Кіріспе
Эстониялық Жаңа Зеландия шахматшысы Ортвин Сарапу (туған Ortvin Sarapuu; 22 қаңтар 1924 – 13 сәуір 1999), Жаңа Зеландияда "Шахматтың мырзасы" деп белгілі болған, Эстонияда туған шахматшы. Ол Жаңа Зеландияға эмиграциялап, 1952 жылдан 1990 жылға дейін 20 рет Жаңа Зеландия шахмат чемпионатында жеңіске жетті немесе жеңіс бөлісті.
Ortvin Sarapu (born Ortvin Sarapuu; 22 January 1924 – 13 April 1999), known in New Zealand as "Mr Chess", was an Estonian born chess player who emigrated to New Zealand and won or shared the New Zealand Chess Championship 20 times from 1952 to 1990.
Ерте өмір
Эстонияның Нарва қаласында дүниеге келген Ортвин Сарапуу 1940 жылы Эстонияның жастар чемпионатында жеңіске жетті, содан кейін 1943 жылы нацистік Германия басып алған Эстониядан Финляндияға, одан Швецияға қашқан. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Сарапу Даниядағы бір отбасының досының үйіне шақырылды. Сарапудың Еуропадағы тұңғыш және соңғы халықаралық турнирі 1949 жылы Ольденбургте өтті. Онда ол бұрынғы әлем чемпионатының үміткері Ефим Боголюбовты нашар жағдайдан күрт өзгеру арқылы жеңді. Сарапу 11 ұпай жинап, бесінші орынды иеленді, бұл турнир жеңімпаздары Боголюбов пен Эльмарс Земгалистен бір ұпай, ал Николас Россолимо мен Герберт Хайникеден жарты ұпай кем болды.
Жаңа Зеландия
1949 жылы Ольденбург турнирінде Сарапудың қарсыластарының бірі – бұрынғы жаңа зеландиялық Роберт Уэйд болды. Ойыннан кейін болған әңгімеде Уэйд соғыстан қираған Еуропадан қашуға ниеттенген Сарапу сияқты адам үшін Жаңа Зеландияның өте қолайлы орын болатынын айтты. Ольденбург турнирінен кейін ол Барбара Биалончикпен танысып, 1950 жылы үйленді. Содан кейін жас жұбайлар Жаңа Зеландияға көшіп, 1950 жылдың қазан айында Веллингтонға жетті. Олардың Питер есімді бір ұлы болды. Сарапу келген кезде оның және басқа шахматшылардың арасындағы күш айырмашылығы өте зор болды. Оның шеберлігі Жаңа Зеландияда шахматтың жалпы деңгейін көтеруге септі салды. Дегенмен, ол 1952 жылы 11 партиядан 10,5 ұпай жинап алғашқы чемпиондығын жеңгеннен бастап, 1990 жылға дейін 11 партиядан 7,5 ұпаймен Бен Мартинмен тең бөліскенге дейін Жаңа Зеландия шахмат чемпионатын 20 рет жеңді немесе бөлісті. Сарапу бұл көрсеткішті кез келген ұлттық чемпионаттағы жеңіс саны бойынша әлемдік рекорд деп мәлімдеді. Жаңа Зеландияда ол "Шахматтың мырзасы" деп танылып, ел намысын қорғай отырып, он шахмат Олимпиадасына қатысты. 1952 жылы ол Австралия чемпионы С. Дж. С. Пурдимен Австралазия чемпионаты үшін өміржаңғырығын өткізді. Оуклендте өткен бұл кездесу тең аяқталып, екеуі де 1952 жылғы чемпион атанды. Сарапу 1955 жылы Мельбурн халықаралық турнирінде бірінші орынды жеңіп алды.
Құрметтер мен марапаттар
FIDE Сарапуға 1966 жылы Азия аймақтық турнирінде жеңіске жеткені үшін Халықаралық шебер атағын берді, осылайша ол IM атағын алған екінші Жаңа Зеландиялық шахматшы болды, алғашқысы Роберт Г. Уэйд еді. Боголюбовтан өзге, Сарапумен ойнаған әлемдік деңгейдегі басқа да шеберлер: әлем чемпиондары Бобби Фишер (Сосс 1967 жылғы аймақтық турнирде жеңіліс), Гарри Каспаров (Луцерн 1982 жылғы Олимпиадада жеңіліс), Борис Спасский (Веллингтон 1988 ж.), және үздіксіз Әлем Чемпионатына үміткер Виктор Корчной (Сосс аймақтық турнирінде тең ойнады). 1980 жылғы Королеваның туған күніне арналған наградалар салтанатында Сарапу шахматқа қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің мүшесі атанды.
Жарияланымдар
Ортвин Сарапу: Жаңа Зеландия шахмат чемпионатында 25 жыл (1952–1977), 1978. Ортвин Сарапу: "Шахмат мырзасы". Ортвин Сарапу туралы әңгіме. Жаңа Зеландия шахмат жабдықтары, Вайнуиомата 1993. Ортвин Сарапуу: Менің өмірім. Купар, Таллин 1998.