Кіріспе

Германия Демократиялық Республикасының мемлекеттік темір жолы (1945–1993)
соғыстан кейінгі Шығыс Германияның мемлекеттік темір жолы.

Deutsche Reichsbahn немесе DR (Германия Рейх Темір жолдары) – Шығыс Германиядағы мемлекеттік темір жолдардың операциялық атауы болды және Германияның қайта бірігуінен кейін 1994 жылдың 1 қаңтарына дейін сақталды. 1949 жылы Германияның темір жолдары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін төрт жылдық одақтас елдердің бақылауынан кейін Германияның басқаруына қайта оралды. Кеңес оккупациялық аймағындағы темір жолдар (бұл аймақ 1949 жылдың 7 қазанында Германия Демократиялық Республикасы немесе ГДР атанды) 1937 жылы Германияның ұлттық темір жолдарына берілген Deutsche Reichsbahn деген атаумен жұмыс істеуін жалғастырды. Батыс Германияда Рейхсбан Deutsche Bundesbahn (DB) арқылы алмастырылды. Рейхсбан мен Бундесбан 1994 жылға дейін дербес ұйымдар ретінде қызмет етті, содан кейін бірігіп Deutsche Bahn құрды.

Ұйым

DR ГДР-дегі ең ірі жұмыс беруші болды және мемлекеттік меншік кәсіпорын ретінде тікелей ГДР Көлік министрлігіне (Ministerium für Verkehr der DDR) бағынышты болды. 1954 жылдың қарашасынан 1989 жылдың қарашасына дейін ГДР Көлік министрі DR Бас директоры (Generaldirektor der Deutschen Reichsbahn) қызметін де атқарды. DR штаб-пәтері Шығыс Берлинде, Voßstraße көшесі, 33 нөмірде орналасқан, Берлин қабырғасына жақын және бұрынғы Рейхс-канцлерлік орнының қарсы бетінде болды. Компания әкімшілік тұрғыдан сегіз аймақтық дирекцияға (Reichsbahndirektionen) бөлінді, олардың штаб-пәтері Берлин, Котбус, Дрезден, Эрфурт, Грайфсвальд, Галле, Магдебург және Шверин қалаларында орналасқан. Mitropa компаниясы DR үшін пойыз ішінде де, вокзалдарда да тамақтандыру қызметтерін ұсынды.

Жолаушылар қызметі

ДР социалистік принциптерге сәйкес, орталықтандырылған жоспарлы экономика аясында орталықтан басқарылды. 1989 жылға қарай, ГДР-дегі жолаушылар тасымалының 17,2 пайызы ДР арқылы жүзеге асырылды – бұл Батыс Германиядағы Deutsche Bundesbahn (DB) нарықтық үлесінен үш есе жоғары. Бағалар салыстырмалы түрде арзан болды, бірақ пойыздар көбінесе тығыз және баяу болды, бұл ГДР-дегі көптеген теміржол желілерінің нашар күйіне байланысты еді. ДР "Нептун" (Берлин – Копенгаген), "Виндобона" (Берлин – Вена), "Карлекс" (Берлин – Карлсбад) және "Балт Ориент Экспресі" (Берлин – Бухарест) сияқты бірнеше экспресс пойыздарды ұсынды.

Электрмен жабдықтау

Бу машинасы соғыстан кейін ең көп жұмыс істейтін машиналардың бірі болды және Германия бөлінісінің кезеңінде де ұзақ уақыт бойы маңыздылығын сақтап келді. DR-дің соңғы бу машинасы (стандартты рельс жолында) 1988 жылдың 28 мамырында пайдаланудан алынды. 1945 жылы (қазіргі) Шығыс Германияда болған электрленген теміржол желісінің көп бөлігі алынып, Кеңес Одағына соғыс өтемақысы ретінде Кеңес оккупациясының алғашқы жылдарында жіберілді. 1970 жылдардың басына қарай, ГДР-дегі теміржолдың тек шағын бөлігі Батыс Еуропамен салыстырғанда электрлендірілген; ГДР басшылығы электрлендіруді жылдамдатуды шектеп, орнына негізінен Ресейде жасалған дизель локомотивтерін пайдалануға көшті, себебі Кеңес Одағынан субсидияланған бағада отын алу оңай болды. 1980 жылдардың басында ГДР-дің энергия құны күрт өскен кезде (ішінара Кеңес Одағы ГДР-ге сатылатын отын бағасын субсидиялауды тоқтатқандықтан), DR үлкен теміржол электрлендіру науқанын бастады, өйткені ГДР-дің электр желісі ел ішінде өндірілген тас көмірді жағу арқылы алынған электр энергиясымен қамтамасыз етілуі мүмкін болды. Электрленген теміржол желісі 1979 жылғы 11,5%-дан 1990 жылға қарай 27,3%-ға дейін өсті.

Суық соғыс кезінде Батыс Берлиндегі S-Bahn

DR сонымен қатар Ұлы Суық Соғыс кезеңінде Батыс Берлинде S-Bahn қалалық пойыздар қызметін жүргізді. 1961 жылдың 13 тамызында Берлин қабырғасы тұрғызылғаннан кейін, көптеген батыс берлиндіктер Батыс Берлиндегі S-Bahn-ді бойкоттады. 1980 жылдың қыркүйегінде Батыс Берлинде орналасқан DR қызметкерлерінің ереуілінен кейін Батыс Берлиндегі S-Bahn қызметі күрт қысқартылды. Осы әрекеттен кейін Батыс Берлин S-Bahn теміржол желісінің шамамен жартысы жабылды, соның ішінде Берлин айналма теміржолының (Ringbahn) батыс бөлігі де жабылды. 1984 жылдың 9 қаңтарында ГДР және Батыс Берлин Сенаты арасындағы келісім күшіне енді және Батыс Берлинде S-Bahn операцияларын жүргізу жауапкершілігін Батыс Берлин көлік басқармасы BVG-ге жүктеді. BVG бұрын қысқартылған S-Bahn қызметінің көп бөлігін біртіндеп қалпына келтірді. 1990 жылдың қазан айында Германияның бірігуінен кейін, бұл шаралар 1994 жылдың 1 қаңтарында Deutsche Bahn AG құрылғанға дейін сақталды, ол кезде жаңа компания Үлкен Берлин аймағындағы барлық S-Bahn операцияларын өз мойнына алды. Үлкен Берлин аймағындағы барлық S-Bahn қызметтерін толыққанды қалпына келтіруге бірнеше жыл кетті. Ringbahn-ның Батыс Берлин бөлігіндегі қызмет Германия біріккеннен кейін ғана (1993 жылдан 2002 жылға дейін кезең-кезеңмен) қалпына келтірілді. ГДР дәуірінде жиналған құрылыс қажеттіліктерін жою үшін капиталдық жобалар жалғастырылуда.

Германияның қайта бірігуінен кейінгі ДР

1990 жылғы 31 тамызда екі Германия мемлекеті арасында жасалған Бірігу шартының (Einigungsvertrag) 26-бабы ДР-ны Германия Федеративтік Республикасының арнайы мүлігі (Sondervermögen) ретінде белгіледі және ДР-ның ДБ-мен мүмкіндігінше ертерек біріктірілуі көзделді. Бірігуден кейін ДР және ДБ операциялар бойынша координациялық келісімге сәйкес, әрқайсысы өз қызмет аймағында дербес жұмыс істей берді. 1992 жылғы 1 маусымда ДБ және ДР екі ұйымды да басқаратын бірлескен директорлар кеңесін құрды. ДР мен ДБ арасындағы бірігу біріктірілген теміржолдың құрылымына байланысты бірнеше жылға кешіктірілді, себебі неміс саясаткерлері ДБ мен ДР-ның жыл сайынғы өте жоғары операциялық дефицитіне алаңдады. Федералдық көлік министрлігі (Bundesverkehrsministerium) Германия теміржол жүйесін реформалауды (Bahnreform) ұсынды, ол 1993 жылы Бундестагпен бекітіліп, 1994 жылғы 1 қаңтарда күшіне енді. Бұл реформаның ішінде 1994 жылғы 1 қаңтарда ДР мен ДБ-ның бірігіп Deutsche Bahn Aktiengesellschaft немесе AG (акционерлік қоғам) құруы көзделген, ол мемлекеттік меншіктегі шектеулі акционерлік қоғам болып табылады.