Австралия әкімшілік құқығы: қағидалар мен даму жолдары

Кіріспе

Австралия мемлекеттік органдарын қамтитын заң. Австралияның әкімшілік құқығы Австралия үкіметтерінің әкімшілік органдарының өкілеттіктері мен жауапкершіліктерінің шегін анықтайды. Бұл, негізінен, прецеденттік құқық жүйесі болып табылады, бірақ оған үстеме заңдық нормалар енгізілген, бұл кодификацияланған сот тәртібіне және кең юрисдикциясы бар трибуналдарға назар аударуға әкеп соқты. Австралияда жақсы дамыған омбудсмен жүйесі мен ақпаратқа қол жеткізу туралы заңнама бар, екеуі де шетелдегі ұқсас үрдістердің ықпалында. Ведомстволық актілерді қабылдау үшін талап етілетін хабарламалар мен пікір алмасу рәсімдері АҚШ-тағы сияқты. Австралияның шетелдік тәжірибеден алғандары парламенттік демократия жүйесіндегі дамуымен үлкен байланыста, бұл жүйе Вестминстерлік жауапкершілік және есеп беру принципін шартты түрде сақтайды.

Тарих

Австралиядағы конституциялық құрылым мен әкімшілік құқықтың дамуына Ұлыбритания мен АҚШ-тағы құқықтық дамудың ықпалы зор болды. 19 ғасырдың соңында британдық конституциялық теоретик А.В. Дайси Франциядағы әкімшілік құқық сияқты жеке әкімшілік құқық жүйесінің болуы қажет емес деп мәлімдеді. Осының салдарынан, Австралияның әкімшілік құқығы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жоспарсыз дамыды. Қазіргі әкімшілік құқық негізінен 1960 жылдары бюрократиялық шешімдерді бақылау туралы алаңдаушылықтың артуының нәтижесі болып табылады. Жауап ретінде 1970 жылдардың басында бірнеше комитеттер құрылды, олардың ұсынымдары «Жаңа әкімшілік құқық» деп аталған заңның негізін құрады. Олардың ішіндегі ең маңыздысы – Керр есебі, әкімшілік шешімдерді негізінде қайта қарауға құзыретті жалпы әкімшілік трибунал құруды, сот қарауы жүйесін кодификациялауды және процедуралық реформаларды жүргізуді, сондай-ақ Омбудсмен институтын құруды ұсынды. Бұл ұсыныстар 1975 жылғы Әкімшілік шағымдар трибуналы туралы заңды қабылдау арқылы іске асырылды және 1977 жылғы Әкімшілік шешімдерді (сот қарауы) туралы заңда бекітілді. Сот қарауына себеп болатын қателік түрлері, көрінетінідей, маңызды емес мән-жайларға сүйену, дұрыс емес мақсат, Уэднесберидің ақылға сыймас шешімі, заң қателігі, сот отырысын немесе табиғи әділеттілік ережелерін бұзу сияқты санаттар тізіміне сілтеме жасау арқылы анықталды. Ортақ құқық жүйелерінің маңызды ерекшеліктерінің бірі, «заң алдындағы теңдік» принципінің бір бөлігі ретінде қарастырылады, сот қарауы жалпы соттармен жүзеге асырылады және арнайы әкімшілік немесе конституциялық соттар жоқ. А.В. Дайси 1885 жылы былай деп атап көрсетті: «Англияда заңдық теңдік идеясы, немесе барлық топтардың жалпы соттар арқылы жүзеге асырылатын бір заңға бағынуы ең жоғары шегіне дейін жетті». Жалпы юрисдикциясы бар жоғары соттар әкімшілік әрекеттерді қарауға құзыретті деп есептеледі. Австралия Конституциясының 75-бабы Жоғары Соттың бастапқы юрисдикциясына ие екенін көздейді, атап айтқанда: «(iii) Одақ немесе Одақтың атынан сотталатын немесе сотталатын адам тарап болып табылатын істерде» және «(v) Одақтың лауазымды адамына қарсы мандат, тыйым салу немесе бұйрық талап етілген істерде». Бұл юрисдикция Конституциямен берілгендіктен, оны Конституцияға өзгертулер енгізу арқылы ғана алып тастауға болады, бұл ұлттық референдумды талап етеді. Сондай-ақ, оны шектеуге де болмайды: мысалы, белгілі бір заңдық ереже бойынша қабылданған шешімдерге қатысты юрисдикцияны шектеу шартымен жоюға болмайды. Конституцияның 76-бабы Одақ Парламентіне Жоғары Соттың бастапқы юрисдикциясына қосымшалар енгізу туралы заң шығаруға мүмкіндік береді; мұндай қосымшаларды заңдарды жою немесе өзгерту арқылы алып тастауға немесе өзгертуге болады. Федералды сотқа «Одақтың лауазымды адамына немесе лауазымды адамдарына қарсы мандат, тыйым салу немесе бұйрық талап етілген кез келген мәселе бойынша» бастапқы юрисдикция берілген. Бұл Конституцияның 75-бабының 5-тармағына сәйкес келеді. Алайда, егер мәселе жеке тұлғаның заңдық құқықтары мен мүдделерін дереу анықтауды талап етсе, ғана «мәселе» болып саналады. Сонымен қатар, гипотетикалық мәселелер сотқа қарастырылмайды, өйткені олар «мәселені» қамтымайды. Бұдан әрі, талаптың сотқа қарастырылуы шешімнің «саяси мән-жайларға» емес, «заңдық негіздерге» негізделгеніне байланысты болуы мүмкін.

The constitutional framework and development of administrative law in Australia was highly influenced by legal developments in the United Kingdom and United States. At the end of the 19th century, the British constitutional theorist A. V. Dicey argued that there should be no separate system of administrative law such as the droit administratif which existed in France. As a result, Australian administrative law before World War II developed in an unplanned way. The present administrative law is largely a result of growing concern about control of bureaucratic decisions in the 1960s. In response a set of committees were established in the early 1970s, whose recommendations constituted the basis for what became known as the "New Administrative Law". The most important of these, the Kerr Report, recommended the establishment of a general administrative tribunal which could review administrative decisions on the merits, codification and procedural reform of the system of judicial review, and the creation of an office of Ombudsman. These proposals were put into practice with the passing of a package of federal statutes: the Administrative Appeals Tribunal Act 1975, and have been codified in the Administrative Decisions (Judicial Review) Act 1977. The kinds of error which would give rise to judicial review appeared to have been identified with reference to a list of categories such as relying on irrelevant considerations, improper purpose, Wednesbury unreasonableness, error of law, breaching the hearing or bias rules of natural justice. One of the most important features of common law systems, considered to be an aspect of "equality before the law", is that judicial review is conducted by the ordinary courts and there are no special administrative or constitutional courts. A. V. Dicey observed in 1885: "In England the idea of legal equality, or of the universal subjection of all classes to one law administered by the ordinary courts, has been pushed to its utmost limit." Superior courts of general jurisdiction are traditionally regarded as having inherent jurisdiction to review administrative actions. Section 75 of the Constitution of Australia provides that the High Court shall have original jurisdiction in matters including "(iii) in which the Commonwealth, or a person suing or being sued on behalf of the Commonwealth, is a party" and "(v) in which a writ of Mandamus or prohibition or an injunction is sought against an officer of the Commonwealth." Since this jurisdiction is conferred by the Constitution, it can be removed only by amending the Constitution, which requires a national referendum. Nor, by the same token, can it be restricted; for example, jurisdiction over decisions made under a particular statutory provision cannot be ousted by a privative clause. Section 76 of the Constitution allows the Commonwealth parliament to legislate for additions to the High Court's original jurisdiction; such additions can be removed or altered by repealing or amending that legislation. The Federal Court has also been vested with original jurisdiction "with respect to any matter in which a writ of mandamus or prohibition or an injunction is sought against an officer or officers of the Commonwealth". This mirrors s75(v) of the Constitution, In general, however, the issue will constitute a "matter" if it requires an immediate determination of the legal rights and interests of an individual. In addition, hypothetical issues are not regarded as justiciable, since not involving a "matter". Further, whether a claim is justiciable may depend on whether the decision would rely upon "legal grounds" rather than "political considerations".

Соттастығы

Биліктердің қатаң бөлінуі туралы доктрина бойынша соттар атқарушы органдардың шешімдері мен әрекеттерінің тек "заңдылығын" (заңмен сәйкестігін) ғана, ал емес "мазмұнын" қарауға құқылы. Бұл мәселе Жоғарғы Соттың "Бас прокурор (Жаңа Оңтүстік Уэльс) – Куин" (1990) ісінде айқындалды, онда Бреннан судья былай деді:

17. Соттың әкімшілік шараларды қарау жөніндегі міндеті мен құзыреті, осы шараларды жүзеге асыру шегін анықтайтын және реттейтін заңды жариялаудан және күшіне енгізуден аспайды. Егер осылай істеу арқылы сот әкімшілік терісшілікті немесе қателікті болдырмаса, болсын; бірақ соттың әкімшілік терісшілікті немесе қателікті жөнге келтіруге ғана құзыреті жоқ. Әкімшілік шаралардың мазмұны, егер оны заңдылықтан ажырату мүмкін болса, тиісті өкілеттік иесіне және, саяси бақылау аясында, тек оған ғана тиесілі. Дегенмен, заңдылық пен мазмұн арасындағы шекараны анықтау қиын болуы мүмкін. АҚШ және Ұлыбританиядан айырмашылығы, соттардың "саяси мәселелерді" қарауын тиымдайтын ешқандай доктрина жоқ. Арнайы шектеулер болмаса да, соттар белгілі бір мәселелерге араласудан тартынғандары мүмкін. Тарихи тұрғыдан алғанда, соттар әдетте әкімшілік шаралардың кейбір түрлерін, мысалы, вице-корольдің "өкілеттік құқықтарын" жүзеге асыруға қатысты немесе сыртқы саясатты қамтитын шешімдерді зерттеген жоқ. Жоғарғы Сот бас прокурордың іске араласпау туралы шешіміне қатысты үкім шығарудан бас тартты және сот бақылауынан тыс ұлттық қауіпсіздіктің саяси тұрғыдан сезімтал саласына араласудан бас тартты. Сонымен қатар, прерогативтік шешімдердің сотқа шағымдану мүмкіндігі 1977 жылғы Әкімшілік шешімдерді (Соттық тексеру) қарау туралы заң бойынша туындамайды, өйткені заң "жалпыға ортақ заңмен" қабылданған шешімдермен шектеледі. Бұл мәселені сот қарастыруға қабілетсіз деп табуға немесе соттың араласудан бас тартуына әкелуі мүмкін.

Тірі тұру

Жалпы құқық дәстүрлі түрде талапкерге іс қозғау құқығы берілгенге дейін, оның іс жүргізуге құқылы екенін көрсетуді талап етеді. Іс-әрекет тақырыбына деген "ерекше қызығушылық" жеке тұлғаға іс жүргізу құқығын береді. Талапкерге өзіне ғана тән ерекше қызығушылық қажет. "Ерекше зиян" тек нақты ақшалай шығынмен ғана шектелмейді және "өзіне ғана тән" деген сөздер талапкерден басқа ешкім бұл зиянды шекпегенін білдірмейді. Жоғары сот іс жүргізу құқығына қатысты көбірек либералды көзқарас ұстанса, ал Австралия заң реформасы комиссиясы іс жүргізу құқығының кеңейтілген ережелерін ұсынды, бірақ Канада соттары қолдайтын "ашық" іс жүргізу құқығын қабылдауға қарсылық танытты. Егер іс 1977 жылғы Әкімшілік шешімдерді (Соттық тексеру) қарау туралы заңға сәйкес қозғалса, талапкер "қайта қарауға жататын шешімнен зардап шеккен адам" бола алады.

Әкімшілік шешімнің негіздері

Әкімшілік және сот шешімдерін қабылдаушылар заң бойынша өз шешімдерінің себептерін жазбаша түрде түсіндіретін жазбаша құжат ұсынуға міндетті. Комонвелл заңына сәйкес, бұл талап Комонвелл соттарының және 1977 жылғы Әкімшілік шешімдерді соттық тексеру туралы заңның 13-бабына сәйкес әкімшілік шешімдер қабылдаушыларға, сондай-ақ 1975 жылғы Әкімшілік апелляциялық трибунал туралы заңның 28-бабына қолданылады.

Болашақ

Административтік тексеру кеңесі әкімшілік шараларға қатысты федералды сот тәртібімен тексеруді жан-жақты зерттеп, 2012 жылдың қыркүйегінде есебін ұсынды.

Әкімшілік апелляциялық сот

Әкімшілік апелляциялық трибунал (ААТ) Комонвелл заңдарына сәйкес қабылданған әкімшілік шешімдерді тәуелсіз түрде қайта қарауды жүзеге асырады. ААТ Комонвелл министрлерінің, департаменттерінің және агенттіктерiнiң қабылдаған шешімдерін қарауға құқылы. Кейбір жағдайларда, штаттық үкіметтердің, мемлекеттік емес ұйымдардың немесе Норфолк аралы заңнамасы бойынша қабылданған шешімдер де қайта қаралуы мүмкін. Мерiттерді қайта қарау шеңберінде Трибуналдың мiндетi – алдында ұсынылған материалдар негізінде әрбір жағдайда дұрыс немесе басымдыққа ие шешім қабылдау. ААТ 1975 жылғы Әкімшілік апелляциялық трибунал туралы заңмен (Cth) сот пен әкімшілік агенттіктің аралық нұсқасы ретiнде құрылды. Трибуналдың мақсаттарының бiрi – «әдiл, тең, экономикалық, бейресми және жылдам» принциптерiн сақтайтын тексеру механизмін қамтамасыз ету. ААТ-мен енгiзiлген маңызды өзгерiстер – мерiттер бойынша қайта қарау мүмкүндiгi және шешімдердің негіздерін алу құқығы. ААТ-да қайта қарау туралы өтінішті қабылдамас бұрын орындалуы тиіс талаптар бар. «Шешімге байланысты мүдделерi зардап шеккен кез келген адам немесе адамдар» немесе олардың атынан қайта қарау туралы өтініш беруге болады. Егер шешім ұйымның немесе бiрлестiктiң мақсаттарына қатысты болса, «ұйым немесе бiрлестiк» де қайта қарау туралы өтініш бере алады. ААТ қолжетімді болу үшін жасалды. Әкімшілік апелляциялық трибунал регламентінің 2015 жылғы 22-бабында көрсетілген шешімді қайта қарау туралы өтініш беру тегін.

2022 жылғы 16 желтоқсанда Комонвелл Бас прокуроры, құрметті Марк Дрейфус МП KC, ААТ-ты тарату туралы хабарлады, себебі «бұрынғы [либералдық] үкімет 85 бұрынғы либералдық депутаттарды, сәтсіз либералдық кандидаттарды, бұрынғы либералдық қызметкерлерді және басқа да жақын либералдық байланыстарды» тағайындау арқылы ААТ-ты құрылымдық бұзушылыққа ұшыратты. ABC телеарнасы ААТ-тың аға мүшелерiнiң шүбаршығының төрттен бiрiнде заңгерлiк бiлiмi жоқ екенiн хабарлады. Федералдық сот судьясы Сьюзан Кенни ААТ президентi мiндетін атқарушы болып тағайындалды, ол өтiнiштердi жүзеге асыру процесін бақылайды.

Мемлекеттік әкімшілік сот

Австралияның кейбір штаттары мен аумақтарында AAT сияқты трибуналдар бар. Олардың формальдылығының деңгейі, медиацияға баса назар аударуы, процедурасы және қарау құзыреті әртүрлі.

Виктория

Виктория 1998 жылы Виктория азаматтық және әкімшілік трибуналын құрды.

Жаңа Оңтүстік Уэльс

Жаңа Оңтүстік Уэльс азаматтық және әкімшілік трибуналының әкімшілік және тең мүмкіндіктер бөлімі 2014 жылы құрылды. Ол бұрын 1998 жылы құрылған Жаңа Оңтүстік Уэльс әкімшілік шешімдер трибуналының және тағы 21 трибуналдың орнын басты.

Батыс Австралия

Батыс Австралия мемлекеттік әкімшілік трибуналы 2004 жылы құрылды.

Квинсленд штаты

Квинсленд азаматтық және әкімшілік трибуналы 2009 жылы құрылды.

Оңтүстік Австралия

Оңтүстік Австралия азаматтық және әкімшілік трибуналы 2015 жылы құрылды.

Басқа штаттар мен аумақтарда

Оңтүстік Австралия және Тасманияда трибуналдардың кейбір функцияларын соттар атқарады.

Омбудсмен

Комонвелт деңгейінде де, әрбір штатта да әкімшілік мәселелер бойынша шараларға қатысты кең өкілеттіктерге ие Омбудсмен кеңсесі бар. Омбудсмен тергеуші рөл атқарады: біріншіден, халықтың мүшелерінен келіп түскен шағымдарды тергеу (мысалы, ОБ Заңының 5(1)(a) тармағы); екіншіден, кеңсе өз бастамасымен жүргізетін тергеулер, яғни «өздігінен бастама көтеру» тергеулері (мысалы, ОБ Заңының 5(1)(b) тармағы). Тергеулер бастапқыда жеке (8-тармақ) және бейресми түрде, алдын ала сауалдар (7A-тармақ) арқылы жүргізіледі. Дегенмен, Омбудсмен патшалық комиссиямен бірдей өкілеттіктерге ие: куәларды шақырып, жауап беруге міндеттеу, үй-жайларға кіру, ант қабылдау және құжаттарды ұсынуды талап ету (9, 13 және 14-тармақтар). Егер Омбудсмен мемлекеттік орган тиісті шаралар қабылдамады деп санса, ол Премьер-министрге, содан кейін парламентке есеп бере алады (16 және 17-тармақтар).

Ақпараттандыру еркіндігі

Австралия – Вестминстер жүйесі бар алғашқы ел, ол 1966 жылы АҚШ-та қалыптасқан үлгіге сәйкес ақпарат алу еркіндігі туралы заңнаманы енгізді. 1982 жылғы Ақпарат алу еркіндігі туралы заң (Cth) үкіметтік ақпаратқа қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Қазір осыған ұқсас заңдар Австралия астаналық аумағында және Австралияның жеке штаттарында қолданылуда. Ақпарат алу еркіндігінің мақсаты – жеке тұлғаларға жеке және мемлекеттік ақпаратқа қол жеткізуге мүмкіндік беру, сондай-ақ жеке тұлғаларға өздерінің жеке ақпаратына қатысты шағымдануға және қажет болған жағдайда оны өзгертуге мүмкіндік беру болып табылады. Бұл, көптеген саяси, әкімшілік және жеке құжаттарға өтініш арқылы қол жеткізу мүмкін емес дегенді білдіреді. Өтініштерді тиісті агенттікке немесе министрге жолдауға болады. Commonwealth үкіметіне мұндай өтініш беру үшін ақы төлеу қажет, бірақ ұқсас штаттық заңнама көбінесе жеке ақпаратқа қол жеткізуді тегін етеді. Бұл алым мөлшерлемесінің мақсаты – "тартымсыз және тым кең ауқымды Ақпарат алу еркіндігі туралы өтініштерді болдырмау құралы" болып табылады. Өтініш 14 күн ішінде қарастырылып, 30 күн ішінде шешім қабылдануы тиіс. Кейбір агенттіктер өтініш берушілерді талаптарын іске асырудан жаңылту үшін айыппұлдарды әдейі көбейткенін көрсететін деректер бар. Ақпарат алу еркіндігі режимінің негізгі қағидасы – мәртебелік мәселе қарастырылмайды: барлық азаматтар мемлекеттік ақпаратқа қол жеткізуге құқылы, ақпаратты қандай мақсатта іздеп отырғанына қарамастан. Алайда, жеке ақпаратты жариялауға қатысты айқын ерекшелік бар. Жеке тұлғалардың жеке ақпаратын қорғау мақсатында, жеке ақпараттар көбінесе жариялаудан босатылады. Заңның тағы бір маңызды мақсаты – Парламенттің үкіметтік ақпаратты жариялауға және осы жариялауды ынталандыруға бағытталған жалпы ниеті. Осыған сәйкес, заң ақпаратқа қол жеткізуден бас тартудың дискрециялық екенін көрсететін тілді қолданады, яғни бұл тек дискрециялық құқық, және агенттіктерді құжаттарды немесе мәселені тіпті олар босатылған жағдайда да жариялауға ынталандырады. Сонымен қатар, агенттіктің жариялау туралы шешіміне жалпы қоғамдық мүдделердің де әсер етуі керек екені мойындалды.

Australia was the first country with a Westminster system government to introduce freedom of information legislation, following the model established in the United States in 1966. The Freedom of Information Act 1982 (Cth) provides access to government information. Similar legislation is now in force in the Australian Capital Territory, and the individual States of Australia. Freedom of information is designed to allow individuals access to personal and governmental information, and to allow individuals the opportunity to challenge and where appropriate have their personal information amended. This means that many political, administrative and personal documents are beyond the reach of an application. Applications are made to the agency or Minister concerned. There is a fee involved in making that application to the Commonwealth Government, although similar State legislation has often made access to personal information free. This object of this fee structure is "a means of deterring frivolous and excessively broad FOI requests". This application must then be acknowledged within 14 days and a decision made within 30 days. There is evidence that some agencies have intentionally inflated charges in order to discourage applicants from pursuing claims. A basic principle involved in the FOI regime is that standing is not an issue: that all members of the public should be entitled to access of government information irrespective of the purpose for which the information is sought. However, one obvious exception has been in the disclosure of personal information. Personal information is almost always exempted from disclosure, in order to protect individuals' private information. Another very important object underlying the Act is the general intention of Parliament that government information should be disclosed and to encourage this disclosure. Accordingly, the Act uses language which indicates the discretion to deny access to information is just that: a discretion, and thereby encourages agencies to disclose documents or matter even where it may be exempt. There has also been an acknowledgement that general public interest arguments also should influence an agency decision to disclose.

Ерекшеліктер

Ақпарат алу еркіндігіне қатысты көптеген жалпы ерекшеліктер бар. Рұқсат етілген материалдардың өзінде Парламент белгілеген заңдық шекараны ескеру қажет. Көптеген ерекшеліктер қоғамдық мүддеге қатысты сынақтан өтеді, яғни агенттік осы санаттардың біріне жататын құжатты жариялаудың қоғамдық мүддеге қарсы екенін дәлелдеуі керек.

Қарап шығу

Агенттіктің немесе Министрдің шешіміне қанағаттанбаған тараптар сыртқы тексерудің келесі кезеңіне өтуі мүмкін, онда ашып көрсету немесе жарияламау туралы бастапқы шешім қайта қаралады. Ұлттық заңнамаға сәйкес, бұл сыртқы тексеру функциясын Әкімшілік апелляциялық трибунал жүзеге асырады. Кейбір штаттарда бұл сыртқы тексеру функциясы Ақпарат комиссарына жүктеледі. Трибуналданғы шағымдар Федералды сотқа беріледі.

Балама ретінде, іс ADJR заңы бойынша қаралуы мүмкін, онда сотқа шағымдануға жататын немесе жатпайтын іс-әрекеттердің шеңбері және осы атқарушылық іс-әрекетті қарау құзыреті бар кез келген соттың юрисдикциясы анықталады. Заңнама сот бақылауының заңды шегіне қатысты басқа да мемлекеттік саясат мәселелері ескеріле отырып түсіндіріледі. ADJR заңы "Федералды сот пен Федералды округтік сотқа" осы заңға қолданылатын шешімді тексеруге юрисдикция береді. Бұл "шешім қабылдау құқығы" юрисдикция деп аталады. Бұл ultra vires, яғни юрисдикциялық қателік, онда шешім қабылдаушы: немесе өз юрисдикциясын асып кетеді, "заңды шектеуді бұзады, табиғи әділдікті сақтамайды, дұрыс емес сұрақ қояды немесе құрамы дұрыс емес болады", яғни шешім жарамсыз болады; немесе белгілі бір шешім қабылдау үшін өз юрисдикциясын пайдаланбайды.

Процедуралық әділдік

Процедуралық әділдік немесе табиғи әділдік туралы ілім ортақ құқықтан туындайды және табиғи құқық юриспруденциясы дәстүрімен байланысты. Соттар оның икемділігіне баса назар аударды, судья Бреннан оның қағидаларының «хамелеон сияқты» болатын сипатын атап өтті. Процедуралық әділдікке алдын ала тыңдау қағидасы және бейтараптық қағидасы кіреді. Әкімшілік шешімдер қабылдау саласында процедуралық әділдікке құқық бар деп есептеледі, егер ол заңмен нақты жойылмаса. 1960 жылдардан бері соттар процедуралық әділдік құқығын тек заңды құқықтар ғана емес, сонымен қатар түрлі мүдделерді – атап айтқанда, коммерциялық мүдделерді, жұмыспен қамтуды, жеке бостандықты және беделді қорғаудың «негізді күтілімдерін» қамтитын мәселелерге де қолдана бастады. Атап айтқанда, процедуралық әділдік әкімшілік шешім қабылдаушы сенімді, маңызды және зиян келтіретін айыптау жасаған кезде және адамның құқығына, мүддесіне немесе негізді күтіліміне әсер ететін шешім қабылданғанда қолданылады. Дегенмен, заңмен белгіленбеген жағдайда табиғи әділдікті сақтау міндетті емес. Процедуралық әділдіктің мысалы – айыпталушының өзіне қарсы қойылған талапқа жауап беру құқығы.

Соттық шағымдар

Жалпы құқық бойынша дәстүрлі құралдар – федералды сот билігін жүзеге асыру кезінде «конституциялық бұйрықтар» деп аталатын прерогативтік бұйрықтар, негізінен сертификация, тыйым салу және мандамус, сондай-ақ бұрынғы әділеттік құралдар – декларациялар мен тыйым салулар болып табылады. Сертификация тек «құқықтарға анық немесе көрінетін заңдық әсер ететін шешімді анықтау мүмкін болғанда ғана» берілуі мүмкін. Сертификация сондай-ақ іс қағаздарында дәлелденген заң қателіктерін түзету үшін де берілуі мүмкін. «Іс қағаздары» іс жүргізуді бастайтын құжаттарды, тараптардың талаптарын, іс жүргізудегі соңғы шешімді және т.б. қамтиды. Алайда, егер трибунал түсіндірулерді қосуды шешпесе, іс жүргізудің транскрипттері, қосымша құжаттар немесе шешімдердің негіздемелері кірмейді. Басты заңдық құралдар 1977 жылғы «Әкімшілік шешімдер (Соттық тексеру)» федералдық заңына (Cth) сәйкес федералдық деңгейде, немесе Виктория, Квинсленд, Тасмания және Австралия астаналық аумағындағы соттық тексеру туралы ұқсас заңнамаға сәйкес қолжетімді. Конституцияның 75(v) бабы Комонвеллдің лауазымды тұлғасына қатысты мандамус, тыйым салу және тыйым салу талаптары бойынша мәселелерді қарауға Жоғарғы соттың құзырлығын бекітеді.