Кіріспе

Украинаның Ұлттық скаут ұйымы Украинаның Ұлттық скаут ұйымы "Пласт" (Національна Скаутська Організація України "Пласт"), көбінесе Украиналық Пласт немесе жай ғана Пласт деп аталады, Украинадағы ең ірі скаут ұйымы болып табылады.

Бірінші дәуір: 1911-1920

Пласт 1911 жылы Львовта (Львов, Лемберг) украин скаут ұйымы ретінде құрылды. Украина скаутының бастапқы кезінен бері «Пласт» деп аталды. «Пластун» – украин тілінде казак-тыңшысы мен күзетшінің тарихи атауы. Украина скаутының негізін қалаушы Александр Тысовский, «Дрот» деп лақап аталған, скауттың жалпыға ортақ принциптерін украин жастарының қажеттіліктері мен мүдделеріне бейімдеді. Еуропадағы зор әлеуметтік және саяси дүрбелеңдер кезінде құрылған Украина Пласы, басқа скаут ұйымдарынан өзгеше, нақты ұлттық мақсаттарды іске асыру үшін құрылды. Бірінші скаут отряды 1911 жылы Львовта Петр Франко мен Иван Хмола тарапынан құрылды. Пластың ресми түрде 1912 жылғы 1 сәуірде Львов академиялық гимназиясында Александр Тысовский құрғандығы қабылданды. Скауттық қозғалыс тез арада басқа қалалар мен елді мекендерге тарады, 1913 жылы бірінші Жоғарғы скаут кеңесі құрылып, алғашқы нұсқаулық жарық көрді. Сол жылы Львовта Пласт топтарының әртүрлі аймақтардан жиналған өкілдері «Організаційний Пласт Комітет» комитетін құрды және алғашқы жаяу жорық лагері ұйымдастырылды. 1916 жылға қарай мүшелерінің саны 10 000-нан асып, бойскауттар мен гидтердің жекеленген бөлімшелерінен тұратын, толыққанды дамыған және жұмыс істейтін ұйымға айналды. Украин Пласы балалар, скауттар және роверлер үшін тұрақты лагерьлер өткізіп, жетекшілерді даярлау курстарын ұйымдастырды және «Балалар үшін скаутинг» кітабының украин тіліне аудармасын қоса алғанда, түрлі скауттық басылымдар шығарды. Ұйым құрылғаннан кейін көп ұзамай, Бірінші дүниежүзілік соғыс этникалық украин жерлерін басып алған Австро-Мажарстан мен Ресей империясының күйреуіне және 1918 жылы Украина Ұлттық Республикасының құрылуына себеп болды. Келесі жылдары скауттық қозғалыс қарқынды дамыды, бұрын таныс емес қалалар мен ауылдарға, негізінен Украинаның жаңадан азат болған орталық облыстарына тарады. Құдайға және Отанға қызмет етудің скауттық идеалдарымен шабыттанған жүздеген, тіпті мыңдаған жас жігіттер қарулы күштерге ерікті түрде қосылып, бірнеше майданда соғысты, ал көптегендері қаза тапты.

Екінші дәуір: 1920-1930 жылдар

1922 жылы азамат соғысында Кеңес Одағының жеңісі осы аймақтағы коммунистік емес барлаушылық қызметтердің дереу тоқтатылуына әкелді. Румынияның Буковина аймағында да Пласттың дамуына кедергі келтірілді. Украин скауты әлемдегі көптеген скаут ұйымдарының кейіннен кездесетін тағдырына тап болған біріншілердің бірі болды. Кейін Чехословакия мен Польшаның бір бөлігін қамтыған Батыс Украина аймақтарындағы скаут қозғалысы соғыстың қиратылған қалдықтарынан жаңарып, қайта жанданды. Осы кезеңде украин скауты алғаш рет халықаралық мойындылық сұрады, бірақ саяси себептермен одан бас тартты. Көптеген кедергілерге қарамастан, Пласт Польша аймақтарында қарқынды дамыды, студенттер, шаруалар және жұмысшылар арасында жоғары мүшелік деңгейіне ие болды. Басты демеушісі – 1901–1944 жылдары Украина грек-католик шіркеуінің архиепископы, Карпат тауларында «Сокиль» деп аталатын лагерьті сыйға тартқан митрополит Андрей Шептицкий болды. Бірқатар жариялымдар ұсынылды, оның ішінде ресми орган «Молоде Життя» және Александр Тысовскийдің «Життя в Пласті» атты маңызды нұсқаулығы. 1920 жылдардың соңында Польша билігінің сыртқы қысымы Пласттың одан әрі өсуіне елеулі кедергі келтірді және 1928 жылы Волынь облысында, ал 1930 жылы Галычинада украин скаутының толыққан тоқтап қалуына әкелді. Дегенмен, Пласт Чехословакиядағы этникалық украиндық аймақ – Карпат Рутениясында гүлдене берді және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Кеңес Одағының орталық Украинасындағы және Польшадағы Батыс Украинадағы жер астындағы скаут бөлімдерімен тығыз байланыс сақтап тұрды. Карпат Рутениясы мен Прагадағы Пласт топтары Чехословакия Республикасының «Юнак» скауттар мен гидтері одағының және осы екі әлемдік ұйымның федерациясының мүшелері болды. Прагада бас штаб ашылды.

Алтыншы дәуір: 1990 жылдан бүгінгі күнге дейін

Кеңес Одағы ыдыраған кезде скауттар жасырын түрде пайда болды. Бірінші Пласт лагері 1989 жылдың жазында ұйымдастырылды және оған Кеңес құпия полициясы (КГБ) шабуыл жасады; бірнеше скауттарды ұрып-соғып, тұтқындады. Дегенмен, скаутинг пен Пласт жалғасты. 1991 жылы Кеңес Одағының құлдырауынан бастап тәуелсіз Украинаның құрылуынан бері Украинаның барлық жерінде Пласт скауты қарқынды дамып келеді. Бұл Киев, Луцк және Донецк қалаларындағы бөлімшелерді қамтиды. Алайда, ең белсенді аймақ Львов болды, онда 1990 жылы 22 ақпанда қалалық кеңес «Пластового Товариства» Статутын қабылдады. Plast in Exile Украинадағы Пластың қайта іске қосылуын қолдады. 1995 жылдың басында 85 жергілікті топ пен кеңес болды, олардың ішінде 3500-ден астам скаут бар еді. 1997 жылдың тамызында Пласт украин скауты Украинадағы алғашқы скаут бөлімшелерінің 1911 жылы пайда болғаннан бері 85 жылдығын атап өтті, Сокиль Пласт мұражай лагерінде 700 скаут қатысып, 34 бөлімше Украинаның барлық аймағынан келді. Бұл джамборенің басты оқиғалары: Пласт тарихындағы үшінші Началний Пластунның (Бас скаут) тағайындалуы және Украинада алғаш рет тағайындалған Любомир Романкивтің 1997 жылғы 10 тамыздағы салтанатты іс-шарасы; Митрополит Андрей Шептицкий сыйлаған осы тарихи лагерьдегі мұражайдың ашылуы, ол 1924 жылдан 1944 жылға дейін Пласт тарапынан пайдаланылды; және Украина скаутының бірінші дәуірінен бірнеше скауттардың қатысуы, соның ішінде 93 жастағы композитор Микола Колесса. Сонымен қатар, Украинаның шығыс және оңтүстік бөліктерінде көбінесе өздігінен басқа скаут топтары да пайда болды. Олардың көпшілігі 1995 жылы Нидерландыда өткен 18-ші Дүниежүзілік скаут джамборесіне, сондай-ақ Невицкедегі Бірінші барлықукраиндық скаут джамборесіне және Прагадағы Екінші славяндық джамборесіне Пластпен бірге қатысты. 1999 жылы 33 украин скауты 19-шы Дүниежүзілік скаут джамборесіне қатысуға шақырылды. Plast Publishing көбінесе Украинаға қайта оралды, халықаралық бөлімшелердің қаржылық және редакциялық қолдауымен, кіші скауттарға арналған «Готуйся» (Дайын бол) және үлкен скауттарға арналған «Юнак» журналдарын шығарады. Барлық Пласт басылымдары сияқты, бұл ай сайынғы басылымдар да украин тілінде жазылған. Олар халықаралық деңгейде де таратылады. 2006 жылы Пласт Украинада 10 000-нан астам мүшесіне және басқа елдерде қосымша 3000 мүшесіне ие болды. 95 жылдық мерейтой (ЮМПЗ) 2007 жылдың тамызында Канаданың Онтарио штатындағы Графтон қаласындағы Пластова Січ лагерінде өтті. 4-19 тамыз аралығында лагерьге 1200-ден астам юнак қатысты. «Табір Прыхільники» Монреаль қаласының жанындағы Квебек штатындағы Батурин лагерінде болды. «Табір Учасники» Онтарионың орталық бөлігіндегі Алгонкин провинциялық саябағында өткізілді. «Табір Розвідувачі» сондай-ақ Онтариодағы Сэмюэл де Шамплен паркінде орналасты. «Табір Скобів і Вірлиці» Хьюрон көлінің жағасындағы Онтарионың батысындағы Килларни паркінде болды.

WOSM-ті тану

Пласт түрлі украиндық скауттық ұйымдармен бірлесіп ұлттық скауттық федерация құру және Скауттық қозғалыстың Дүниежүзілік ұйымынан (WOSM) мойындылық алу үшін жұмыс істеп жатыр. Украина скаутындағы барлық міндеттер, жергілікті деңгейден бастап Ұлттық Кеңес деңгейіне дейін, ерікті жұмыскерлер мен жалақы алатын мамандардың біріктірілген күштерімен орындалады. 2004 жылы Украинаның Скаут жастар қоғамдық ұйымы «Spilka Pionerskykh Orhanizatzii Kyïva» (әдеби аудармада – Киев пионерлер қозғалысы ұйымы немесе SPOK, Украинаның 26 облысының 18-інде 3750 мүшесі бар) WOSM мүшелігіне үміткерлік білдірді. 2005 жылдың қаңтар айында бұл ұсыныс Дүниежүзілік скаут бюросымен мақұлданды. Бірақ Ұлттық скауттық ұйымдардың 5%-дан астамы (Германия мен Американың скауттары да олардың арасында болды) қолдау көрсетпегендіктен, SPOK WOSM-ға қабылданбады және өтінішін кері тартып алды. Осыған байланысты Дүниежүзілік скаут комитетінің арнайы тобы Украинаға жіберілді. Украина скауты WOSM талаптарына сай келу үшін Пласт пен SPOK-ты біріктіретін жаңа скауттық орган құруға тырысты, бұл жұмыс 2008 жылға дейін аяқталуға тиіс болды, себебі барлық тараптар халықаралық қауымдастыққа қосылуға мүдделі еді. Тунисте өткен 37-ші Дүниежүзілік скаут конференциясының 2/05 қарары негізінде 2007 жылдың 27 наурызында Украина Скауттарының Ұлттық Ұйымының (NOSU) құрылтай съезі өтті. Украинаның көптеген аймақтарынан келген скаут өкілдері қатысқан съезде NOSU Конституциясы бекітіліп, басқару органдары сайланды. Бұл үш скауттық бірлестік – Пласт, SPOK және Сичтің күш-жігерінің нәтижесінде мүмкін болды, олар Украинадағы скауттық қозғалысты бірыңғай Ұлттық скаут ұйымына біріктіруге және WOSM-ға қосылуға ұмтылды. NOSU Конституциясы Украина Әділет министрлігінде 2007 жылдың қараша айында ресми тіркелді, осылайша Украинада бірыңғай Ұлттық скаут ұйымының құрылғаны расталды. Конституцияның түзетілген нұсқасы 2008 жылдың 4 ақпанында Конституциялар комитеті мен Дүниежүзілік скаут комитетінен мақұлдау алды. WOSM Бас хатшысының міндетін атқарушысы Люк Паниссод 2008 жылдың наурыз айының ортасында NOSU-ға сапар шекті. Ол болашақ мүшелер, отряд жетекшілері, жазғы лагерь жетекшілері және жергілікті скаут топтарының басшылары сияқты жастардың әртүрлі топтарымен кездесіп, әңгімелесті. Ол сондай-ақ Отбасы, жастар және спорт вице-министрімен, скауттық бірлестіктердің бірінің негізін қалаушыларының бірімен кездесті, ол NOSU-ға мемлекеттік қолдау толық екенін растады. NOSU басшыларымен бірнеше жұмыс кездесулерінде ұйымның даму деңгейі бағаланды. Ұйымның жалға алынған кеңсесі мен бірнеше лагерьтері бар. Даму схемасының элементтеріне оқулықта суреттелген және кезең-кезеңмен алынатын белгілер жатады. Қазіргі уақытта NOSU шағын ұйым болып табылады және қолданыстағы заңнаманы іске асыру бойынша бір ғана кәсіби қызметкер жұмыс істейді. Жаңа ұйым болғандықтан, NOSU әлі де тиімді жұмыс істеуді дамытуы керек. NOSU мүшелігіне үш жас тобы бойынша қыздар мен ұлдар, әйелдер мен ер адамдар қабылданады: Cubs (6–10 жас), Scouts (11–16 жас) және Rovers (16–24 жас). 2007 жылдың 31 желтоқсанына дейін NOSU құрамында 2475 мүше болды, оның ішінде 718 қыз жас, 1546 ұл жас, сондай-ақ 200-ге жуық ересек басшылар мен Кеңес мүшелері бар. NOSU мүшелерінің шамамен 40%-ы Пласттан, 40%-ы SPOK-тан және 20%-ы Сичтен. Ұлттық Кеңес деңгейінде де осы көрсеткіш сақталған. NOSU және үш бірлестіктің біріне мүшелік екі рет болу мүмкіндігі сақталғанымен, жаңа мүшелерді тікелей NOSU мүшелігіне қабылдауға басымдық беріледі. NOSU басшылығының мақсаты – NOSU жетістікке жетіп, әлі NOSU мүшесі емес үш бірлестіктің мүшелерін тарту. Украинадағы басқа скаут топтарын қосып алу арқылы скауттық қозғалысты одан әрі біріктіруге шартерлік жүйе көмектеседі. Ұлттық Кеңестің төрағасы – Лев Захарчишин, төрағаның орынбасары – Валерий Танцюра, халықаралық комиссар – Андрей Чесноков. WOSM мүшелігіне қосылғаннан кейін NOSU Еуразия скаут аймағының мүшесі болуға ниетті.

Украинадан тыс жерлерде

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Батыс Украинадан (1939 жылға дейін Польша билігінде болған) шыққан украиндер Батыста бірнеше тәуелсіз Пласт украин скауттық ұйымдарын құрды. Пласттың осы кезеңі 1945 жылы Германия мен Австриядағы түрлі қашқын лагерьлерінде басталды. Пласт мүшелерінің көпшілігі кейіннен Канада, АҚШ, Ұлыбритания, Австралия және басқа елдерге қоныс ауды, нәтижесінде 1946 және 1951 жылдар аралығында эмигранттық ұйымдар құрылды. Кеңес Одағының құлауына дейін осы ұйымдар Пласттың жалғыз өкілдері болып табылды және КУПО (Украина Пласт ұйымдарының конференциясы) деп аталатын жоғары ұйымға бағынды. КУПО төрт жылда бір рет шақырылып, операциялық "Холовна Пластова Старшина" (ХПБ) мен "Холовна Пластова Рада" (ХПР) атты кеңесті сайлап, сондай-ақ әдетте ұзақ мерзімді немесе өмір бойына сақталатын, кейбір жағдайларда рәсімдік "Началний Пластун" тағайындады. Қазіргі және үшінші "Началний Пластун" – АҚШ-та тұратын (алғашқыда Канаданың Альберта провинциясының Эдмонтон қаласынан) Любомир Романкив. Оның алдындағы "Началний Пластун" – АҚШ-та тұратын Юрий Старосольский болды, ол Северин Левицкий ("Сирий Лев") орнына келді, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияда тағайындалған еді.