first Community Owned Conservation Area (COCA). This area is legally protected under regulations passed by the Guyana parliament. 625,000 hectare is a protected area that was developed with the technical and financial support of Conservation International. The Wai Wai people were given the formal title to this land in 2004, and has worked with Guyana's Environmental Protection Agency and the Ministry of Amerindian Affairs to develop COCA. The goal is that the area will bring economic benefit to the Wai Wai, and protect a large part of the rainforest. Because the Wai Wai have kept a deep cultural and spiritual relationship with the Earth, protecting natural resources and biodiversity in this region is a main objective. The COCA community is open to visitors all over the world, and protecting the plants and animals are valuable to the Wai Wai's everyday life. The Wai Wai people have said that the rainforest produces the air they breathe, keeps soil in place as not to clog waterways, provides foods (nuts, fruit, fresh fish), is a source for natural medicines, and many more. The Konashen Indigenous District in Southern Guyana is the headwaters of the Essequibo River. This river remains Guyana's main source for water, and drains the Kassikaityu, Kamoa, Sipu and Chodikar rivers.