Мовиус сызығы: Ежелгі тас құралдары мен эволюциялық айырмашылықтар
Movius Line
Мовиус сызығы: ежелгі тас құралдарының географиялық айырмашылығы. Еуропа, Африка және Азиядағы қолшаптардың жоқтығы, Шығыс Азиядағы шапқы құралдары. Археологиялық гипотеза.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Археологиялық гипотеза
Archaeological hypothesis
Мовиус сызығы – американдық археолог Халлам Л. Мовиус 1948 жылы алғаш ұсынған, Солтүстік Үндістан арқылы жүргізілген теориялық сызық. Ол, ежелгі дүниенің шығысы мен батысындағы ертедегі тас құралдары технологиясы арасындағы айырмашылықты көрсету мақсатында жасалған. Мовиус, Солтүстік Үндістанның шығысындағы палеолиттік тас құралдары жиынтығында ешқашан қолбалталар кездеспегенін, олардың орнына кесу құралдары сияқты формальды емес құралдар басым екенін байқаған. Ең айқын айырмашылық – Шығыс Азияда Ашеулдық/2-ші режимді құралдардың жоқтығы болды. Бұл құралдар кейде батысқа қарайғы Ашеулдық құралдарымен салыстырылатын дәрежеде өңделгенімен, оларды нағыз қолбалта деп атауға болмайды. Мовиус Африка, Еуропа, Батыс және Оңтүстік Азия құралдарын, Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азия құралдарынан бөліп, осы айырмашылықтың қайда пайда болатынын көрсету үшін Үндістан картасына сызық салды. Мовиус сондай-ақ, Шығыс Азиядағы Орта Палеолиттік құралдардың жоқтығы, құрал жасаудағы Ашеул және Леваллуа дәстүрлерінің техномәдени байланысына байланысты болуы мүмкін деген пікірді келтірді. Қазбалық қалдықтар да, Мовиус сызығының екі жағындағы екі түрлі құрал жасаған адамдардың эволюциялық дамуындағы айырмашылықты көрсетеді, және бұл сызық екі дәстүрді ажыратудың ыңғайлы тәсілі ретінде қолданылып келеді. Сызықтың болуын, тас құралдары технологиясы және адам эволюциясы тұрғысынан түсіндіру қажет. Мовиус сызығының пайда болуын түсіндіретін теориялардың бірі – Шығыс Азияға қоныстанған құрал жасаушылардың ата-бабалары қолбалта ойлап табылар алдында Африкадан кеткен болуы мүмкін деген болжам. Басқаша айтқанда, Азияға көшіп келгендер қолбалта жасауды білген, бірақ «технологиялық тұйыққа» тап болған, яғни оларды жасауға қолайлы материалдар жетіспеген аймақтан өткен. Осылайша, білім ұмытылып, қашықтықтан оқшаулану салдарынан ол білім қайта таратылмаған. Тағы бір теория бойынша, Шығыс Азиядағы ертедегі адамдар тас балталардың орнына бамбук құралдарын пайдаланған.
The Movius Line is a theoretical line drawn across northern India first proposed by the American archaeologist Hallam L. Movius in 1948 to demonstrate a technological difference between the early prehistoric tool technologies of the east and west of the Old World. Movius had noticed that assemblages of palaeolithic stone tools from sites east of northern India never contained handaxes and tended to be characterized by less formal implements known as chopping tools. The most noticeable difference were the lack of Acheulean/Mode 2 tools in East Asia. These were sometimes as extensively worked as the Acheulean tools from further west but could not be described as true handaxes. Movius then drew a line on a map of India to show where the difference occurred, dividing the tools of Africa, Europe and Western and Southern Asia from those of Eastern and South eastern Asia. Movius also proposed that the lack of Middle Paleolithic tools in East Asia could be due to a techno cultural connection between Acheulean and Levallois traditions in tool manufacture. Fossil evidence also suggests a difference in the evolutionary development of the people who made the two different tool types across the Movius Line and it has remained in use as a convenient distinction between the two traditions. The existence of the line, both in terms of stone tool technology and human evolution has needed to be explained. Theories to explain the existence of the Movius Line include the idea that perhaps the ancestors of the toolmakers who settled in eastern Asia left Africa before the handaxe was developed. Alternatively the settlers moving to Asia may have known how to make handaxes but passed through a 'technological bottleneck', that is a region where suitable materials to make them were lacking. The skills were thus forgotten and isolation by distance meant that the knowledge was never re introduced. An alternate theory states that rather than stone axes, early humans in east Asia used bamboo tools instead.
Ерекшеліктер
Қытайдың Байсе және Оңтүстік Кореяның Чжонгокри қалаларынан алынған жаңа археологиялық дәлелдер Шығыс Азияда да қолбалталар қолданылғанын көрсетті. Таиландтың солтүстігіндегі Лампанг провинциясындағы Бан Дон Муннан табылған тас құралдардың үш жақты элементтері Африка қолбалталарының екі жақты сипаттамаларынан аз қадамдай ғана ерекшеленеді. Movius сызығының екі жағындағы орталық айырмашылықтар бір аймақта қолбалталардың, ал екіншісінде шапқыштардың пайда болуына себеп болуы мүмкін. Таиландтағы Сао-Динде Үндістан, Қытай, Корея және Оңтүстік Суматрада табылған сияқты әртүрлі шабу және бір жақты құралдар анықталды. Бұл құралдардың тас өңдеу техникасы Азия континентіндегі немесе Оңтүстік-Шығыс Азия архипелагындағы басқа дәстүрлерге қарағанда Қытайдағы дәстүрлерге көбірек ұқсайды. Movius сызығынан шығысқа қарай орналасқан аймақтардағы осы жаңалықтар Палеолиттік технологиялық дәстүрлерді бөлудің дұрыстығына күмән тудырады. 2014 жылдың қазан айында Қытайдың солтүстік-шығысындағы Чанбай тауларында оннан астам тас құралдары табылып, олардың шамамен 50 000 жыл бұрын жасалғаны анықталды. Бұл мерзім анатомиялық жағынан қазіргі заманғы адамдардың Қытайға келген кезімен сәйкес келеді. Табылған жерді алғаш зерттеген қытай археологы Чэнь Куанцзя бұл жағдайды "Movius сызығы" гипотезасын толығымен жоққа шығару деп атады.
New archaeological evidence from Baise, China and Jeongok ri, South Korea has shown that handaxes were also used in eastern Asia. Stone tools found at Ban Don Mun in the Lampang province of northern Thailand have trifacial elements which are a short step from the bifacial aspects of African hand axes. It is possible that the environmental differences on either side of the Movius line prompted the invention of hand axes in one area and choppers in another. Also found in Thailand, in Sao Din, were various chopping and unifacial tools similar to those found in India, China, Korea, and southern Sumatra. The structure of the cobble artifacts are most comparable to the traditions found in China than to other traditions found in continental Asia or the southeastern Asian archipelago. These findings throughout the regions east of the Movius line brings to question the accuracy of the divide of Palaeolithic technological traditions. In October 2014, over a dozen stone tools were found in the Changbai Mountains in northeastern China and dated to be about 50,000 years old. This date roughly coincides with the arrival of anatomically modern humans in China. Chinese archaeologist Chen Quanjia, who initially studied the find, called it a "complete repudiation" of the Movius Line hypothesis.