Төменгі жақ бірінші азу тісінің сипаттамасы

Кіріспе

Жақ тісінің бірінші моляры немесе алты жылдық моляр – ауыздың екі жақ тісінің екінші премолярларынан дистальды (беттің орта сызығынан алыс) орналасқан, бірақ екі жақ тісінің екінші молярларынан мезиальды (беттің орта сызығына қарай) орналасқан. Ол ауыздың төменгі жамбас доғасында орналасқан және әдетте I кластың қалыпты окклюзиясында жоғарғы бірінші молярлармен және жоғарғы екінші премолярлармен қарама-қарсы тұрады. Бұл молярдың функциясы барлық молярлардың функциясына ұқсас, себебі кеуделену – шайнау кезіндегі, яғни тамақтану кезіндегі негізгі әрекет. Жақсы жетілген бес түйірше жамбас бірінші молярларында болады: екісі букалды (жаққа жақын), екісі лингвалды (тілге жақын) және біреуі дистальды. Оклюзиялық бетіндегі даму және қосымша ойыстардың пішіні М әрпіне ұқсас деп сипатталады. Олардың функциялары ұқсас болғанымен, сүт тісінің (балалық) жамбас молярлары мен тұрақты жамбас молярлары арасында үлкен айырмашылықтар бар. Тұрақты жамбас молярларының алдында тістері жоқ деп есептеледі. Молярлар деп аталғанына қарамастан, сүт тісінің молярларын тұрақты премолярлар алмастырады. Универсалды нотация жүйесінде сүт тісінің жамбас бірінші молярлары үлкен әріптермен белгіленеді. Оң жақ сүт тісінің жамбас бірінші моляры "S", сол жақ – "L" деп аталады. Халықаралық нотацияда басқа нотация жүйесі қолданылады. Осылайша, оң жақ сүт тісінің жамбас бірінші моляры "84", ал сол жақ – "74" деп белгіленеді. Универсалды нотация жүйесінде тұрақты жамбас бірінші молярлары сандармен белгіленеді. Оң жақ тұрақты бірінші моляр "30", сол жақ – "19" деп аталады. Палмер нотациясы тістің қай квадрантта орналасқанын көрсететін символмен бірге санды қолданады. Осы тіс үшін сол және оң жақ бірінші молярлар бірдей санмен – "6" деп аталады, бірақ оң жақтағы тістің үстінде "┐" символы, ал сол жақтағы тістің үстінде "┌" символы болады. Халықаралық нотацияда бұрынғы екеуінен өзгеше нөмірлеу жүйесі бар, оң жақ тұрақты жамбас бірінші моляры "46", ал сол жақ – "36" деп аталады. Тұрақты жамбас бірінші молярларында әдетте төрт қабырғасы бар пульпа мүйіздері болады. Бірінші моляр әдетте 6-7 жаста шығатын алғашқы тұрақты тіс және ересек тістің белгілері байқалады.

The mandibular first molar or six year molar is the tooth located distally (away from the midline of the face) from both the mandibular second premolars of the mouth but mesial (toward the midline of the face) from both mandibular second molars. It is located on the mandibular (lower) arch of the mouth, and generally opposes the maxillary (upper) first molars and the maxillary 2nd premolar in normal class I occlusion. The function of this molar is similar to that of all molars in regard to grinding being the principal action during mastication, commonly known as chewing. There are usually five well developed cusps on mandibular first molars: two on the buccal (side nearest the cheek), two lingual (side nearest the tongue), and one distal. The shape of the developmental and supplementary grooves, on the occlusal surface, are described as being M shaped. There are great differences between the deciduous (baby) mandibular molars and those of the permanent mandibular molars, even though their function are similar. The permanent mandibular molars are not considered to have any teeth that precede it. Despite being named molars, the deciduous molars are followed by permanent premolars. In the universal system of notation, the deciduous mandibular first molars are designated by a letter written in uppercase. The right deciduous mandibular first molar is known as "S", and the left one is known as "L". The international notation has a different system of notation. Thus, the right deciduous mandibular first molar is known as "84", and the left one is known as "74". In the universal system of notation, the permanent mandibular first molars are designated by a number. The right permanent mandibular first molar is known as "30", and the left one is known as "19". The Palmer notation uses a number in conjunction with a symbol designating in which quadrant the tooth is found. For this tooth, the left and right first molars would have the same number, "6", but the right one would have the symbol, "┐", over it, while the left one would have, "┌". The international notation has a different numbering system than the previous two, and the right permanent mandibular first molar is known as "46", and the left one is known as "36". Mandibular permanent first molars usually have four pulp horns. The first molar is usually the first permanent tooth to erupt at 6–7 years and has adult undertones.

Анатомия

Жақсылықтағы бірінші молярдың бес қырлары бар: мезиобукальдық (МБ, орта сызыққа және жаққа қарай), мезиолингвикалық (МЛ, орта сызыққа және тілге қарай), дистолингвикалық (ДЛ, орта сызықтан және тілге қарай), дистобукальдық (ДБ, орта сызықтан және жаққа қарай) және дистальдық (D, орта сызықтан алыс), олардың мөлшері кему ретімен тізімделген. Биіктігі бойынша төмендеу ретімен тізімделгенде: МЛ, ДЛ, ДБ, МБ және D. Аргентиналық баланың бірінші төменгі екінші молярында сегізінші қыр табылды. Тіс жоғарғы жағынан қарағанда (окклюзальды көрініс), мандибулярлық бірінші моляр бесбұрышты (бес жақты) пішіндес және лингвальға қарай тартылады, оның жақтары – букальдық бет, мезиалдық бет, лингвальдық бет, дистальдық бет және дистобукальдық бет. Оклюзиялық бетінде төрт ойыс бар. Орталық ойыс түзу емес, тістің ортасынан мезиальдан дистальға қарай өтеді және төрт шұңқырды қамтиды (мезиалдық, орталық, орталық және дистальдық). Дистобукальдық ойыс дистальдық және дистобукальдық қырларды бөліп тұратын орталық ойыстағы дистальдық шұңқырдан басталады. Лингвальдық ойыс орталық ойыстағы орталық шұңқырдың дистальдық бөлігінен мезиолингваль және дистолингваль қырлары арасындағы лингвальдық бетке қарай созылады. Букальдық ойыс орталық ойыстағы орталық шұңқырдың көбірек мезиальдық бөлігінен букальдық бетке қарай мезиобукальдық және дистобукальдық қырлары арасында букальдық шұңқырда аяқталады. Орталық ойыстағы орталық шұңқырдың бөлігі Льюис қанаты деп аталады және букальдық және лингвальдық ойыстардың орналасуын ескеру үшін міндетті (букальдық ойыс лингвальдық ойысқа қарағанда мезиальдық жағында болса да, олар параллель). Букальдық жағынан (букальдық көрініс) екі тамыр бар. Дистальдық тамыр көбінесе түзурақ, бірақ екеуінің де сәл дистальдық қисықтығы болуы мүмкін. Мезиальдық және дистальдық контурдың биіктіктері көрші тістерге жанасады және тәждің окклюзиялық және ортаңғы үштен бірінің қиылысында орналасқан. Мезиальдық көріністе тәждің лингвальға қарай сәл еңілуі байқалады. Екі тамырдың да тілімшелері бар, бірақ олар мезиальдық тамырда көбірек көрінеді. Мезиальдық тамыр буколингвальды жағынан кеңірек және оның ұшы дөңгелек. Букальдық беттің контур биіктігі тістің үштен бірінде, ал беттік бөлігінің екі үштен бірі тегіс. Лингвальдық контур биіктігі тістің ортаңғы үштен бірінде және лингвальдық беті біркелкі дөңгелек. Бұл көзқараспен мезиолингвальдық қырдың өткірлігін де байқауға болады.

The mandibular first molar has five cusps: the mesiobuccal (MB, toward midline and cheek), mesiolingual (ML, toward midline and tongue), distolingual (DL, away from midline and towards tongue), distobuccal (DB, away from midline and toward cheek), and distal (D, away from midline), listed in order of decreasing size. Listed in order of decreasing height they are: ML, DL, DB, MB, and D. An eighth cusp was found in a primary second lower molar in an Argentinean child. Viewed from the top of the tooth (occlusal view), the mandibular first molar is pentagonal (five sided) in shape and tapers toward the lingual, with the sides being the buccal surface, the mesial surface, the lingual surface, distal surface, and the distobuccal surface. The occlusal surface has four grooves. The central groove is not straight but runs down the center of the tooth mesially to distally and contains four pits (mesial, central, central, and distal). The distobuccal groove runs from the distal pit in the central groove distobuccally separating the distal and distobuccal cusps. The lingual groove runs from the more distal of the central pits in the central groove toward the lingual surface between the mesiolingual and distolingual cusps. The buccal groove runs from the more mesial of the central pits in the central groove toward the buccal surface between the mesiobuccal and distobuccal cusps ending in the buccal pit. The portion of the central groove between the central pits is termed the Lewis offset and is mandatory to account for the locations of the buccal and lingual grooves (buccal groove being more mesial than the lingual groove while they are parallel). From the buccal (buccal view), two roots are present. The distal root is generally straighter, although both often have a slight distal curvature. The heights of contour on the mesial and distal contact the adjacent teeth and are located at the junction of the occlusal and middle thirds of the crown. The mesial view shows a slight tipping of the crown to the lingual. Both roots have flutings but they are more prominent on the mesial root. The mesial root is broader buccolingually and its apex is more blunted. The height of contour on the buccal is in the gingival third and the occlusal two thirds of the surface is flat. The lingual height of contour is in the middle third of the tooth and the lingual surface is evenly convex. The sharpness of the mesiolingual cusp can also be noted from this view.

Патология

Оклюзиялық бетіндегі даму және қосымша жолақтардың пішіні М әрпіндей деп сипатталады. Төменгі жақ тісінің бірінші молярлары ең көп кездесетін кариестік тістер және эндодонтиялық емдеу немесе жою қажет болатын ең көп кездесетін тістер. Барлық жойылған тістердің 45%-ы төменгі жақ тісінің бірінші молярларынан құралады.