Кіріспе
Жерлеу әдісі
Табиғи жерлеу – өлген адамның денесін топыраққа көмудің, ыдырау процесін тежемей, денеге табиғи түрде қайта өңделуге мүмкіндік беретін тәсілі. Бұл, әдеттегі батыс елдеріндегі жерлеу әдістерінен және қазіргі заманғы жобалау рәсімдерінен өзгеше, балама болып табылады. Дене химиялық сақтағыштарсыз немесе бальзамдау сұйықтығы сияқты дезинфекциялаушы заттарсыз дайындалуы мүмкін, себебі мұндай заттар денені ыдырататын микроорганизмдердің жұмысын тежейді. Ол биоразделгіш табытқа, қапқа немесе көрпеге оралып көмілуі мүмкін. Қабірге жерлеу орнында дене мен топырақ арасында тосқауыл болатын сыртқы контейнер немесе қабірлік қоршау қолданылмайды. Қабірдің тереңдігі компосттауға ұқсас микробиологиялық белсенділікті қамтамасыз ету үшін жеткілікті болуы керек. Табиғи жерлеу орындары адамзат тарихы бойында қолданылып келеді және көптеген елдерде таралған. Мысалы, көптеген мұсылмандар діни парызын орындау үшін табиғи жерлеуді таңдайды. Ал Африка елдеріндегілер сияқты кейбіреулер бальзамдауға қаражаттары жетпегендіктен табиғи жерлейді. Қытайда мәдени революция кезінде кремацияға қарағанда жерлеу әдісі көбірек танылды. Нағыз табиғи жерлеуге Перудегі Амазонка орманындағы ағаштардың тамырларына денені жерлеу және Танзанияның бұталарында қайтыс болғандарды жерлеу кіреді. Nature журналының мәліметінше, ең ерте адам жерлеуі Орта Тас дәуірінде (шамамен 74-82 мың жыл бұрын), қазіргі Кения аумағындағы баланың жерленуінен бастау алады. Табиғи жерлеу мыңдаған жылдар бойы қолданылып келген, бірақ қазіргі заманда ыдырау процесін баяулатуға арналған қақпақтар, қаптамалар, бальзамдау және мавзолейлер сияқты жаңа әдістермен тоқтатылды. 19 ғасырдың соңында сэр Фрэнсис Сеймур Хейден «жерден жерге» деген атпен брошюра жариялап, кремацияға және жабық денелердің баяу шіруіне балама ретінде осы жерлеу әдісін ұсынды.
Діни рәсімдер
Яһуди дінінде дәстүрлі жерлеу рәсімінде бальзамдауға тыйым салынған, себебі оны денеге құрметсіздік деп есептейді. Дене яһуди қауымының таңдалған мүшелерімен қасиетті түрде жуылады, зығыр немесе мұсылин матаға оралып, толығымен ағаштан жасалған лақетке салынады. Лақеттің ішінде металл болмауы керек, сондай-ақ, оның түбінде тесіктер жасалады, осылайша лақет пен дене тез ыдырайды және топыраққа қайта оралады. Егер зират талап етпесе, жерлеу мазараттары қолданылмайды. Израильде яһудилер тек саванға оралып, лақетсіз жерленеді. Ислам дінінде марқұм жуылып, тек ақ матаға оралып жерленуі керек. Бұл мата өлген адамның қадір-қасиетін сақтау және қарапайымдылықты көрсету үшін қолданылады. Матаға кейде хош иіс суы себізіледі, бірақ табиғи жерлеу рәсімінде ешқандай химиялық консерванттар немесе бальзамдау сұйықтығы қолданылмайды, сондай-ақ жерлеу мазараттары, табут немесе лақет те болмайды. Ислам діні мұның ешқайсысын талап етпейді.
Қолданбалар
Қоғамдыққа пайдалану үшін қайта қолданылу мүмкіндігіне ие болғандықтан, табиғи жерлеу орындары қазіргі заманғы жерлеу әдістері (яғни зираттар) ұсынбайтын көптеген бағалы мүмкіндіктерді бере алады, мысалы "демалыс, адам денсаулығын жақсарту және қалпына келтіру, дауыл суларын басқару, микроклиматты реттеу, [және] эстетикалық көрініс".
Аспанды көму
Тибет пен Моңғолияның кейбір аймақтарында адам денесін құстарға жем етіп жерлеу салты бар, ол "көк жерлеу" деп аталады. Бұл, буддизмде қоршаған ортаға пайдалы әрі жақсы карма деп есептеледі.
Теңізде жерлеу
Теңізде немесе басқа да ірі табиғи су қоймасындағы жерлеу, егер ол қоршаған ортаға пайда келтіретін және формальдегид қолданылмаған жағдайда, табиғи жерлеу болып саналады. Кейбір ұйымдар теңізде табиғи жерлеу (көмейге орап) салақтарымен айналысады, бұл дененің ыдырауына немесе жануарлардың оны жеуіне мүмкіндік береді. Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) Теңізді қорғау, зерттеу және қасиетті орындар туралы заңға (MPRSA) сәйкес, теңізде өрттелмеген адам денелерін жерлеуге рұқсат беретін жалпы рұқсат шығарды. Адам денелерін теңізде, белгілі бір ережелерге сәйкес, АҚШ Жағалау күзеті, АҚШ Әскери-теңіз күштері немесе мұндай шараларды ұйымдастыруға жауапкершілік жүктелген кез келген азаматтық билік органы арқылы табиғи жерлеудің баламалы түрі ретінде жерлеуге болады.
Гибридті
Гибридтік зират – бұл дәстүрлі зират, ол зираттың барлық аумағында немесе белгілі бір бөлігінде табиғи жерлеудің қажетті элементтерін ұсынады. Гибридтік зираттар қорғандарды пайдалануды міндетті етпейтін сертификат алуға құқылы. Бұл шапан сияқты немесе жұмсақ ағаштан жасалған табыт сияқты, қоршаған ортаға зиян келтірмейтін, биоразлагаюшы жерлеу контейнерін пайдалануға мүмкіндік береді.
Ағаш қоқыстарын көму
Көптеген компаниялар, мысалы, Capsula Mundi, The Living Urn және Coeio ағаш қабірлеуін ұсынады, онда мәйіт биоразделгіш және компостталатын материалдардан жасалған жұмыртқа тәрізді қапшыққа салынады. Кейін қапшық жерге көміледі, үстіне ағаш отырғызылады. Арада жылдар өткен соң, дене мен қапшық ыдырайды және ағашқа сіңіп, өсуіне қажетті қоректік заттармен топырақты байытады. Кейбір архитектуралық жобалар ағаш қабірлеуді пайдаланып, марқұмдардың орман паркін көздейді, онда қайғырып жүрген жақындары серуендеп, естелік сақтай алады, бұл дәстүрлі зираттардан өзгеше. 5 жасқа дейінгі балалар, қасиетті кісілер, жүкті әйелдер және өз-өзіне қол жұмсаған адамдар осы рәсімнен тыс. Сондай-ақ, кедейлердің көпшілігі отынның қымбаттығына байланысты кремацияланбайды. Егер отбасының бүкіл денеді өрте алуға жеткілікті отыны болмаса, өрттен жақпаған дене бөліктері Ганг өзеніне жіберіледі. Бұл әдіс басқа табиғи жерлеу тәсілдері сияқты экологиялық таза болмаса, Варанаси аймағындағы Ганг өзенінің ластануына себеп болатын маңызды фактор болып табылады, себебі көптеген денелер осылай өзенге түседі.
Ұлыбритания
Табиғи жерлеу орындары қауымдастығы (ANBG) 1994 жылы Табиғи өлім орталығы қайырымдылық ұйымымен құрылды. Оның мақсаты – адамдарға жерлеу орындарын құруға көмектесу, табиғи жерлеу орындарының операторларына басшылық ету, мүшелерінің мүддесін қорғау және мүшелері үшін Мінез-құлық кодексін ұсыну. Табиғи өлім орталығы «Табиғи өлім туралы нұсқаулықты» да жариялайды. Ұлыбританиядағы алғашқы орманды жерлеу 1993 жылы Карлайл зиратында ашылды және The Woodland Burial деп аталады. Ұлыбританияда шамамен 300 табиғи жерлеу орыны құрылды. Ұлыбританияда табытты міндетті түрде пайдалану талабы жоқ, тілеген жағдайда мәйітті матаға орап жерлеуге болады.
Солт-Спринг аралындағы табиғи зират
Британдық Колумбиядағы Солт-Спринг аралындағы Бургойн аңғарында орналасқан Солт-Спринг аралы табиғи зираты – Канададағы алғашқы дербес табиғи жерлеу орны және ол жалпы жұртшылыққа ашық. Зират теңіз бен төбелер арасындағы орманды аймақта жатыр, мұнда Жағалау Дуглас шыршасының экожүйесі қалпына келтіріліп, қорғалады, ал қабірлер жерден табылған естелік тастармен белгіленеді.
Корольдік дуға қорымы
Британдық Колумбияның Виктория қаласында орналасқан Royal Oak зират паркі 2008 жылдың қазан айынан бастап зираттағы жасыл жерлеу үшін Woodlands учаскесін ашты, бұл учаске адам денесінің табиғи түрде ыдырауына мүмкіндік беретін жерлеу рәсімдеріне арналған. Бұл өз кезегінде айналағы экожүйеге қоректік заттар жеткізеді. Аймақта жағалаулық Дуглас шыршасы және оған экологиялық жағынан ұқсас түрлі ағаштар өседі, зират басшылығы оларды табиғи экожүйеге барынша жақын ұстауға тырысады. Royal Oak зират паркінде жерлеу үшін денеге бальзамдау жасауға тыйым салынған. Дене табиғи күйінде сақталуы керек, содан кейін биоразлагаюшы ыдысқа немесе көрпешеге салынады. Дәстүрлі қабір тастары қолданылмайды, оның орнына отбасыларға табиғи тастарға немесе өсімдіктерге жазу мүмкіндігі беріледі.
Одақ қорымы
Онтарионың Кобург қаласында орналасқан Кобург одақтық зираты 20 акр жерді алып жатыр, қазіргі таңда 3800 жерлеу учаскесі бар. Зиратта ескерткіштері бар дәстүрлі жерлеулер мен қалыпты жерлеу рәсімдерінен бөлек, экологиялық таза жерлеулерге арналған жасыл айма да бар. Тұтынушыларға биоразлагаютын табындар және жасыл жерлеу рәсімдері туралы ақпарат ұсынылады. Отбасыларға гүлдер мен бұталар сияқты жергілікті өсімдіктерден басқа, жерлеу орындарына тұрақты белгілер орнатуға рұқсат етілмейді.
Медоувейл қорымы
Медоувейл зираты 1981 жылы Онтарио штатының Брэмптон қаласында ашылды, ал зираттың экологиялық жерлеу бөлімі 2012 жылы қолданысқа енгізілді. Зиратта мәйітті жерлеуге де, кремациялауға да болады, бірақ бальзамалау формальдегид немесе басқа да қатал химиялық заттар қолданбастан жасалуы керек. Сондай-ақ, олар мәйіт қалдықтарының уытсыз, биоразлагаюшы ыдысқа салынуын қамтамасыз етеді. Қабірлерді дәстүрлі тасқалдармен белгілеуге рұқсат етілмейді, бірақ зират кіреберісінде есімдерді жазуға арналған гранит тас ұсынылады.
Даффин Медоуз зираты
Даффин Медоуз зираты Онтарио провинциясының Пикеринг қаласында орналасқан және дәстүрлі зираттың жанында жатыр. Зират экологиялық стандарттарға сай бальзамдалған, содан кейін биоразлагаюшымақ маталар мен табыттарды пайдалана отырып жерленген адамдарға табиғи жерлеу қызметін ұсынады. Қабірлер табиғи түрде өсіп-өнуіне рұқсат етіледі, яғни шөп кесілмейді және жасанды гүлдер мен басқа да ескерткіштерді қоюға тыйым салынады.
Австралия
Австралия бойынша әр түрлі табиғи жерлеу парктері бар, олардың әрқайсысы ұсынатын қызметтерімен сәл ерекшеленеді. Олардың ішіндегі ең жетілген парктерінің бірі – Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Орталық жағалауында орналасқан Маккуари көлі мемориалдық паркі, онда табиғи жерлеулерге арналған табиғи мемориалдық қорық бар.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияның табиғи жерлеу ұйымын 1999 жылы Марк Блэкхэм құрды. Бұл коммерциялық емес ұйым, табиғи зираттарды қолдайды, осы тұжырымды халыққа таныстырады және қатысатын зираттарда пайдалану үшін зираттарды, жерлеушілерді және табындарды сертификаттайды. Жаңа Зеландиядағы алғашқы табиғи зират 2008 жылы ел астанасы Веллингтонда Веллингтон қалалық кеңесі мен Natural Burials серіктестігі арқылы ашылды. Бұл елдегі ең ірі табиғи зират, шамамен 2 гектар жерді алып жатыр және 2015 жылдың сәуір айына қарай 120 жерлеу орыны бар. Содан бері Natural Burials пен әкімшілік органдары бірлесіп 2011 жылы Жаңа Плимутте, 2012 жылы Отакиде және 2014 жылы Марлборо қаласында тағы да табиғи зираттар құрылды. 2024 жылға қарай ел бойынша 20 табиғи жерлеу орны бар. Басқа кеңестер де шағын табиғи жерлеу аймақтарын құрды: Марсден аңғары 2011 жылы, Мотуэка 2012 жылы және Гамильтон 2014 жылы. Бұл аймақтардың барлығы Natural Burials қолданатын тәсілге негізделгенімен, олар ұйымнан сертификатталған жоқ.
БАҚ-та
2005 жылы соңғы маусымының аясында HBO телесериалы "Six Feet Under" табиғи жерлеуді ерекше атап өтті. 2014 жылғы "Орманға арналған өсиет" деректі фильмі табиғи жерлеуді, бастысы Солтүстік Каролина штатының өлімі жақын болған бір ер адамның осы жолды таңдау шешімі арқылы зерттейді.