Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Xoybûn немесе Khoyboun – курд ұлтшыл саяси партиясы, оның Ихсан Нури басшылығымен Арарат көтерілісін ұйымдастырғаны мәлім. Көптеген армян да осы қозғалысқа қатысты, партия 1946 жылы таратылғанға дейін Күрдістанның барлық аймақтарында қызмет етті.
Xoybûn or Khoyboun was a Kurdish nationalist political party, that is known for leading the Ararat rebellion, commanded by Ihsan Nuri. Many Armenians joined the movement as well, the party was active in all parts of Kurdistan until it was dissolved in 1946.
Құру
1927 жылғы 5 қазанда Ұлы Ливанның Бамдун қаласында бірнеше күрд беделділерінің құрылтайы кезінде, Кюрдистанның дамуы үшін қоғамның, «Азади» (Кюрдистан Теали қоғамы), «Кюрт Тәшкилаты Ичтимаие қоғамы» және «Кюрт Миллет Фыркасы» мүшелері «Хойбүн» ұйымын құрды. Құрылтайдың көрнекті мүшелері Камуран Бедир Хан, Целадет Бедир Хан, Мемдух Селим, Мехди Саид (Шейх Саидтың інісі) және Хако Аға болды. Сол айда «Хойбүн» Армения революциялық федерациясымен (ARF/Dashnaktsutyun) келісімге келді. Келісімді Бейрутта 29 қазанда ARF атынан Вахан Папазиан, ал «Хойбүн» тарапынан Целадет Бедир Хан, Мехмет Шүкру Секбан, Әли Риза (Шейх Саидтың ұлы) және басқалар жасасты. «Хойбүн» екі бөлімнен тұрды: қарулы және саяси. Қарулы бөлімін Осман әскерінің офицері Ихсан Нури басқарды. Саяси бөлімінің орталығы Дамаскте орналасқан, ол бірнеше батыс елдерінде, көбінесе Бедирхан әулетінің мүшелері арқылы өкілдік етті. «Хойбүн» өзін прогрессивті, бірақ тәжірибелі ұйым ретінде ұсынды, мақсаты – тәуелсіздік, және Шейх Саид көтерілісінің сәтсіздігіне әкелген бұрынғы қателерден сабақ алу еді. Президенттікке сайланған Селадет Әли Бедирхан, сондай-ақ Сүлеймен Керим Рүстем би, Мемдух Селим, Мехмет Шүкру Секбан, Хако Аға, Раманлы Емин, Әли Риза, Бозан би Шахин және Мустафа би Шахин «Хойбүн» ұйымының бірінші орталық комитетіне мүше болып сайланды. «Хойбүн» Сейит Абдул Кадыр басқаратын КСРО-ға қарсы салмақ ретінде қарастырылды, ол күрдтердің тәуелсіздігінен гөрі автономиясын жақтады. Түркия күрдтердің тәуелсіздігіне бағытталған қызметке қатысты қарсылық білдірді, нәтижесінде 1928 жылы Алепподағы «Хойбүн» ұйымының қызметі тоқтатылды.
On the 5 October 1927, in Bhamdoun, Greater Lebanon, during a congress of several Kurdish notables, Xoybûn was founded by members of the Society for the Elevation of Kurdistan, Azadî (Kürdistan Teali Cemiyeti), Kürt Teşkilat ı İçtimaiye Cemiyeti and Kürt Millet Fırkası. Prominent members of the congress were Kamuran Bedir Khan, Celadet Bedir Khan, Memduh Selim, Mehdi Saïd (the brother of Sheikh Said) and Haco Agha amongst others. In the same month the Xoybûn achieved a treaty with the Armenian Revolution Federation (ARF/Dashnaktsutyun). The treaty was negotiated in Beirut on the 29 October by Vahan Papazian for the ARF and by Celadet Bedir Khan, Mehmet Şükru Sekban, Ali Riza (the son of Sheik Said and others on the side of the Xoybun. The Xoybûn had two separate sections. And armed section and a political one. The armed wing was led by Ihsan Nuri, an Ottoman soldier. The political wing was based in Damascus, represented in several western countries and mostly by members of the Bedirxan family. The Xoybûn presented itself as a progressive but pragmatic organization, which had an independence as a goal wanted to learn from former decisions which led to the failure of the Sheikh Said rebellion. Celadet Alî Bedirxan who was elected as its president as well as Süleymniyeli Kerim Rüstem Bey, Memduh Selim, Mehmet Şükrü Sekban, Haco Agha, Ramanlı Emin, Ali Rıza, Bozan bey Shahin and Mustafa bey Şahin were elected as members of the first central committee of Xoybûn. The Xoybûn can be viewed as a counterweight to the SAK led by Seyyit Abdul Kadir, who favored autonomy for the Kurds instead of independence. Turkey severely opposed the activities for Kurdish independence which amounted to the closure of Xoybuns activities in Aleppo in 1928.
Арарат көтерілісі
Селадет Әли Бедирхан, Камуран Әли Бедирхан, Екрем Джемилпаша, Мемдух Селим және тағы басқалардың жетекшілігімен, Xoybûn Осман және түрік армияларының бұрынғы офицері Ихсан Нұриді генерал (паша) шеніне көтерді және оны 20 серігімен бірге Эрзурумға жіберді. Олар "Агри" атты газет жариялады. Арарат Республикасы 1927 жылдың 8 қазанында тәуелсіздігін жариялады. Xoybûn орталық комитеті Жалали тайпасының батырларының бірі Ибрахим Хескиді Агри провинциясының әкімі және Ихсан Нұри Пашаны Күрд қарулы күштерінің бас қолбасшысы лауазымына тағайындады. Xoybûn сондай-ақ Ұлы державалар мен Ұлттар Лигасына үндеу жасады, бірақ Түркияның қысымымен Ұлыбритания мен Франция Xoybûn-мен байланысты адамдардың қызметін шектеді. Түркия күрд және армян көтерілісшілерін Мұстафа Кемалды өлтіру мақсатымен бірнеше рет Түркияға шабуыл жасады деп айыптады. Арарат көтерілісі 1931 жылы түрік әскерлерімен жаншылды.
Under the leadership of Celadet Alî Bedirxan, Kamuran Alî Bedirxan, Ekrem Cemilpaşa, Memdûh Selîm and others, Xoybûn decided to promote Ihsan Nuri, a former officer in the Ottoman and Turkish armies, to general (pasha) and sent him to Erzurum with 20 comrades. They published a newspaper named Agirî. The Republic of Ararat declared its independence on 8 October 1927. The central committee of Xoybûn appointed Ibrahim Heski, who was one of the chieftains of Jalali tribe, to the governorship of Agirî Province and Ihsan Nuri Pasha to the post of general commander of the Kurdish Armed Forces. Xoybûn also made appeals to the Great Powers and the League of Nations, but under pressure from Turkey the British Empire and France restricted the activities of those involved in the Xoybûn. Turkey accused Kurdish and Armenian rebels several times to have invaded Turkey with the aim to assassinate Mustafa Kemal. The Ararat rebellion was subsequently put down by Turkish forces in 1931.