Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Геологияда терраса – саты тәрізді жер бедері пішіні. Терраса – әдетте бір жағынан тік көтерілетін беткеймен, оны "көтеріліс" немесе "жартас" деп атайды, шектелген, жазық немесе көлбеу геоморфты беттен (қадам) тұрады. Қадам мен тік төмен түсетін беткей (көтеріліс немесе жартас) бірге террасаны құрайды. Террасалар төмен түсетін көтеріліс немесе жартаспен барлық жағынан шектелген қадамнан да құралуы мүмкін. Тар террасаны көбінесе "орындық" деп атайды. Террасаның қадамын және көтерілісін құрайтын шөгінділер де жиі, бірақ қате түрде, терраса деп аталады, бұл шатасуға себеп болады. Террасалар әртүрлі жолдармен қалыптасады.
A step like landform
In geology, a terrace is a step like landform. A terrace consists of a flat or gently sloping geomorphic surface, called a tread, that is typically bounded on one side by a steeper ascending slope, which is called a "riser" or "scarp". The tread and the steeper descending slope (riser or scarp) together constitute the terrace. Terraces can also consist of a tread bounded on all sides by a descending riser or scarp. A narrow terrace is often called a bench. The sediments underlying the tread and riser of a terrace are also commonly, but incorrectly, called terraces, leading to confusion. Terraces are formed in various ways.
Өзендік террасалар
Өзендік террасалар – бұлақ немесе өзеннің бұрынғы арналық жазығының қалдықтары. Олар өзен немесе бұлақ арнасының тереңдеуі, бұрынғы арналық жазықтың тасталуы және бүйірлік эрозиясы нәтижесінде қалыптасады. Бұрынғы арналық жазықтың тереңдеуі, тасталуы және бүйірлік эрозиясы теңіз деңгейінің өзгеруіне, жергілікті немесе аймақтық тектоникалық көтерілуге, жергілікті немесе аймақтық климаттың өзгеруіне, өзен немесе бұлақпен тасылатын шөгінді мөлшерінің өзгеруіне, өзеннің су ағынының өзгеруіне немесе осы және басқа факторлардың күрделі үйлесіміне байланысты болуы мүмкін. Өзендік террасаларды қалыптастыратын өзендер мен бұлақтардағы өзгерістердің ең көп кездесетін себептері – климатқа вегетативтік, геоморфологиялық және гидрологиялық жауаптар. Соңғы кезде, мәдени процестердің өзендер мен бұлақтарды және олардың су жиналатын алаптарын тікелей өзгерткені көптеген өзендер мен бұлақтар бойында террасалардың пайда болуына әкелді.
Fluvial terraces are remnants of the former floodplain of a stream or river. They are formed by the downcutting of a river or stream channel into and the abandonment and lateral erosion of its former floodplain. The downcutting, abandonment, and lateral erosion of a former floodplain can be the result of either changes in sea level, local or regional tectonic uplift; changes in local or regional climate; changes in the amount of sediment being carried by the river or stream; change in discharge of the river; or a complex mixture of these and other factors. The most common sources of the variations in rivers and streams that create fluvial terraces are vegetative, geomorphic, and hydrologic responses to climate. More recently, the direct modification of rivers and streams and their watersheds by cultural processes have resulted in the development of terraces along many rivers and streams.
Каме террасалары
Каме террасалары мұздық аңғардың беткейінде пайда болады және мұз бен оған жапсарлас аңғардың арасында ағатын балқыған сулардың шөгінділерінен түзіледі.
Kame terraces are formed on the side of a glacial valley and are the deposits of meltwater streams flowing between the ice and the adjacent valley side.
Теңіз террасалары
Теңіз террасасы - теңіздің немесе мұхиттың бұрынғы жағалауын көрсетеді. Ол жағалауды құрайтын материалдардың теңіз әрекетінен тозуы немесе эрозиялануы (теңізден қиылған террасалар немесе толқыннан қиылған платформалар); жағалау аймағындағы аздап көтерілген ортада шөгінділердің жиналуы (теңізден құрылған террасалар немесе көтерілген жағажай); немесе тропикалық аймақтардағы коралл рифтерінің биоқұрылысы және риф материалдарының жиналуы (риф жазықтықтары) арқылы қалыптасуы мүмкін. Теңіз террасасының қалыптасуы мынадай жалпы процеске сәйкес жүреді: толқыннан қиылған платформа тау жынысына қашалып жасалуы керек (бұл процеске жоғары толқын энергиясы қажет). Бұл теңіз террасасын қалыптастырудың бірінші қадамы болғанымен, барлық толқыннан қиылған платформалар теңіз террасасына айналмайды. Толқыннан қиылған платформа қалыптасқаннан кейін, ол жоғары толқын энергиясымен байланысқа түсуден шығарылуы керек. Бұл процесс мұздық-мұз аралық циклдарға байланысты теңіз деңгейінің өзгеруі немесе тектоникалық тұрғыдан көтерілген құрлықтар арқылы жүзеге асырылады. Толқыннан қиылған бөлік теңіз деңгейінен жоғары көтерілгенде сақталады. Террасалар көбінесе жағалау бойындағы қатарлар түрінде сақталады.
A marine terrace represents the former shoreline of a sea or ocean. It can be formed by marine abrasion or erosion of materials comprising the shoreline (marine cut terraces or wave cut platforms); the accumulations of sediments in the shallow water to slightly emerged coastal environments (marine built terraces or raised beach); or the bioconstruction by coral reefs and accumulation of reef materials (reef flats) in intertropical regions. The formation of a marine terrace follows this general process: A wave cut platform must be carved into bedrock (high wave energy is needed for this process). Although this is the first step to the process for the formation of a marine terrace, not all wave cut platforms will become a marine terrace. After the wave cut platform is formed it must be removed from interaction with the high wave energy. This process happens by either change in sea level due to glacial interglacial cycles or tectonically rising landmasses. When the wave cut has been raised above sea level it is preserved. The terraces are most commonly preserved in flights along the coastline.
Жағажайлық террасалар
Көл (лакустрина) террасасы – мұздық емес, мұздық немесе прогляциалдық көлдің бұрынғы жағалауын көрсетеді. Теңіз террасалары сияқты, көл террасасы да жағалау құрайтын материалдардың абразиясы немесе эрозиясы, жағалаудың жақын суларындағы шөгінділердің жиналуы немесе осы процестердің комбинациясы арқылы қалыптасуы мүмкін. Көлдердің көлемі әдеттегі теңіз суларына қарағанда кішірек болғандықтан, көл террасалары теңіз террасаларына қарағанда әдетте тар және нашар дамыған болады. Дегенмен, барлық көл террасалары бұрынғы жағалау емес. Ежелгі мұздық қабырғалы көлдердің, кейбір прогляциалдық көлдердің және аллювиумдық бөгеттелген (ағын баяу) көлдердің террасалары көбінесе осы көлдердің бұрынғы түбін көрсетеді. Соңында, мұздық-көлдік каме террасалары – ежелгі мұздық шекаралық көлдердің бұрынғы дельталары немесе түбі.
A lake (lacustrine) terrace represents the former shoreline of either a nonglacial, glacial, or proglacial lake. As with marine terraces, a lake terrace can be formed by either the abrasion or erosion of materials comprising the shoreline, the accumulations of sediments in the shallow water to slightly emerged environments, or some combination of these. Given the smaller size of lakes relative to the size of typical marine water bodies, lake terraces are overall significantly narrower and less well developed than marine terraces. However, not all lake terraces are relict shorelines. In case of the lake terraces of ancient ice walled lakes, some proglacial lakes, and alluvium dammed (slackwater) lakes, they often represent the relict bottom of these lakes. Finally, glaciolacustrine kame terraces are either the relict deltas or bottoms of ancient ice marginal lakes.
Құрылымдық террасалар
Геоморфологияда құрылымдық терраса – жатық немесе көлбеу жатық қабатты тау жыныстарының әр түрлі эрозиялануының нәтижесінде пайда болатын терраса. Террасаның қалыптасуы – қатты тау жыныстарының астындағы жұмсақ тау жыныстарындағы эрозияның басымдығынан туындайды. Жұмсақ материалдың басымды алып тасталуы астыңғы қатты тау жыныстарының тегіс бетін ашып, құрылымдық террасаның деңгейін құрайды. Құрылымдық террасалар көбінесе жұптар түрінде кездеседі және әрқашан өзен аңғарларымен байланысты бола бермейді.
In geomorphology, a structural terrace is a terrace created by the differential erosion of flat lying or nearly flat lying layered strata. The terrace results from preferential stripping by erosion of a layer of softer strata from an underlying layer of harder strata. The preferential removal of softer material exposes the flat surface of the underlying harder layer, creating the tread of a structural terrace. Structural terraces are commonly paired and not always associated with river valleys.
Травертинді террасалар
Травертин террасасы геотермиялық қыздырылған, аса қаныққан сілтілі сулардың жер бетіне шығып, карбонаттардың шөгіндісінен құрылған сарқырамалар арқылы пайда болады.
A travertine terrace is formed when geothermally heated supersaturated alkaline waters emerge to the surface and form waterfalls of precipitated carbonates.