Кіріспе

Le Quesnoy (lə kenwa; ) – Францияның солтүстігіндегі Нор департаментінің шығысында орналасқан коммуна және шағын қала. Бұл қала француздық Эно тарихи провинциясының бір бөлігі болған. Ол 16, 17 және 18 ғасырларда салынған бекіністерімен әйгілі. 1940 жылдардың соңына дейін маңызды аяқ киім өндірісі болды, одан кейін химиялық зауыт пен сүт зауыты ашылды, осыдан кейін апталық базар, туризм, Валенсиен сияқты басқа жерлерге жұмысқа бару және жергілікті дүкендерге мүмкіндік туды. Le Quesnoy тұрғындары Кверситендер деп аталады.

Экономика

Ле Кесной қаласы өнеркәсіптік революция кезінде көп өзгерген жоқ. Көршілес Валенсиенн немесе Мобёге қалаларынан айырмашылығы, темір/болат өндірісі дамыған жоқ. Бұл, ішінара, жер астында байлықтың жетіспеуімен және маңызды көлік жолының болмауымен түсіндіріледі. Бірақ билік бұл кемшілікті ескеріп, Самбрден Шельдаға дейінгі Экаиллон каналын ұсынды; алайда Мормаль орман аймағында судың аздығына байланысты бұл жобадан бас тартылды. 1945 жылға дейін аяқ киім жасау маңызды жергілікті өнеркәсіп болып келді, сол кезде әлі де жүздей аяқ киім шебері жұмыс істеген. Аяқ киім шеберлері rue du Petit Valenciennes көшесіндегі Désiré Tanis (қазіргі) компаниясы үшін үйде, шағын өндіріс түрінде жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұрынғы Intermarché орнындағы теміржол бойында салынған шыны фабрикасы қирады. Bellevue ауданындағы фабриканың қалдықтары бұрын керамикалық фабрика болғанын көрсетеді. Соғыстан кейінгі өркендеу немесе «trentes glorieuses» кезеңінде қала шетінде өнеркәсіптік даму орын алды, соның ішінде 1959 жылы Шарль де Голль ашқан Cofradec химиялық компаниясы және Laiterie des 4 Cantons азық-түлік өндірісі. Бүгінде экономикалық белсенділік негізінен туризм мен жергілікті дүкендерге негізделген. Қаланың қамалдары, сарай-шөлдері және тарихы (Революциялық қарулы лагері және Валенсиен шекарасындағы Жаңа Зеландия ескерткіші сияқты) маңызды тартымдылықтар болып табылады. Ле Кеснойда көптеген шағын кәсіпкерлер бар және ондағы сауда аймағы, он мыңнан аз халқы бар қала үшін өте кең. Cofradec, Duarte және сүт өнімдерін шығаратын кәсіпорындардың, сондай-ақ көлік қызметтерінің жабылуы әлі де мәселе болып тұр, бірақ Emig компаниясы сияқты жаңа жұмыс орындары пайда болды. Қалада жұма күні таңертең апталық базар өткізіледі.

Топонимика

Le Quesnoy алғаш рет өзінің болжамды негізін қалаушының латыншаланған атымен бірге тіркелген: Хаймон немесе Аймонд деп аталған Haymon Quercitum (латын тілінен алынған quercus, "емен", латынша термин Галлияда ешқашан қолданылмаған). Ол 11-14 ғасырлардағы пикард тіліне сәйкес келу үшін римдік харталарда Caisnetum түрінде, ал сол кезеңдегі меншік құқығы туралы құжаттарда Haismont Caisnoit, Le Kaisnoit, Le Caisnoy, Caisnoit және Quesnoyt түрінде кездеседі (Камбре және Конденің Эно облысының зерттеулері). Quenoy – бұл француз тіліндегі chênaie сөзінің пикард тіліндегі баламасы. Пикард тілінде, Жоре сызығының солтүстігінде /ca/ латын тобы француз тіліндегідей эволюцияламаған. Quena, бұрын Caisne, кейін Duquesne, "емен" сөздері латын тіліндегі cassinus сөзінен шыққан және галлдық текті Fraxinus ("көрік") сөзімен байланысты болуы мүмкін. -oy жұрнағы – пикард диалектіндегі латын жұрнағы etu(m) түрі, ол Солтүстік Франция мен Бельгияның бір бөлігін және Langue d'oïl тіліндегі кейбір жағдайларды қамтиды. Бұл жұрнақ бір түрге жататын ағаштар жиынтығын білдіру үшін қолданылады.

Қала қабырғаларының пайда болуы

Юлий Цезарь тұсында бұл аймақ әлі қала болмағанмен, оны нервийлер мекендеген. 1933 жылы қаладағы Фауреулькс қақпасының жанында римдік керамика табылды. Меровингтер мен Каролингтер дәуірінде аймақта ірі елді мекендердің болғанына ешқандай дәлел жоқ. Дегенмен, тарихшы Жак де Гиз, сол кезде қаланың 800 жыл шамасында Аймонд есімді батыр рыцарь құрғанын айтады: "Осы Аймонд Фамарс (Фамарс) және Арденн графы болған, сондай-ақ патшаға адалдығы үшін ол және оның төрт ұлы терең орманды күзеткен, онда олар қамал және Карцетус, Ле Кесной деп аталатын жер салған. Монтобандық Реноның "Байард атты және төрт Аймонд ұлы" атты дастанының әңгімесі бүгінге дейін Арденн ормандарынан Орлеан орманына дейін белгілі". Бұл мәлімдемеге қарамастан, тарихшы Валенсиенс д’Оултреман ол Понтье губернаторы болған Аимон есімді тұлға болуы мүмкін дейді. Сонымен қатар, тарихшы Жюль Дювивье көне Эно графы болуы мүмкін деп санайды: өйткені 8 ғасырда қазіргі қаланың төңірегіндегі аумақтардың бір бөлігі франк патшаларының серіктері – Лейделерге тиесілі болған. 9 ғасырда аймақты викингтер басып алды, олар өзендер бойында қоныстанды. 842 жылы патша Карл Бальдтың тұсында олар Валенсиенде тоқтатылды, өйткені өзен олардың қайықтары үшін тым тар болды. Кейін Ле Кверойдағы жер Камбрей епископтық қауымына тиесілі болды және "Novem fluctibus" сөзінен латыншаланған Нофлус деп аталды. Соңында, 1148 жылы Камбрей епископы Николя де Шивр осы жерді Эно графы Бальдуин IV-ке сатты.

Бальдуин IV, Генуя графы

Он екінші ғасырдың ортасында Эно графы Бальдуин IV құрылысшы Кесной қаласын каналдармен және қоршау қабырғаларымен қоршады, сондай-ақ 1150 жылы қаланың бекіністерінің маңызды орталығы болған қамал салды (қазіргі Церне орталығы және өрт сөндіру станциясы). Бұл қамал мұнарадан тұрды, ол қалған бөліктерімен бірге бекініс құрады. Бальдуин IV-нің әйелі, Намюрлық Алиса қамалға Жақсы Жан Крестительге арналған шағын шіркеу сыйлады. Қамалдың "Бои дю Гард" деп аталатын паркі болды, онда бұғы, ақбөлек және жабайы жануарлар кездесетін. Парк оңтүстік-шығысқа қарай (Бёдиньеге дейін) созылып, шетінде "Понд дю Гард" деп аталатын ылғалды жерлерге жақын жердегі диірмен орналасқан. Жаңа бекінілген қаласын халқымен толықтыруды көздеген граф 1161 жылы көптеген адамдарға жеңілдіктер берілген жарлық шығарды: қала гүлденді және қала басшысы, қалалық кеңесшілер, феодалдар (заңгерлер), қонақ үй, аурухана және сыртында, жалқауларға арналған үй (крусадерлер Шығыстан жалқау ауруы туралы хабарлаған еді) пайда болды. Жазбаларға сәйкес, Бальдуин және оның әйелі 1169 жылы Ле Кеснойда тұрды. Графтың ұлы (кейіннен Эно графы Бальдуин V) сол 1169 жылы Ле Кеснойда Фландрия графы Тьерридің қарындасы, Альзастың Маргаритасына үйленді: той әсем болды және Киелі Рим императоры Фредерик Барбаросса жеке қатысты.

Бальдуин V, Генуя графы

Бальдуин V Эно 1171 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Эно графтығының атағын мұраға алды, оны Батыл деп атады (кейіннен ол Фландрияның Бальдуин VIII атанды). Бірақ жаңа граф Ле Кенуа емес, Валенсиенде қалуды жөн көрді. 1184 жылы граф Авесне әулетінен, Брабант графынан және оның інісі Фландрия графынан құралған коалицияға қарсы күресуге мәжбүр болды: Эноның барлық жағы қиратылды. Ле Кенуаны қорғауға шамасы келмеген Эно графы, тұрғындардың келісімімен қаланы өртеп жіберді, сонда шабуылдаушылар оны басып ала алмады: Керситайн тұрғындары өздерінің қамалына тығылып, Фландрия графының шабуылдарына қарсы тұрып жеңіске жетті. Қоршау кезінде Эно графы Бальдуин V Монста әскер жинап, шоғырландырып жатты. Содан кейін Фландрия графы Монс қамалына келіп, қаланы алуға тырысты, бірақ қала қарсылық көрсетті. Маубеж қаласы да солай болды. Осы уақытта Ле Кенуада гарнизонға басшылық еткен Тразенье лорды шабуыл жасап, Вислидегі фламандтар лагерінде күтпеген шабуыл жасады. Соғысқан тараптар арасында ақыры бейбітшілік орнады. Ле Кенуа қирағаннан кейін Эно графтарының сүйікті резиденциясына айналды, олар аң аулаумен шұғылданып, сәнді сарай ұстады. 1194 жылдан бастап граф Бальдуин V Ле Кенуада тұрақты түрде қоныстанды. Сол жылы графтың капелланы Пьер Питенс жер кірісімен жабдықталған шағын аурухана құрды: осы ауруханадан Сен-Элизабет аббаттығы пайда болды, Ле Кенуада (қаладағы Ахилл Карлье көшесінде) және ол Камбрейге жақын Августин Преми аббаттығынан келген монахтармен толықты. Джон Ле Кенуаны ұнатпағандықтан, 1301 жылы өсиеті бойынша оны ұлы Рауль де Клермонға, Францияның констебліне сыйлады. Бірақ 1302 жылы ол Курте шайқасында қаза тапты. Содан кейін ол қаланы Готьеге, Энгхен лордына және Эноның сенашары Жак де Вершайнға қалдырды, егер оның әйелі Люксембургтың Филиппасы одан аман қалса, қала мен оның кірісі оған қайтарылуы керек еді. Ол 1304 жылы жесір қалды және сол жылы қала Джонға қайта оралды.

Вильгельм I, Генуэстің графы

1304 жылы Джон Авеснның екінші ұлы Вильгельм I әкесінен кейін Генуя графы атағын иеленді: оны «Жақсы» деп атады және 1305 жылдың 19 мамырында Франция королі Филипп VI-ның қарындасы Иоанна Валуаға (1294-1352) үйленді: олар жиі Ле Кесной қаласында тұратын. 1314 жылы граф қамалдарды жақсарып, нығайтты, ал 1318 жылы сауданы дамыту мақсатында қалаға бай ломбард банкирлерін қоныстандыруға рұқсат берді. 1327 жылы Генуялық Филиппаға Англия королі Эдуард III үйлену ұсынысын жасады: той 1328 жылы Йорк қаласында (Англия) өтті. Ол кезде Вильгельм Фландрия, Англия және Франциямен тығыз қарым-қатынаста болды.

Бавария герцогы Вильгельм I және Голландия регенті Альберт

1356 жылы анасы Маргарет қайтыс болғаннан кейін Вильгельм Эноның Вильгельм III және Голландияның Вильгельм V графы болды. Бірақ 1358 жылы Англияға саяхаттан оралғанда, ол ақыл-есінен жаңылып, бастапқыда зиян тидірмеу үшін Гаагада, содан кейін Ле-Кесно сарайының мұнарасына қамалды, онда жиырма жылдан астам уақыт тұрды. Бавария герцогы Альберт, оның ұлы Вильгельм VI Голландия графы есейгенше, өзінің биліктерінің регенттігін қамтамасыз етті. Баварияның Альберті Эноның кейбір азаматтарымен жақсы қарым-қатынаста болған жоқ, ол Энгиеннің сэр Сойерін банкет кезінде тұтқындап, оны Ле-Кесноға қамады, өйткені ол оны ренжіткен. Эноның теңдес арыстандары наразылық білдіріп, Линье мырзасына өтініш жасады: жауап ретінде герцог Энгиен мырзасының басын шапты және оның жерлерін тартып алды. 1365 жылы Энода азаматтық соғыс басталды, ол 1376 жылы Бавария Альберті өлтірілген мырзаның жаны үшін Ле-Кесно шіркеуінде дұға оқуға және оның жесірлеріне ақшалай өтемақы төлеуге уәде бергеннен кейін аяқталды.

Вильгельм II, Бавария-Штраубинг герцогы және Бургундияның Маргаритасы

Жас Вильгельм II (Хенолт графы Вильгельм IV) пен қалалықтардың арасындағы жақсы қарым-қатынас Ле Кесной қаласын қоршаған әдемі дөңгелек мұнаралардың жылдам салынуына себеп болды (жаңа қабырғалар салынысымен 16 ғасырда ішінара қиратылған). 1405 жылы ол толыққанды ересек болып, «Жақсы» деген лақап атқа ие болды. Ол Франция королі Карл V-нің қызы Мэриге бірінші әйелі ретінде үйленді. Олардың некесінен бала болмағандықтан, ол 12 сәуір 1385 жылы Филипп Батылдың қызы Маргаретпен жаңа одақ құрды, осы себепті Ле Кесной тарихында оны Маргарет Бургундия деп атады. Маргарет өмір бойы ізгі істерімен көзге түсті, сонымен қатар қаланың өмірінде маңызды рөл атқарды. Вильгельм IV билік құрған кезеңде Ле Кесной садақшыларына да қоса, көптеген жеңілдіктер берді. Ле Кесной өкімет және даңққа жетті. Қала жақсы қорғалған және жабдықталған, Сомма және басқа да қалаларға садақ, арбалет және мылтықтарды сата алды.

Бургундияның жақсы герцогы Филипп

XV ғасырда Ле Кесной Бургундия герцогтарының тамаша демалыс орны болды: олар зәулім кештер ұйымдастырды, ал елдегі демалыс кезінде жақын орналасқан Мормаль ормандығында аулады, ол Гену графының жеке меншігі еді. Осы аудаларда бұғы (дәмі үшін, терісі мен мүйізі әшекей үшін), қасқыр (қойларды шабуылдағаны үшін), жабайы иттің (тозақ ауруын таратушы ретінде) және борсық (терісіне жоғары сұраныс болғаны үшін) ауланды. Осы орманнан ең жақсы жабайы биелер де алынды (бірақ уақыт өте келе адамға үйреніп, тынышталды), олар кейін Гену графының әскерлерінің жеңісін құрметтеу үшін өткізілетін шерулерге қатысты. 1428 жылы Жаклинмен жасалған Делфт шарты бойынша Бургундияның Филипп Жақсысы Генудың мұрагері атанды: ол 1436 жылы Гену графы болып ресми түрде иелікке кірді. Алайда, ол өзінің тәтесі, марқұм Жаклиннің анасы Маргарет Бургундияға, иеліктерді, кірістерді және Ле Кесной қамалын, «Маргарет Бургундия қамалы» деп аталатын қамалды қалдырды. Ол қаланың кедейлері үшін 300 алтын флориннен тұратын қайтарылмайтын жылдық төлемнен тұратын мәңгілік қайырымдылық қорын құрды: Бұл төлем ғасырлар бойы сақталды, өйткені 1960 жылы Ле Кеснойдың қайырымдылық кеңсесі осы төлемді басқаруды жалғастырды. 1441 жылы Маргарет қайтыс болғаннан кейін, қамал герцогтің өкілдерінің резиденциясына айналды. Осы өкілдер кейін капитан-губернаторлар, содан кейін губернаторлар атанды. Осы өкілдердің келуімен, проконсулдың басты сот функциясы оларға берілді. Провосттың лауазымы 1181 жылы Балдуин V билік құрған кезде пайда болды. Провост 32 «бейбітшілік қазысынан» тұратын кеңеске төрағалық етті, олардың 16-сы Ле Кеснойдың көрнекті азаматтарынан, ал қалғаны провосттың құзыретіндегі аумақтан таңдалды және жер иеленуі керек болды. Шешімнің жарамды болуы үшін 16 қазының қатысуы қажет еді. 1440 жылдан бастап лордтың лауазымы маңызды рөл атқара бастады: ол басқаруға, қаланы күзетуге (күндіз-түні қарауылдау), қала құқықтарын сақтауға, қаланың түрлі лауазымдарына берілетін жалақыны бақылауға және ақыры өкілдік еткен Бургундия герцогына есеп беруге жауапты болды. Сол кездегі көптеген пергаменттер Лилльдегі департаменттік архивтерде сақталған, онда тағайындалған лордтардың есімдері көрсетілген: Жан де Монс, содан кейін 1446 жылы Жан Пардинг; 1451 жылы де Хобурдин лорды, 1459 жылы Гийом Делькур / Де Ле Корт, 1465 жылы Франсуа д’Эст, ал 1469 жылы Жан де Розембос, Фромэль лорды бірінші капитан-губернатор болып тағайындалды. Бұл лауазым француз революциясына дейін сақталды. 1442 жылы өрт қаланы қиратты: сол уақытқа дейін көптеген үйлер ағаштан салынған. 1444 жылы Филипп Жақсысы Кеснойға келді, ол 1441 жылдан бері аймақта әрекет ететін қарақшылар тобынан қаланы қорғады, олар «тері шешетін, үй тонаушылар және жүнді қырқушылар» деп аталды. Ол сондай-ақ сейсенбі күндері апталық базар және екі жылдық жәрмеңке (көктемгі оразаның екінші дүйсенбісінде және 25 қазан күні, Сент-Криспин күні) орнатуға шешім қабылдады. 1449 жылы тағы бір өрт Ле Кеснойды жайлады: герцог жақын орманнан, Мормаль ормандығынан 356 емен ағашын сыйға тартты және қалада «Лес Шартриер» деп аталатын үйді ашты.

Қаһарлы Карл

1467 жылы 5 маусымда Шарль, тумысынан Шарлоа графы, кейіннен көбінесе "Батыл" деп аударылатын, әкесінің орнын басып Бургундия герцогы және Бургундиялық Нидерландыны, оның ішінде Эно графтығын иеленді. 1468 жылы ол Ле Кесной қаласына келді, қала тұрғындары оны зор той-думамен қарсы алды. Ол анасы қайтыс болғаннан кейін жеті жасынан бастап Португалиялық Беатрис әпкесімен бірге осы қалада тұрған. 1454 жылы ол екінші әйелі Бурбон Изабелламен үйленгеннен кейін Ле Кеснойда әсем дастархан жайды. 1463 жылы ол шешуге қиын болған бір колдовство ісіне қатысты қалаға араласты: ол Эстамп графының қызметіндегі Шарль де Нуайерс есімді бір адамды тұтқындады. Франция королі Людовик XI бұл мәселеде толығымен кінәсіз болмаған сияқты: қуатты Бургундия герцогы оған ашуланып, реніш білдірді. Өкім сүрген кезінде Чарльз Батыл соғыстан басқа ештеңе істемеді: оның ниеті Бургундия мен Нидерланды арасында бұрынғы Лотарингия (Лотарингия осы атанған) сияқты біртұтас мемлекет құру болды (ол Солтүстік теңізден Сицилияға дейін Бургундияның билігін орнатуды жоспарлаған).

Көркем Филипп

1482 жылы Бургундиялық Марияның қайтыс болуымен Австрияның Максимилиан өзінің әлі бала кезінде болған ұлы Филипп Кереметке анасының мұрасын тапсырды, осылайша Эно Австрияға өтті. Ле Кесной қаласы енді жаңа ханзадалардың сүйікті мекені болмады: сарайдың қашықтығы қалаға зиян келтірді. 1492 жылы бұрын 800-ден астам отбасы басшылары болған халық саны, бұрынғы көрсеткіштің төрттен бір бөлігіне дейін азайды. Сарай Монс қаласына көшіп, көптеген орта тап өкілдері мен түрлі шеберлер де сонда қоныстанды. Ле Кесной осы кезден бастап, иелер мен капитан-губернаторлардың билігіндегі бекініс ретінде танылды: 1478 жылы Химай графы, де Майнговаль мырза осы қызметті атқарды. 1493 жылы Робер де Мелун, 1499 жылы Люксембургтың Иоанны, 1511 жылы Ромери мен Кодри иелері Филипп де Беллефориер осы лауазымдарда болды. Австрияның Максимилиан Кембреде орналасқан француз әскерлерінің үздіксіз шабуылдарына қарсы тұру үшін Ле Кеснойда маңызды бекініс сақтап тұрды. Сол кезде қаладағы діни қауымдар, қазірдің өзінде көптеп таралған, бейбіт өркендеді, бірақ осы мекемелердің басшыларын тағайындау үшін орталық үкіметтің келісімі қажет болды. Филипп Керемет, есейген соң билік құқығын алғаннан кейін, Кастилия және Арагонның Жоаннасына үйленді. 1500 жылы Филипп Ле Кесной қамалын өзінің қарындасы Австрияның Маргареткасына (кейіннен құдасы Карл V билігіндегі Нидерландының регенті) сыйға берді. Нидерландыда туып-өскен және халықтың сүйіктісі болған Филипп 1506 жылы қайтыс болды, өзінен екі шағатай ұл қалдырды: Люксембургтың Карлы, кейін Испанияның Карл V және Фердинанд I, Киелі Рим императоры, елдердің мұрагерлері.

Испанияның Карл V

Карл 1500 жылы Гент қаласында дүниеге келді, оны Эно аймағының тәрбиешісі Гийом де Крой, Шивр графы оқытып, кеңес берді. 1515 жылы әкесінен мұрагерлікке ие болғанда, ол оған толық сенім артты. 1516 жылы анасының әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол Испанияның және оның бай отарларының даусыз патшасы атанды. 1520 жылы ол Киелі Рим империясының жаңа императоры болып сайланды. Францияны айнала қоршаған мемлекеттердің билігі бір адамның қолына жиналуы, сөзсіз, Францияның Франциск I мен Испанияның Карл V арасындағы үнемі қақтығыстар мен соғыстарға әкелді. Сол кезде Кесной гарнизоны 200 сарбаздық валлон ротасынан тұрды, оған Тур және Семпи графы Антуан де Крой басшылық еткен. Компанияға артиллерия (1517 жылы құрылған), садақшылар (1379 жылдан бері бар) және офицерлердің қатарын буржуазиялық топтан көбейту қажет болды, олар ерекше жеңілдіктерге ие болды. 1521 жылы Франция королі Эноға шабуыл жасап, Остревантты қиратты. 1523 жылы Карл V француз шабуылдарына қарсы күресу үшін Ле Кеснойға келді және 1314 жылдан бері өзгертілмеген қаланың бекіністерін нығайтты. Сол кезде қамалдың қабырғалары, қазірге дейін сақталған, бастапқы қоршаудың іргетасына салынды. 15 ғасырдың соңында итальяндықтар бекіністердің жаңа жүйесін жасады. Ол бекіністердің бұрыштарын бөлуді, мұнараларды, олар қоршаудан шығып, оған жалғастырылған, қорғаушыларға шабуылдаушыларға қарсы барлық бағыттан оқ атуға мүмкіндік берді (сонымен қатар артиллерияны пайдалануға да мүмкіндік берді). Осы бастиондардың ойлап табылуы барлық бағытта оқ атуға мүмкіндік берді, ал Кесной бекінісі бұл ереженің астында қалды. Сондықтан 1534 жылы Карл V инженері Фрате да Модена (Жакопо Сегицци) қайта нығайту және ортағасырлық қабырғаларды ауыстыру жоспарларын жасады. Ле Кеснойды қорғауға енді жаңа мұнаралар (Империяль бастионы, Цезарь бастионы, Сойез бастионы, Сент-Мартин бастионы және Верт бастионы) және төрт қақпа (Фламенгер қақпасы, Валенсиен қақпасы, Сент-Мартин қақпасы, Фауреолькс қақпасы) кірді, ал жұмысқа 20 жылға жуық уақыт кетті! Бұрынғы бірнеше мұнараның соңғысы 1885 жылы бұзылды. 1540 жылы Карл Франция дофині мен Орлеан герцогымен (Францисктің екі ұлы) бірге Ле Кеснойға оралды, себебі 1538 жылы соғысушы тараптар арасында 10 жылдық бітімге қол қойылды. Ол 1543 жылы да қала мен оның бекіністеріндегі жұмыстардың барысын тексеру үшін келді. Осы кезде ол қамалдың айналасын су басу үшін Фламенгер қақпасын жабуға бұйырды. Бұл үлкен жұмыстар қала тұрғындарының қызметін толыққанды баурап алды, олар осы салыстырмалы тыныштық кезеңін үлкен тойлар мен қуаныш мерекелерімен пайдаланды: біраз уақыт бойы жергілікті ақсүйектер мен монастырлар ұйымдастырған, әртүрлі костюмдермен, барабан мен трубалармен ойнайтын түрлі топтарды көрдік. Сондай-ақ 1543 жылы Франциск 40 000 сарбаздық армиямен қайта пайда болды және Ландреси, Мобеж және Д’Аймери және Берламонт қамалдарын басып алды: штабын Мароилл аббаттығында орнатты. Бұл табыстар 1544 жылы Крепи шарты бойынша Карл V-ке берілді. 1554 жылы Франция королі Генрих II Карл V-ке қарсы соғысып, Ле Кеснойды басып алды, бірақ оны ұстай алмады: қалада аштық орнады, өйткені провинция қайта жаққан соғыстан қирады.

Испанияның Филипп II

1555 жылы Карл V өз еркімен тақтан басқаннан кейін, оның ұлы Испания королі Филипп II Испания, оның бай американдық колониялары, Италия және испандық Нидерланды (оның ішінде Эно) билігіне ие болды. Жаңа патшаның билеуі Инквизицияның қатаң репрессиясына ұшыраған реформациялық дінге қарсы күреспен ерекшеленді. Көтерілісшілер, гугеноттар «жалаңаяқтар» немесе «бейне сындырушылар» деп аталып, 1566 жылы шабуылдарды бастады, шіркеулерге шабуыл жасап, кез келген құдайға сиыну орындарын қиратты: сол жылдың 24 тамызында мыңдаған көтерілісшілер Валенсиен қаласындағы барлық шіркеулерді басып алып, тонады. Осы қауіпке қарсы, Кесной гарнизоны 24 қарашада 80 зеңбірекпен шабуыл жасады, ал гугеноттар Валенсиенде бекінді. 1567 жылдың 23 наурызында гугеноттар қаруларын тапсырды, бірақ испандықтардың репрессиясы тым қатал болды, бұл халықты ашуландырды. Ле Кесной шайқасында, 1568 жылдың 12 қарашасында, Реформациялық шіркеудің рухани жетекшісі Оранж князі испан сарбаздарына шабуыл жасап, қаланы басып алды. Нидерландының губернаторы Альба герцогы, сол жылы Испания атынан әрекет ете отырып, Оранж князі Францияға шегінгеннен кейін қаланы қайта басып алды. 1569 жылы сақшы мұнарасының үстіне сегізбұрышты бельведер орнату туралы шешім қабылданды (мұнара 1768 жылға дейін сақталды: ол сол күні болған дауылдан қирады). 1572 жылдан бастап француздық қолдаумен протестанттар бірнеше жыл бойы аймақты тонады. Осы оқиғалардың салдарынан Сиер Гийом де Хорн Хезе (Испанияның әскери қатысуына наразы болған Эно ақсүйектері мен халқымен қайтадан келісімге келген) 1580 жылы Камбрей епископына қатысқандығы үшін Ле Кеснойда өлім жазасына кесілді. Бұл Испания мен оның короліне халықтың наразылығының күшеюіне әкелді. Сол кезде Маруильдегі бенедиктин аббаттығының аббаты Фредерик д’Ив (Баваиде туған) мемлекеттік кеңесші болып, Нидерландыдағы соғысқан тараптар арасындағы келіссөздерде маңызды делдал рөлін атқарды: Оранж князі бастаған протестанттардың өкілдері; және Испанияның католик королі Филипп II өкілдері. 1581 жылы испандық Нидерландының жеті солтүстік провинциясы протестанттық сепаратизмге қосылып, «Біріккен провинциялар» деп аталып, тәуелсіздіктерін жариялады. 1583 жылы магистрат (мэр, төрт эшелон, қазынашы және прокурор) қалалық ратуша мен қоңырау мұнарасын салуға шешім қабылдады. Осы аралықта және 1593 жылға дейін көтерілісшілермен күрес жүрді: тек осы күндерден кейін Ле Кесной провинциясында тыныштық орнады.

Испанияның Филипп III

1598 жылы тағы бір Филипп Испания империясының басшысы болды. Ол барлық ескі жауларымен бейбітшілік орнатты: Испанияның бақылауында Архиегер Альберт пен оның әйелі Инфанта Изабелла испандық Нидерландыны басқарды. 17 ғасырдың алғашқы үштен бірінде аймақта тыныс-жайлылық орнады. Сол кезде Ле Кеснойдағы гарнизон 3000 қарулы әскермен күшейтілді. Қаланың казармаларында жеткілікті орын болмағандықтан, әскердің бір бөлігі азаматтардың үйлерінде орналастырылды, бірақ бұл халықтың наразылығын тудырды. 1616 жылы "Л’Эрмитаж" деп аталатын жерде, Рю-дю-Гард көшесінің шығысында, қала қабырғаларының жанында Реколье монастыры салынды: оның мақсаты дін қызметкерлеріне көмек көрсету болды. Содан кейін қала Мазариннің адамы, "Ле Кеснойлық" лақап атымен танылған Талонға тапсырылды. Ол 1659 жылы Пиреней шартнамасы бойынша ресми түрде француздық болып саналатын қаланы басқарды. Осы өтпелі кезеңде буржуазияның көптеген мүлігі жергілікті және француз соғыс пайдакөрлерінің бақылауына өтті.

Ле Кесной өзгертілді

1678 жылға дейін Францияның алдыңғы қатардағы бекінісі болған Кесной қамалы, Валенсиен француз қалына айналғаннан кейін, өте жас Вабанмен өзгертіліп, нығайтылды. Ол осы жерде тәлім алғандай болды. Бар болған бес бастион өзгертіліп немесе толықтырылып, сегіз күшті нығайтылған қамал құрылды. Солтүстік бөлігі (Патшалық бастион) және оңтүстік бөлігі (Гард бекінісі) Вабанның жұмысын ең жақсы көрсетеді. Алайда, Францияның ескі тәртібінде, біліктілікке немесе тіпті экономикаға қарағанда жеке байланыстар басым болғандықтан, жұмыс жергілікті мердігерлерге тапсырылмады. Лувуа мен Вабан басшылығымен басталған қамал жұмыстарының жақсы беделіне қарамастан, қамал тез ескіріп, 1712 жылы империялық әскерлер оны 6 күнде басып алды. Қала әкімі, де ла Бади мырза, өзінің «жеткіліксіз» қарсылығын түсіндіруге міндеттелді. Ол тез босатылды, өйткені француз әскері Клод Луи Гектор де Вилларс басшылығымен қаланы қоршауға алды. Австриялықтардың қолындағы қала ескі француз әскерінің бұйрығымен бір күн немесе тағы жеті күн ғана қарсы тұра алды. Қаланың оңай басып алыну тәжірибесі билікті 1712 жылы империялық әскерлер шабуылдаған қамалдар секторын нығайтуға итермеледі. Осыдан кейін әлемде бірегей болып табылатын үлкен мүйізді қамал, Фаруэулкс деп аталатын маңайды және сол аттас қақпаны қорғау үшін салынды. Бұл жұмыс сумен жабдықтау тоғандарын екіге бөліп, бүгінде «Қызыл көпір» және «Бақытты тоған» деп аталатын екі тоғанды құрады. Бұл екі тоған қамалға шабуыл жасағанда орларды сумен толтыру үшін қолданылды және енді жоқ екі басқа тоғанмен (Мормал орманүндөгі Ольнуа және Л’Экайон тоғандары) толықтырылды. XVIII ғасыр, Людовик XV және Людовик XVI билігінің басында, солтүстік шекарада салыстырмалы түрде тыныш болды. Шын мәнінде, қаладан өтетін саяхатшылар кверситалықтардың мейірімділігіне таң қалды, олар «жақсы адамдар», яғни әдепті адамдар ретінде танылды.

Ле Кесной революция кезінде

Ол 1790 жылдан 1795 жылға дейін Кесной ауданының бас қаласы болды. Жас республиканың шекарасындағы қаланы австриялықтар басып алды, содан кейін 1794 жылдың шілдесінде Шерер әскерлері ауыр қоршаудан кейін қайтадан иеленді. Осы оқиғада 3000 австриялық тұтқынға алынды. Қаланың алынуы туралы жаңалық бірнеше сағат ішінде Шаппе телеграфы арқылы, әлемдегі алғашқы рет, оны қарсы алған париждік қоғамдық делегацияға жеткізілді. Империялық кезеңнің соңында қала голландтармен жасалған макеттік қоршау кезінде көп қарсылықсыз алынды. 1815 жылғы Вена конгресінің соңында қала үш жылға ресейлік әскерлермен оккупациялануы шешілді. Керситандар мен ресейліктердің қарым-қатынасы осыншалықты достық болғандықтан, көптеген некелер орыс офицерлері мен жергілікті әйелдер арасында жасалды. Бұл қарым-қатынас, бір офицер әйеліне оралып Ресейге қайтқан кезде, қала мен патшалар империясы арасындағы байланыс, Ұлы соғыс алдындағы Франко-Ресей келісімінің Үшінші Республиканың одақтастық жүйесінің тірегі болғаны да еске түсіріледі. Дегенмен, сол кезде шаршаған қала француздық Эноның екінші ірі қаласы болған мәртебесіне ешқашан қайта қол жеткізе алмады.

Ле Кесной Бірінші дүниежүзілік соғыста

Қала 1914 жылғы 23 тамызда неміс әскерлерімен басып алынып, төрт жыл бойы қатал оккупацияға ұшырады. Қала әкімі Ахилл Карлье неміс әскерлері келген кезде жарақат алған француз және британдықтарды жасырғаны үшін айыпталды. Карлье Брюссельде сотталды. Оны неміс адвокаты қорғады, бірақ сотта сүкібатты болды. Экаиллон шатқалы арқылы қиын жолдан өткеннен кейін, қала 1918 жылғы 4 қарашада Жаңа Зеландия әскерлерімен азат етілді. Гиссинье, Лувинье, Жолиме және Орсинваль қалаларында көзге түскен британдық әскерлердің ірі қозғалысы аясында, ескі бекініс қаланы қоршаған Жаңа Зеландия әскерлеріне берілді. Олар батыстан бұрынғы темір жол бойымен (қазір бұзылған) жүріп, Потелль маңындағы Қызыл көпірдің жанынан айналып өтті. 1000 неміс сарбазынан тұратын гарнизон, соның ішінде Турнайда жеңілген көптеген қорғаушылар, қандай жағдай болса да қарсы тұруға бұйрық алды. Қала тұрғындарына 27 қазанда эвакуация жасау бұйырылды, бірақ кейбіреулері жер астында қалды. Үшінші рет бас тартудан кейін, оның ішінде әуеден жіберілген хаттан кейін, Жаңа Зеландия әскерлері қалаға шабуыл жасап, оны сақтап қалды. Кешке қарай Жаңа Зеландия және британдық артиллериясы қабырғалардың үстіне оқтарды бағыттап, "май бомбаларын" қолдану арқылы қорғаушыларды шатастырды. 2-лейтенант Лесли Сесил Ллойд Аверилл басқаруымен бір топ сарбаз оңтүстік сектордың қабырғаларына жетті, онда қаладағы диірменнің шлюзінің қалдықтары сақталған еді. Олар қабырғаға көтерілу үшін баспалдақ қолданды. Жаңа Зеландиялықтар 1918 жылғы 4 қарашаның кешкісін көшедегі шайқастан кейін қаланы басып алды. Ле Кесной және көршілес елді мекендерді алу Самбр аңғарына жол ашты, яғни Германияны жеңіске жеткізген Бельгия мен Германияға апаратын жол ашылды. Жаңа Зеландияның 1918 жылғы қарашадағы әрекеті Жаңа Зеландияда төрт ескерткіште тіркелді, олар Жаңа Зеландия артиллериясының естелігінде сақталды, көптеген әскери мақтаулар (Лондон газетінде 50-ден астам жарияланған) және қаланың сақталуы үшін көрсетілген сарбаздардың батылдығын дәлелдейді. 1918 жылғы 10 қарашада президент Раймонд Пуанкаре құрбандықтарымен тарихқа енген қалаға келді. Содан кейін әскери шеру өтті. 1923 жылғы 15 шілдеде Жаңа Зеландиялықтардың ескерткіші ашылды. Қала әкімі Дэниел Винсент маршал Жоффрді, Лорд Милнерді (Версаль келісіміне қол қойған) және Жаңа Зеландияның өкілі сэр Джеймс Алленді қарсы алды. Көптеген Жаңа Зеландиялықтар 2018 жылғы 4 қарашада Ле Кеснойды азат етудің жүз жылдығын атап өту үшін француздықтармен бірге болу үшін Ле Кеснойға сапар шекті. Сол күні Жаңа Зеландияның соғыс ескерткіш мұражайының ашылуы сияқты көптеген іс-шаралар өтті. Ле Кеснойдағы каррилонның үлкен қоңырауы (Бурдон) Жаңа Зеландиялықтарға арналған. Соғыс аяқталғаннан кейін немістер қоңырау шалу мұнарасын өртеп, үлкен қоңырауды ерітті. Қоладан құйылған қоңыраулар табылғаннан кейін, дәстүрді жалғастыру үшін жаңа қоңырау жасалды. Веллингтон ұлттық соғыс ескерткіш каррионындағы бір қоңырау Le Quesnoy деп аталады және Жаңа Зеландияның атқыштар бригадасына арналған.

Ле Кесной Екінші дүниежүзілік соғыста

Франция шайқасы кезінде генерал-лейтенант Макс фон Хартлиб Валспорн өзінің 5-ші танк дивизиясына 1940 жылдың 18 мамырында Ле Кесной қаласына шабуыл жасауға бұйрық берді. Қаланы марокколық Tirailleurs батальонының құрамындағы шағын күштер қорғады. Осының нәтижесінде төрт күндік қоршау болды, ол фон Хартлиб Валспорнның әскерін басқа неміс бронетехникалық бөлімдері қарқынды жылдамдықпен ілгері жылған кезде тоқтап тұрды. Фон Хартлиб Валспорн ақырында Ле Кеснойды басып алды, бірақ одан кейін көп ұзамай қызметтен алынды.

Ескерткіштер мен ескерткіштер

Испан дәуірінде салынған және 1914 жылға дейін Вобан мен оның ізбасарлары өзгертіп келген қамалдар. Бастион Верде ауруханасының қоршауы. Грин бастионы Кеснойдың ең кішкентай, бірақ ең қызықты бастионы. Оның ең көне есіктері, Карл V-ке жатқызылатын, шамамен 1540 жылға дейін сонады. Кейіннен бұл жұмыс бірнеше рет өзгертіліп, күшейтіліп, жетілдірілді. 1759 жылы жоғарғы бөліктері алынып тасталды, соның салдарынан құрылыстың сыйымдылығы мен бастионның ауданы артты. Осылайша пайда болған ішкі кеңістік төрт жер асты бөлмелерін қосуға мүмкіндік берді, оларға тек аула арқылы кіруге болады. 1882 жылы үстіңгі құрылым өзгертілді. Қалалық әкімшіліктің қоңырау мұнарасы, берік және массивті, 1794, 1918 және 1940 жылдары бірнеше рет қиратылды. Бірінші мұнара 1583 жылы салынған. Қазір ол 48 қоңыраудан тұратын қоңырау шалу орнына ие. Қалалық әкімшілік ғимаратына тікелей іргелес орналасқан 1700 жылы салынған қала әкімдігі ғимараты классикалық сәулеттің көрнекті үлгісін ұсынады. Лоббидегі баспалдақ – классификацияланған архитектуралық туынды. Қала әкімдігінің жанында орналасқан қала ескерткіші – Валенсиендік мүсінші Феликс Десруэллдің туындысы. Қамал қабырғаларында Десруэллдің тағы бір жұмысы Жаңа Зеландиядан келген АНЗАК әскерлерінің қаланы азат етуін еске алады. Гард және Сен-Мартен бастиондары арасындағы қабырғаға орнатылған Жаңа Зеландия ескерткіші 1922 жылы салынған. Ұлы соғыстың көптеген ескерткіштері сияқты, ол 1923 жылғы 15 шілдеде, жексенбі күні маршал Жоффр, лорд Милнер және сэр Джеймс Алленнің (Жаңа Зеландия) қатысуымен ашылды. Жаңа Зеландия үкіметі 1920 жылы жоғалған жастарын тасқа түсіруге шешім қабылдады. Осылайша, Жаңа Зеландияның "кәсібі шексіз" архитекторы Сэмюэл Хёрст Сигер Жаңа Зеландияның Ұлы соғыс ескерткіштерінің ресми архитекторы болып тағайындалды. Оның жұмысы "ескерткіштердің эстетикалық стандарттарын жақсарту" мақсатымен ұйымдастырылған көшпелі көрме арқылы жергілікті биліктің назарына ілікті. Осылайша, Хёрст Сигерге Франциядағы Лонгвель және Ле Кесной, Бельгиядағы Месен және Галлиполидегі Чунюк Бейр ескерткіштерін жобалау міндеті тапсырылды – Ұлы соғыс кезінде Жаңа Зеландия экспедициялық корпусының ең маңызды төрт орны. Жобалаудан басқа, С. Хёрст Сигер ескерткіштің ең қолайлы орнын табуы керек болды. Сондықтан, қала тұрғындарының қаза болғандарына арналған ескерткіштің құрылысын қадағалаған және оның іске асырылуын қамтамасыз еткен Феликс Дезруэлл болды. Жаңа Зеландиялықтар ескерткішінің жоспары Шотландиядан келген британдық әуе корпусының дизайнері Роберт Генри Фрейзердің жұмысы, ол 1918 жылы сурет соғысының ескерткіш тақташасын жасаған гипстеуші маман болды. Зиратта мемлекет сыйлаған мәрмәр мүсіні: Теодор Ривьердің "Екі қайғысы". Он екінші ғасырда Генуяның Балдуин IV салған қамал, ол Генуя графтарының резиденциясы болды, олар кейде Голландия және Зеландия графтары да болды. Жакелин Хиналь 1401 жылы осы қамалда дүниеге келген. Чарльз Сұңқар және оның қызы соңғы билеушілер болды, олар онда тұрды. Кейін ол XVI ғасырда ұмытылып, жартылай тастап кетілген. Көрнекті ортағасырлық қамалдық құрылыстан тек қақпа және таңғажайып романдық жертөлелер сақталған. Қазіргі үлкен ғимарат Cernay деп аталады және негізінен 1681 жылы салынған. Құрылысшы Балдуиннің мұнарасы. Бұл мұнара бекіністің ең көне бөліктерінің бірі. Артиллерияға осал болғандықтан, ол қиратылды. Алайда, онда елу адамды қабылдай алатын әдемі күмбезді бөлме орналасқан. Форюлькс қақпасы. Бұл Ле Кеснойдағы Екінші дүниежүзілік соғыстан зардап көрмеген жалғыз қақпа. Ол қаланы Фолроудың мүйіздік жұмысымен байланыстырады. Франция патшасы Людовик XIV тұсында Карл V жүз отыз жыл бұрын салған құрылыстан салынған Цезарь бастионы. 1991 жылы бастионның оң жақ қанатын қалпына келтіру кезінде XVI ғасырда орнатылған артиллериялық амбразуралар табылды, олар Вобанның XVII ғасырда салған кірпішпен жабылып қалған. Аурухана ғимаратының шіркеуі, таңғажайып түрде торылысқан жұмсақ тастан, готикалық стильде салынған, шын мәнінде он тоғызыншы ғасырдың құрылысы және осы кезеңнің нео-готикалық сәулетінің көрнекті үлгісі.