Кіріспе

Толық американдық ағылшын тілінің сөздігі
Webster's Third New International Dictionary of the English Language, Unabridged (әдетте Webster's Third немесе W3 деп белгілі) – 1961 жылдың қыркүйегінде жарық көрген американдық ағылшын тілінің толық сөздігі. Оны Филип Бэбкок Гоув және 757 редактор жылдық еңбек пен 3,5 миллион доллар жұмсаған лексикографтар тобы редакциялаған. Соңғы басылым 2816 беттен тұрады, ал 2005 жылы оның құрамында 476 000-нан астам сөздік жазбасы (соның ішінде 100 000-нан астам жаңа жазба және бұрынғы басылымдардан алынған жазбалардың жаңа мағыналары), 500 000 анықтама, 140 000 этимология, 200 000 сөздік иллюстрация, 350 000 мысал сөйлем, 3 000 сурет және 18 000 сөзден тұратын қосымша бөлім бар. Соңғы анықтама, Zyzzogeton, 1960 жылдың 17 қазанында жазылған; соңғы этимология 26 қазанда, ал соңғы айтылу 9 қарашада транскрипцияланған. Соңғы нұсқасы 2 желтоқсанда R.R. Donnelley типтеушілеріне жіберілді. Кітап Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Риверсайд баспасында басылды. Бірінші басылым 2726 беттен тұрды (өлшемдері көрсетілген), салмағы және бастапқыда 47,50 долларға (ағымдағы доллармен) сатылды. Бұл өзгерістер "Толық сөздіктің" тарихындағы ең радикалды өзгерістер болды. Сөздік тілге сипаттамалық (нормативтік емес) көзқараспен қарағаны үшін көп сынға ұшырады.

Жоюлар

Вебстердің Үшінші басылымынан бұрын «Сөздік» әр жаңа басылымда минималды өшірулермен кеңейтілген болатын. 100 000 жаңа сөзді қою үшін Гоув 250 000 жазбаны алып тастап, кең ауқымды өшірулер жасады. Ол энциклопедияға жататын деп есептеген «сөздік емес материалдарды» – адамдар мен орындардың барлық атауларын (екі қосымшаны толтырған) жойды. Мифологиялық, діни және көркем әдебиеттегі есімдер, сондай-ақ ғимараттардың, тарихи оқиғалардың немесе өнер туындыларының атаулары енді болмады. Отыз сурет қосылды. Бұл пайдалы болғанымен, тіл туралы емес екені түсіндірілді. Гоув 1943 жылы «Вебстердің биографиялық сөздігі» мен 1949 жылы «Вебстердің географиялық сөздігі» жарияланғанын, сондай-ақ алынған тақырыптарды энциклопедияларда табуға болатынын атап көрсетті. Сонымен қатар, екі жүз жылдан астам уақыт бойы қолданыстан шыққан сөздер (Шекспир сияқты көрнекті әдебиеттерден басқа), сирек кездесетін түрлер, реформаланған жазу, түсіндіруді қажет етпейтін сөз тіркесімдері және жалпы оқырман үшін аз құнды деп саналған басқа да жазбалар алынып тасталды. Шағын мәтіндік иллюстрациялардың саны азайтылды, бет өлшемі ұлғайтылды, ал шрифт өлшемі он екіден бір бөлікке кемітілді, алты пункттен ағашқа (5,5 пункт) дейін. Бұл жаңа материалдың көптігіне байланысты қажет деп саналды, ал «Вебстердің екіншісі» механикалық кітап мұқабасының шегіне жетті. Жаңа кітаптың 700 беттен азайғаны болашақта қосымша материалдарға орын қалдыру қажеттілігімен түсіндірілді. Сөздіктің стилі мен әдісі бұрынғы басылымдардан ерекшеленді. Бас сөздер («Құдай» сөзінен басқа, әрпі тізбектеліп айтылатын аббревиатуралар және қайта басылымдардағы тауарлық белгілер) үлкен әріппен жазылмады. Мысалы, «Америка» сөзін үлкен әріппен жазудың орнына, сөздікте жазулардың жанында cap (зат есім) және usu cap (сын есім) деген белгілер болды. Бұл ақпараттық айырмашылықтарды көрсетуге мүмкіндік берді: «галликалық» - usu cap, ал «галлицизм» - көбінесе cap, ал «галлицизация» - кейде cap.

Қабылдау және сын

Британияда үшінші басылымға жасалған пікірлер өте жағымды болды. Сөздік құрастырушы Роберт Чэпман, Funk & Wagnalls компаниясындағы әріптес сөздік құрастырушылардан үш жыл бойы күнделікті пайдаланған жаңа басылым туралы пікір білдірді. Олар үшінші басылымды "тамаша жетістік, ғылым мен дәлдіктің ескерткіші" деп атады. Олар кейбір нақты сын-ескертпелер келтірді, олардың ішінде типографиялық тартымсыздық (тип өте кішкентай және оқу қиын деп мәлімдеді); үлкен әріптерді қолданбау ("Құдай" деген сөз ғана үлкен әріппен жазылған; мақсат – орынды үнемдеу); цитаталарды тым көп пайдалану, қате жазылған нұсқаларды заңды түрде көрсету, көптеген ескірген сөздерді жою, қолдану белгілерінің болмауы және тарихи және географиялық мақалаларды әдейі қалдыру. Чэпман "NID 2-ге жабысып тұруға кеңес беретін қатал және мойынтырмайтындар – бұл үлкен кітаптың байлығынан өзін айыратын ақымақтар" деген қорытынды жасады. Бұл сөздік АҚШ-тағы екі ықпалды стильдік нұсқаулықта қосымша көз ретінде таңдалды, бірақ олардың әрқайсысы авторларға алдымен қысқарақ сөздіктерге жүгінуді ұсынады. «The Chicago Manual of Style» кітабы, АҚШ-тағы көптеген кітап баспалары мен журналдар «орфографияның жалпы мәселелері» үшін Merriam Webster’s Collegiate Dictionary-мен бірге Webster’s Third сөздігін ұсынады, ал стильдік нұсқаулық "әдетте" тізімдегі бірінші орфографияны таңдайды (Collegiate, Webster’s Third-тен басымдық алады, өйткені ол "соңғы зерттеулерді көрсетеді"). АҚШ-тағы көптеген газеттер қолданатын «Associated Press Stylebook» кітабында оқырмандарға "егер бұл кітапта немесе Webster’s New World сөздігінде жазба болмаса" W3-ке жүгіну ұсынылады.

Жарамсыздық

1960 жылдардың басында Вебстердің үшінші басылымы «босқындығы» және адамдарға дұрыс ағылшын тілінің қандай екенін көрсетпегені үшін сынап тасталды. Бұл мәдени соғыстардағы алғашқы қақтығыс болды, себебі консерваторлар қоғамның жалпыға бірдей еркіндігінің және Екінші басылымда көрінген биліктің құлдырауының тағы бір белгісін байқады. Тарихшы Герберт Мортон түсіндіргендей, «Вебстердің екінші басылымы тек құрметке ие болған жоқ. Ол мағына мен қолданыс бойынша соңғы билік ретінде қабылданды және оның басымдығы АҚШ-та күмәнсіз болды. Ол дау тудырмады, керісінше оларды шешті». Сыншылар Вебстердің үшінші басылымы стандартты ағылшын тілін қорғауға құлшынбайтынын айтты, мысалы, «сөйлеу тілі», «дұрыс», «бұрыс», «тиісті», «тиісті емес», «қате», «қалқымалы», «әдемі», «лирикалық» және «жеккөрушілік» сияқты атауларды жойды. Гоувтің ұстанымы сипаттамалық тіл білімінің үлгісі болды: тілді оның қолданылуына немесе қолданылған түріне сәйкес сипаттау. Дэвид М. Гликссонның «Saturday Review» журналында жазғандай: «Құдайдың жоғары билігінен түсіп, Мерриам компаниясының өкілдері қазір қалалық кеңседе отырып, асық-саспен жазып жатыр». Жак Барзун бұл ұстаным Вебстердің үшінші басылымын «бір партияның құрастырған ең ұзақ саяси памфлетіне» айналдырды, ол «лексикография шегінен асып түсетін догмамен» жасалды. 1962 жылы ағылшыл тілінің екі профессоры Джеймс Следд (Солтүстік-Батыс университеті) және Вилма Р. Эббит (Чикаго университеті) осы дауға байланысты алпыстан астам қарапайым және сарапшы пікірлерін жинаған «жинақ» жариялады. Онда Следд сөздіктің ең белгілі сыншыларының бірі Дуайт Макдональдпен пікір таластырып, ол «The New Yorker» журналының (1962 жылдың 10 наурызы) санында оның авторларын «жіпті бұзып, ағылшын тілінің берік құрылымын шайқаған» деп айыптады; Макдональд сөздіктің «мәдени ахуалдағы өзгерістердің» маңызды көрсеткіші деп санайтын.

"Бұл"

Сөздіктің "ain't" сөзін қабылдауы ерекше сынға ұшырады. "Нью-Йорк Таймс" газеті редакциялық мақаласында "Вебстер, көрінеді, ағылшын тілін оқытуда өз бекетін кеңейтуге белсенді түрде кіріскен мектептердің кешірімдік мектебіне мойын бұрды, жақсы ағылшын тілі – бұл қазіргі танымал нәрсе" деген түсінікті нығайтты және ағылшын тілінің нашарлауын одан да жылдамдатуға мүмкіндік береді" деп жазды. Газеттің өте құрметті стильдік авторитеті және Колумбия университетінің журналистика профессоры Теодор М. Бернштейн газет редакторларының көпшілігі Webster's Second сөздігін пайдалануды жалғастыруға шешім қабылдағанын хабарлады. Гари Уиллс National Review журналында жаңа сөздіктің "барлық заманауи артықшылықтарына ие екенін" айтты. Ол үлкен, қымбат және көріксіз. Бұл үлкен табысқа жете алады". The New Yorker газеті Алан Данн салған карикатура арқылы осы дауға тоқталды, онда сөздік кеңсесінің қабылдау бөлмесіндегі қызметкер келушіге "Кешіріңіз. Доктор Гоув қазір жоқ" деді. Сөздікке жасалған сын "Америка мұрасы" ағылшын тілінің сөздігін жасауға түрткі болды, онда 500 қолдану ескертпесі сарапшы жазушылар тобымен анықталды. Бірақ редактор олардың кеңесін көбінесе назарға алмады.

Түзетулер мен жаңартулар

1961 жылы үшінші басылымы жарық көргеннен бері, Мериам-Вебстер сөздіктің негізгі мәтінін тек шағын түзетулермен қайта басып шығарды. Жаңа сөздерді қосу үшін 1966 жылы қосымша бөлім құрылды, ол 1971, 1976, 1981, 1986, 1993 және 2002 жылдары кеңейтілді. Дегенмен, жаңа сөздер қосылу қарқыны алдыңғы жүз жылға қарағанда әлдеқайда төмендеді. 1964 жылы «Британ энциклопедиясы» компаниясы Мериам-Вебстерді сатып алғаннан кейін, үш томдық нұсқасы көп жыл бойы энциклопедияға қосымша ретінде шығарылды. Үшінші томның соңында осы басылымда 474 беттік ағылшын, француз, неміс, итальян, испан, швед және идиш тілдеріне аудармалар кірді. «Addenda» қосымшасынан мыңдаған жаңа сөздер мен анықтамалары бар толық мәтіннің CD-ROM нұсқасы 2000 жылы Мериам-Вебстер басылымында жарық көрді және көбінесе қағаздық басылыммен бірге жинақталады. Мериам-Вебстер қызметкерлері 2008 жылдан бері Unabridged сөздігінің төртінші басылымы (W4) үстінде жұмыс істеп келеді, бірақ жариялану күні әлі белгіленбеген. Қазіргі уақытта Мериам-Вебстер W4 сөздігінің қағаздық нұсқасын шығармайды, себебі оның көлемі бұрынғыдан ерекше үлкен.