Кіріспе

Әрбір элементінің шекті реті бар топ – математиканың топтар теориясы саласында, торсиялық топ немесе периодтық топ деп аталады. Мұндай топтың экспоненті, егер ол болса, элементтерінің реттерінің ең кіші ортақ еселігі болып табылады. Мысалы, Лагранж теоремасынан әрбір шекті топтың периодты екендігі және оның экспоненті топтың ретін бөлетіні белгілі.

Сансыз мысалдар

Шексіз кезеңдік топтардың мысалдарына шекті өріс үстіндегі көпмүшелер сақинасының қосым тобы, бүтін сандарға қатысты рационал сандардың фактор-тобы, сондай-ақ олардың тікелей қосындылары, Пруфер топтары жатады. Тағы бір мысал – барлық диэдрлік топтардың тікелей қосындысы. Бұл мысалдардың ешқайсысының шекті генерациялау жиынтығы жоқ. Голод Шафаревичпен бірлескен жұмысының нәтижесінде (Голод-Шафаревич теоремасын қараңыз) және Алешин мен Григорчук автоматтары қолданып, шекті түрде жасалған шексіз кезеңдік топтардың нақты мысалдары құрастырылды. Бұл топтардың шексіз дәрежесі бар; шекті дәрежесі бар мысалдар, мысалы, Ольшанский құрастырған Тарски монстр топтарымен беріледі.

Бернсайдтың проблемасы

Бернсайдтың проблемасы – бұл классикалық сұрақ, ол периодтық топтар мен шекті топтар арасындағы байланысты қарастырады, тек шекті түрде жасалған топтар ескерілген кезде: Экспонентаны көрсету шектілікті талап ете ме? Алдыңғы абзацта айтылғандай, шексіз, шекті түрде жасалған периодтық топтардың болуы, кез келген экспонента үшін жауаптың "жоқ" екенін көрсетеді. Шегі шексіз, шекті жасалған топтар үшін қандай экспоненталар болуы мүмкін екені туралы көп нәрсе белгілі болғанымен, мәселе әлі де ашық болып қалатын кейбір экспоненталар бар. Топтардың кейбір класстары үшін, мысалы, сызықтық топтар үшін, Бернсайдтың мәселесі осы класс шегінде оң жауап береді.

Математикалық логика

Периодтық топтардың қызықты қасиеті – олардың анықтамасын бірінші реттік логиканың тілімен формалдау мүмкін емес. Өйткені, мұндай іс-әрекет үшін шексіз дизъюнкциядан тұратын аксиома қажет болады, ол қабылданбайды: бірінші реттік логика бір типтегі кванторларды ғана қабылдайды және осы типтің қасиеттері мен ішкі жиынтықтарын толыққанды түсіре алмайды. Бұл шексіз дизъюнкцияны шексіз аксиомалар жиынтығы арқылы айналып өту де мүмкін емес: тығыздық теоремасы бірінші реттік формулалардың ешбір жиынтығы периодтық топтарды сипаттауға жеткіліксіз екенін көрсетеді.

Қарым-қатынас ұғымдары

Абельдік топтың торсиялық кіші тобы – шекті реті бар барлық элементтерден тұратын А тобының кіші тобы. Торсиялық абельдік топ – әрбір элементінің реті шекті болатын абельдік топ. Торсиясыз абельдік топ – тек бірлік элементі ғана шекті ретке ие болатын абельдік топ.