Эдуард Харвуд: Англиялық ғалымның өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Эдвард Харвуд (1729–1794) – өнімді ағылшын классикалық ғалымы және библиялық сыншы.

Өмір

Харвуд 1729 жылы Ланкаширдің Дарвен қаласында дүниеге келді. Дарвендегі мектепке барғаннан кейін, 1745 жылы ол Чешир штатының Уиверхам викарі Томас Хантер басқаратын Блэкберн грамматикалық мектебіне түсті. Хантер оның Оксфордтағы Куинс колледжіне қабылдануын қалады. Бірақ оның ата-анасы диссиденттер болғандықтан, ол Лондондағы Велклоз скверіндегі Дәуіт Дженнингс академиясында діни қызметке дайындалды. 1750 жылы академияны бітірген Харвуд оқытушылықпен айналысып, Пекхэмдегі пансионда тәрбиеші болды. Ол Джордж Бенсонға уағыз айтуға шақырылып, Натаниел Ларднермен жақын танысты. 1754 жылы Харвуд Чеширдегі Конглтон қаласына көшіп, онда грамматикалық мектепті басқарды және Чеширдегі Уилок пен Стаффордширдегі Лик қалаларында кезекпен уағыз айтты. Конглтонда ол Джозеф Пристлимен көп араласты, ол кезде Нантвичте тұрып, оны жақсы классикалық ғалым және әдемі әңгімеші деп есептеді. 1757 жылдан бастап ол Джон Тейлормен де байланыста болды, ол сол жылы Уоррингтон академиясында дінтану пәнінің оқытушысы болды; ал 1761 жылы Тейлордың Ланкаширдегі Шоубенттегі жерлеу рәсімінде уағыз айтты. Басылған уағызға қосымша Тейлордың академия туралы дауларда Джон Седдонға қарсы пікір білдіргенін көрсетеді, ал Александр Гордонның «Ұлттық биографиялық сөздігінде» жазғанынша, Харвуд бұл кезде Тейлордың жартылай ариандық теологиясын қабылдаған, бірақ ол Арийдің нанымдарын ешқашан қабыланбағанын айтады. Оның 1784 жылғы 30 желтоқсанда Уильям Кристиге жазған хаты Гордон үшін оның кейінгі өмірінде социниандыққа бейімделгенін көрсетеді. 1765 жылғы 16 қазанда Харвуд Бристольдегі Тукер-стрит пресвитериан қауымына қызметке тағайындалды. Ол үйленген және көп баласы болған, ал қауымының шағын екенін айтады. Жаңа өсиеттің еркін аудармасы (1765) жөніндегі ұсыныстары, 1768 жылғы тағдырға қарсы трактаты және Уильям Уильямстың «Атаның жоғарылығы» туралы трактатын қайта басып шығарғаны оны жергілікті халық арасында танымал емес етті. Ол жалтақтап, оның беделіне нұқсан келтіретін айыптар қойылды, содан кейін 1772 жылы Бристольді тастап кетті. Лондонға келген Харвуд Грейт Рассел-стритте тұрып, әдеби жұмыстармен айналысты. Ол Британ мұражайындағы бос орынға ие бола алмады, бірақ одан да жақсы жұмысқа орналасқанын айтты. Кейін ол диссидент достарының салқындығына наразылық білдіріп, оларды англикандықтармен салыстырды. 1776 жылы классикалық шығармалардың библиографиясын жариялағаннан кейін Харвуд классикалық кітаптарын сатып, Блумсберидегі Хайд-стритте пәтер жалдады. Ол кедейлікте өмір сүрді, ал 1782 жылғы 15 мамырда параличке ұшырады. Ол Джон Бирчтен электрмен емделді, бірақ жүре де, отыра да алмады, бірақ жазуға және оқытуға қабілетті болды. Ол 1794 жылғы 14 қаңтарда 6 Хайд-стритте қайтыс болды. Ол «қазіргі уақытта доктор Пристлиден басқа ешкімнің жазған кітаптарынан көп жаздым» деп мәлімдеді. Пристлидің ізбасары болмаса да, оны Сэмюэл Бадкокқа қарсы қорғады (1785). Оның әйелі, Самуэль Чендлердің кіші қызы, 1791 жылғы 21 мамырда 58 жасында қайтыс болды. Олардың үлкен ұлы Эдвард Харвуд (нумизмат) олардың есіне арнап латынша эпитафия жазды.

Harwood was born at Darwen, Lancashire, in 1729. After attending a school at Darwen, he went in 1745 to the Blackburn grammar school under Thomas Hunter, afterwards vicar of Weaverham, Cheshire. Hunter wished him to enter Queen's College, Oxford, with a view to the church. But his parents were Dissenters, and he was trained for the ministry in the academy of David Jennings, at Wellclose Square, London. Leaving the academy in 1750, Harwood engaged in teaching, and was tutor in a boarding school at Peckham. He preached occasionally for George Benson, and became intimate with Nathaniel Lardner. In 1754 Harwood moved to Congleton, Cheshire, where he superintended a grammar school, and preached alternately at Wheelock in Cheshire and Leek, Staffordshire. At Congleton he saw much of Joseph Priestley, then at Nantwich, who thought of him as a good classical scholar and entertaining companion. From 1757 he associated also with John Taylor, who in that year became divinity tutor at Warrington Academy; and in 1761 he preached Taylor's funeral sermon at Chowbent, Lancashire. An appendix to the printed sermon takes Taylor's side in disputes about the academy, against John Seddon, and shows, according to Alexander Gordon writing in the Dictionary of National Biography, that Harwood was by this time at one with Taylor's semi Arian theology; although he says that he never adopted the tenets of Arius. His letter of 30 December 1784 to William Christie shows, for Gordon, that in later life he inclined to Socinianism. On 16 October 1765 Harwood was ordained to the Tucker Street Presbyterian congregation, Bristol. He had married, and had a numerous family, and he describes his congregation as small. His proposals (1765) for a free translation of the New Testament, a tract against predestination, 1768, and the republication of a treatise by one William Williams on "the supremacy of the Father", made him locally unpopular. He was shunned and a charge was brought against his character, and he left Bristol in 1772. Coming to London, he settled in Great Russell Street, and employed himself in literary work. He failed to obtain a vacant place at the British Museum, but says he got a better post. Later he complained of the coldness of his dissenting friends, contrasting them unfavourably with Anglicans. In 1776, soon after publishing a bibliography of editions of the classics, Harwood sold his classical books and took lodgings in Hyde Street, Bloomsbury. He was poor, and on 15 May 1782 he was attacked by paralysis. He had therapy by application of electricity by John Birch but could neither walk nor sit, but was still able to write and to teach. He died at 6 Hyde Street on 14 January 1794. He claimed to have ‘written more books than any one person now living except Dr. Priestley’. Without being a follower of Priestley, he defended him (1785) against Samuel Badcock. His wife, a younger daughter of Samuel Chandler, died on 21 May 1791, aged 58. Their eldest son, Edward Harwood (numismatist), wrote a Latin epitaph to their memory.