1945 жылғы тұтқындарды құтқару операциясы: Ақ автобустар

Кіріспе

1945 жылы концлагерьдегі тұтқындарды құтқару операциясы

"Ақ автобустар" – Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдерінде нацистік Германиядағы неміс концлагерьлеріндегі скандинавиялықтарды босату мақсатымен жүзеге асырылған шведтік гуманитарлық операция. "Ақ автобустар" операциясы негізінен скандинавиялықтарды құтқаруды көздегенімен, лагерьлерден Швецияға тасымалданғандардың жартысы басқа ұлт өкілдерінен тұрды. Тұтқындарды тасымалдауға қолданылған автобустардың шатырына, бүйірлеріне, алдыңғы және артқы жақтарына қызыл крестпен ақ бояу жағылды, осылайша одақтас әуе күштері оларды әскери нысана деп қате жібермеуі тиіс еді. Неміс билігінің рұқсатымен концлагерьлерден босатылғандар ақ автобустар мен жүк көліктерімен Германияның Любек қаласына жеткізілді. Содан кейін швед кемелері оларды Швецияның Мальмё қаласына алып өтті. Даниялықтар ақ автобустармен құрлық жолымен Данияға сапарлады. Швед дипломаты Фолке Бернадот және басқалар неміс шенеуніктерімен, әсіресе рейхсфюрер Генрих Гиммлермен "Ақ автобустар" операциясы туралы келіссөздер жүргізді. Құтқарылғандардың саны бойынша әртүрлі бағалаулар бар, бірақ Швеция Қызыл Крестінің мәліметінше, 1945 жылдың наурыз және сәуір айларында шамамен 300 шведтік ерікті, оның көп бөлігі әскери қызметкерлер, концлагерьлерден 15 345 тұтқынды шығарды. Олардың 7 795-і норвегиялық және даниялық тұтқындар, ал 7 550-і басқа ұлттардан болды. 1945 жылдың 8 мамырында Германия капитуляциялағаннан кейін, 1945 жылдың мамыр және маусым айларында "Ақ қайықтар" арқылы тағы 10 000 адам құтқарылды. Бұл операция гуманитарлық тұрғыдан сәтті аяқталды және концлагерьлерде ашаршылықтан немесе өлім жазасынан қаза болатын көптеген адамның өмірін сақтап қалды. Алайда, операция скандинавиялықтарды құтқаруға тым бір жақты бағытталғаны, басқа ұлттардың тұтқындарына осы деңгейде көмек көрсетілмегені және неміс гестапосымен ынтымақтасқандығы үшін сынға ұшырады. Құтқарылғандардың арасындағы еврейлердің саны анықталған жоқ, себебі бұрынғы тұтқындар ұлты бойынша тіркелді, этникалық тегі немесе діні бойынша емес.

Германиядағы даниялық және норвегиялық тұтқындар

Дания мен Норвегияны Германия 1940 жылғы 9 сәуірде басып алды. Бірнеше норвегиялықтар дереу тұтқындалды, ал екі айдан кейін оккупациялық күштер Берген қаласының сыртындағы Ульвенде тұтқындардың алғашқы лагерін құрды. Нацистік билік пен қарсылық қозғалысы арасындағы шиеленіс күшейген сайын, норвегиялық түрмелер мен лагерьлерде тұтқындалғандардың саны артып, кейін Германиядағы лагерьлерге депортацияланды. 1940 жылдың басында норвегиялық тұтқындардың алғашқы топтары Заксенхаузен лагеріне жетті. Данияда тұтқындаулар 1943 жылдың жазында коалициялық үкіметтің отставкасына байланысты басталды. Германиядағы норвегиялық және даниялық тұтқындар түрлі санаттарға бөлінді: жеке тұратын және белгілі бір бостандықтары бар «азаматтық тұтқындардан» бастап, «Түн мен тұман» (Nacht und Nebel, NN) деп аталатын, із-түзсіз жоғалып кеткен тұтқындарға дейін. Скандинавиялық тұтқындардың саны арта келе, түрлі топтар оларға көмек көрсету жұмыстарын ұйымдастырды. Норвегиялық теңізшілердің дін қызметкерлері Арне Берге мен Конрад Вогт Свендсен Хамбургте тұтқындарды аралап, оларға азық-түлік жеткізіп, Норвегия мен Даниядағы отбасыларына хаттар жіберді. Вогт Свендсен Гросс Кройцтағы бейбіт тұтқындармен, норвегиялық Хьорт және Сейп отбасыларымен де байланыс жасады. Гросс Кройцтегі топ, басқа скандинавиялықтармен бірге, тұтқындардың кең ауқымды тізімдерін және олардың орналасқан жерлерін құрастырды. Бұл тізімдер Берлиндегі швед елшілігі арқылы Лондонға, Норвегия үкіметіне жіберілді. Стокгольмде норвегиялық дипломат Нильс Кристиан Дитлефф скандинавиялық тұтқындардың тағдырымен тығыз айналысты. 1944 жылдың соңына қарай Германияда 8000 норвегиялық тұтқын, одан бөлек 1125 норвегиялық соғыс тұтқыны болды. Дания тарапынан адмирал Карл Хаммерих ұзақ уақыт бойы құпия жоспарлармен жұмыс істеді, бұл жоспарға «Юлланд корпусы» (Jyllandskorps) деген кодовое атау берілді, мақсаты – неміс лагерьлерінен даниялық және норвегиялық тұтқындарды құтқару болатын. Хаммерихтің норвегиялық теңізшілердің дін қызметкерлерімен, Гросс Кройц тобымен және Стокгольмдегі Нильс Кристиан Дитлеффпен жақсы байланыстары болды. 1945 жылдың басында Германияда 6000-ға жуық даниялық тұтқын болды. 1944 жылы даниялықтар тұтқындарды тіркеу, ресурстарды тасымалдау және егер Данияға жетсе, тұтқындарға тамақ, баспана және карантин ұйымдастыру бойынша кең ауқымды жоспарлар жасады. Хаммерих 1944 жылдың ақпан, сәуір және шілде айларында Стокгольмге сапар шегіп, Дитлеффпен жоспарларды талқылады.

Denmark and Norway were invaded by Germany on 9 April 1940. A number of Norwegians were immediately arrested, and two months later the occupying force established the first prisoners' camp at Ulven outside Bergen. As tensions intensified between the Nazi authorities and the resistance, increasing numbers of Norwegians were arrested and detained in Norwegian prisons and camps; and later deported to camps in Germany. The first groups of Norwegian prisoners arrived in Sachsenhausen camp in early 1940. Arrests in Denmark began with the resignation of the coalition government in the summer of 1943. The Norwegian and Danish prisoners in Germany were divided into various categories, from the so called civil interned who lived privately and had certain freedoms, to the Nacht und Nebel (NN) or "Night and Fog" prisoners who were made to disappear without a trace. As the number of Scandinavian prisoners increased, various groups organised relief work for them. The Norwegian seamen's priests in Hamburg, Arne Berge and Conrad Vogt Svendsen, visited prisoners, brought them food and brought letters to their families in Norway and Denmark. Vogt Svendsen also made contact with the civilians interned at Gross Kreutz, the Norwegian families Hjort and Seip. Together with other Scandinavians, the group at Gross Kreutz compiled extensive lists of prisoners and their location. The lists were then sent to the Norwegian government in exile in London through the Swedish embassy in Berlin. In Stockholm the Norwegian diplomat Niels Christian Ditleff engaged himself heavily with the fate of the Scandinavian prisoners. By the end of 1944, there were around 8,000 Norwegian prisoners in Germany, in addition to around 1,125 Norwegian prisoners of war. On the Danish side, Admiral Carl Hammerich had long worked with secret plans for an expedition code named the Jyllandskorps to save Danish and Norwegian prisoners from the German camps. Hammerich had good connections with the Norwegian seaman's priests, the Gross Kreutz group and with Niels Christian Ditleff in Stockholm. By the beginning of 1945 there were around 6,000 Danish prisoners in Germany. During 1944 the Danes made extensive planning efforts, including the registration of prisoners and plans for transporting resources and making available food, shelter and quarantine for the prisoners, if they succeeded in reaching Denmark. Hammerich visited Stockholm in February, April and July 1944 and discussed the plans with Ditleff.

Германиямен келіссөздер

Феликс Керстен, нацистік Германияның рейхсфюрері Генрих Гиммлердің жеке дәрігері, неміс концлагерьлеріндегі тұтқындарды босатуға мүмкіндік жасады. Швецияда тұратын Керстен бұрын Гиммлермен концлагерьдегі бірнеше тұтқындарды босату туралы келіссөздер жүргізген, сондай-ақ норвегиялық дипломат Дитлефф пен Гиммлермен даниялық және норвегиялық тұтқындардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету жолдары мен шараларын талқылаған. 1945 жылдың 5 ақпанында Дитлефф Швецияның неміс концлагерьлеріндегі тұтқындарды құтқару миссиясын жүргізуді және келіссөздер үшін Германияға делегация жіберуді ресми түрде ұсынды. Швеция Сыртқы істер министрлігі 10 ақпанда жоспарды мақұлдады, дипломат Фолке Бернадотті нацистік Германиямен «Германиядағы норвегиялық және даниялық тұтқындарды босатуға және оларды Швецияға немесе Данияға жеткізуге» тырысу үшін келіссөздер жүргізуге тағайындады. Германия одақтас күштерден жеңіліске ұшырар алдында, шведтер немістер концлагерьдегі барлық тұтқындарды жоюы мүмкін деп қорқып, алаңдады. 17-21 ақпан аралығында Бернадот Гиммлер және басқа да жоғары лауазымды нацистік шенеуніктермен кездесті. Бернадот бейтарап Швецияның бейтараптығын сақтап қала алмауы мүмкін екенін айтты, егер екі ел арасындағы қарым-қатынас жақсармаса, Швеция одақтастар тарапынан соғысқа қатысуы мүмкін екенін білдірді. Бұл аргумент салмақты болды, себебі Швеция Германияға темір кенін жеткізуші маңызды ел болатын. Германияның жеңілісі шамалы болғандықтан, Гиммлер одақтастармен және Швеция сияқты бейтарап мемлекеттердің құрметін алуға тырысты. Гиммлер мен басқа неміс шенеуніктері қағидат бойынша құтқару операциясына келісті, ол барлық норвегиялық және даниялық тұтқындардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және гуманитарлық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бір лагерьде жиналатынын көзделді. Гиммлер даниялық және норвегиялық тұтқындардың саны 2000-3000 шамасында екенін бағалады, ал Бернадот олардың саны 13000 екенін дәлелдеді. Немістер операцияға қажетті барлық қаржы Швеция мен Швеция Қызыл Кресінен түсуі керек екенін мәлімдеді. Гиммлер сондай-ақ Адольф Гитлер тұтқындарды босатуға қарсы болғандықтан, операция туралы жария етуге тыйым салды. Бернадоттың әрекеттерімен қатар, Дания билігі, әсіресе Данияның Берлиндегі елшісі Отто Карл Мохр, көбірек даниялық тұтқындарды босатуға тырысты. Швеция мен Данияның мақсаттары аздап ерекшеленді. Шведтер Гиммлер мен Шелленбергпен келіссөздер жүргізіп, тұтқындарды Нойенгаммеге жинақтауға баса назар аударды. Даниялықтар Кальтенбруннермен келіссөздер жүргізіп, тұтқындарды босатуға немесе мүмкін болса Данияда ұстауға рұқсат алуға тырысты. 12 наурызда даниялықтар үш пойызға рұқсат алды, ал 21 наурызға дейін әртүрлі санаттағы 262 даниялық тұтқын даниялық көліктермен Данияға қайтарылды. 21 наурыздан бастап Данияның көліктері тоқтатылды және шведтер операцияны өз қолына алды.

Felix Kersten, the personal doctor of Nazi Germany's Reichsführer Heinrich Himmler, set the table for the release of internees in German concentration camps. Kersten, resident in Sweden, had previously negotiated with Himmler for the release of several internees in concentration camps and had discussed the ways and means of ensuring the safety of Danish and Norwegians internees with both Norwegian diplomat Ditleff and Himmler. On 5 February 1945, Ditleff proposed officially that Sweden undertake a rescue mission for people interned in German concentration camps and send a delegation to Germany to negotiate the rescue mission. The Swedish Foreign Ministry approved the plan on 10 February, designating diplomat Folke Bernadotte to initiate talks with Nazi Germany to "attempt to obtain the release of Norwegian and Danish internees in Germany and their transportation to Sweden or Denmark." As Germany faced imminent defeat by the Allied forces, the Swedes feared that the Germans might liquidate all prisoners in their concentration camps. From 17 to 21 February, Bernadotte met with senior Nazi officials including Himmler. Bernadotte alluded to the possibility that neutral Sweden might not remain neutral, implying that Sweden might enter the war on the Allied side if relations between the two countries did not improve. That argument had weight, as Sweden was the major supplier of iron ore to Germany. With defeat nearly certain for Germany, Himmler was attempting to ingratiate himself with the Allies and neutral states such as Sweden. Himmler and other German officials agreed in principle to the rescue operation which foresaw that all Norwegian and Danish prisoners of the Germans would be gathered together in one camp for their safety and meeting their humanitarian needs. Himmler estimated the Danish and Norwegian prisoners numbered 2,000 to 3,000; Bernadotte had evidence they numbered 13,000. The Germans said that all resources for the operation must come from Sweden and the Swedish Red Cross. Himmler also demanded that there be no publicity about the operation as Adolf Hitler was opposed to prisoner releases. Parallel with Bernadotte's attempts, Danish authorities – especially the Danish ambassador in Berlin, Otto Carl Mohr – tried to secure the release of more Danish prisoners. Swedish and Danish aims differed slightly. The Swedes negotiated with Himmler and Schellenberg and concentrated on gathering the prisoners in Neuengamme. The Danes negotiated with Kaltenbrunner and tried to secure permission to have the prisoners released, or possibly interned in Denmark. On 12 March the Danes obtained permission for three transports and until 21 March a total of 262 Danish prisoners of various categories were moved back to Denmark using Danish vehicles. From 21 March there was a break in Danish transports and the Swedes took over.

Швеция көмегі

Швеция Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бейтарап қалған жалғыз скандинавиялық ел болды. Балтық немісі Феликс Керстен Гиммлердің жеке массажирі болды. Ол Стокгольмде тұрып, Швеция Сыртқы істер министрлігі мен Гиммлер арасында делдалдық қызмет атқарды. Гиммлердің сенімді адамы Вальтер Шелленберг Германияның соғысты жеңіске ұшырамайтынына ұзақ уақыттан бері көз жеткізген және Гиммлерді Батыс державаларымен жеке бейбітшілік шарты жасау мүмкіндігін қарастыруға ынталандырды; мұндай жағдайда Швеция пайдалы делдал бола алатын еді. Керстеннің көмегімен Швеция Сыртқы істер министрлігі 1944 жылдың желтоқсан айында 50 норвегиялық студентті, 50 даниялық полиция қызметкерін және 3 шведті босатуға қол жеткізді. Тұтқындарды босатудың басты шарты – бұл ақпаратты баспасөзден жасыру болды; егер Гитлер бұл туралы білсе, одан әрі қайтару мүмкін болмас еді. Дитлефф 1945 жылдың 5 ақпанында жаңа меморандум жіберді, бұл жолы ол Норвегияның ресми өтініші ретінде болды. Швециядан Скандинавия тұтқындарының жағдайын талқылау үшін Берлинге Қызыл Крест делегациясын жіберуді және сәтті болған жағдайда шведтік көмек экспедициясын жіберуді сұрады. Швеция Сыртқы істер министрі Кристиан Гюнтер бұл ұсынысты қолдады және швед үкіметі швед Қызыл Крестің басшысының орынбасары Бернадотқа рұқсат берді:

Бернадот 16 ақпанда Берлинге ұшып барып, сыртқы істер министрі Йоахим фон Риббентроп, РСХА (Рейх қауіпсіздік бас басқармасы) басшысы Эрнст Кальтенбруннер, Гиммлер және Шелленберг сияқты бірнеше нацистік басшылармен кездесті. Гиммлер, нацистік Германияның ең ықпалды тұлғаларының бірі болғандықтан, бастапқыда тұтқындарды бейтарап Швецияға тасымалдауға қарсы болды. Тұтқындарды полиция жасағына оқытуға болады, өйткені Швеция басқа норвегиялықтар мен даниялықтармен де осылай істеген. Бернадот тұтқындарды бір лагерьге жинап, Швед Қызыл Крестің оларды қолдауына мүмкіндік беру керек деген екінші ұсынысына жүгінуге мәжбүр болды. Бернадот Гиммлерге скандинавиялық тұтқындардың саны шамамен 13 мыңға жетеді деп есептегенін айтты, ал Гиммлер бұл көрсеткіш 2-3 мыңнан аспауы керек деді. 21 ақпанда Шелленбергпен өткен екінші кездесуде Бернадот Гиммлердің скандинавиялық тұтқындарды бір лагерьге жинау туралы ұсынысты қабылдағанын білді. Берлинге жасаған сапары барысында Бернадот Грос Кройц тобымен, Дидрик Аруп Сейппен, Конрад Вогт Свендсенмен, Ванда Хьортпен және Бьёрн Хегермен бірнеше кездесу өткізді. Бернадоттың Гиммлерге ұсынған және ол қабылдаған екінші ұсынысын Хегер дайындаған.

Экспедицияны құру

Ақ автобустар экспедициясының негізі бірнеше жылдық даниялықтар мен норвегиялықтардың жоспарлауы және ақпарат жинауы болды. Бұл ақпарат шведтер тарапынан көп өзгеріссіз пайдаланылды. Швеция Қызыл Кресі швед әскерімен байланысқа шығып, қажетті көлік құралдарын ұсынды. Шындығында, бұл экспедиция Швеция мемлекетінің экспедициясы еді – қызметкерлерінің басым бөлігі қарулы күштерден еріктілер болды, жабдықтар қарулы күштердің қоймаларынан алынды және шығындар мемлекеттік қаражат есебінен төленді.

Кету

Экспедицияның бірінші бөлімі 8 наурызда Хесслехольм қаласынан шығып, Мальмёдан Копенгагенге бағытталған паромға отырды. Дания қарсылық қозғалысы экспедиция идеясын қолдады. 12 наурызда экспедицияның бірінші бөлігі Гамбургтен оңтүстік-шығысқа қарай 30 шақырым жерде орналасқан Фридрихсрух қамалындағы штаб-пәтеріне жетті. Бұл қамал скандинавиялық тұтқындар жиналатын Нойенгамме концентрациялық лагерінің жанында орналасқан. Фридрихсрух қамалы Бернадоттың досы, швед әйеліне үйленген Отто фон Бисмаркқа тиесілі болған. Экспедиция қызметкерлері қамал мен жақын маңдағы пабта орналасты, ал экспедицияға қатысушылар қаланы қоршаған саябақта шатырлы лагерь құрды. Экспедицияда неміс байланыс офицерлері болды, олардың ең танымалдары Гиммлердің байланыс офицері, СС Оберштурмбаннфюрер Карл Реннау, ал Франц Геринг Гестапомен байланыс офицері болды. Экспедицияда 40-қа жуық неміс байланыс, СС және Гестапо офицерлері болды. Немістер әр екінші көлікке неміс офицерін мінгізуді талап етті. "Ақ автобустар" экспедициясы Германиямен ынтымақтастыққа толық тәуелді болды, себебі нацистік үкіметтегі ел полициялық мемлекет болып табылды. Экспедиция тек Гестапо мен СС байланыс қызметкерлерінің көмегімен ғана шектеусіз қозғала алатын. Бернадот Шелленбергке экспедицияны 3 наурызда Варнемюндеге жеткізуге уәде берген, бірақ ол бір аптадан астам уақытқа кешіктірілді. Бұл кешігудің басты себебі одақтас күштерден экспедицияға шабуыл жасалмауын қамтамасыз ету үшін кепілдік алудың қиындығы болды. Соғыстың осы кезеңінде одақтастар әуеде толық үстемдікке ие болды және Германияның жолдарындағы көліктерге үнемі шабуыл жасады. "Ақ автобустар" экспедициясы негізінен Корольдік әуе күштері бақылайтын аймақтарда қозғалады. 8 наурызда британ үкіметі швед сыртқы істер министрлігіне экспедиция туралы хабардар екенін, бірақ шабуылдарға қарсы ешқандай кепілдік бере алмайтынын және швед экспедициясы Германияда өз күшімен болатынын мәлімдеді. Кейбір көліктер одақтас авиациясының жолдарды атқылауы салдарынан зардап шекті, нәтижесінде бір швед жүргізушісі мен 25 концлагерь тұтқыны қаза тапты.

The first section of the expedition departed Hässleholm on 8 March and boarded the ferry from Malmö to Copenhagen. The Danish resistance movement was informed and supported the idea of the expedition. On 12 March, the first part of the expedition had reached its headquarters, Friedrichsruh castle, situated 30 km southeast of Hamburg. The castle was near the Neuengamme concentration camp, where the Scandinavian prisoners were to be assembled. Friedrichsruh castle was owned by Otto von Bismarck, a friend of Bernadotte and married to a Swede. The expedition staff were lodged in the castle and a nearby pub, while the men established a tented camp in the park surrounding the castle. The expedition had German liaison officers; the most prominent of them being Himmler's communications officer, SS Obersturmbannführer Karl Rennau, while Franz Göring was a liaison officer with the Gestapo. The expedition had around 40 German communication, SS and Gestapo officers. The Germans demanded that every second vehicle should have a German officer on board. The "White Buses" expedition was totally dependent on cooperation with the Germans as the country under Nazi rule was a police state. Only with liaison personnel from the Gestapo and SS could the expedition move without restrictions. Bernadotte had promised Schellenberg to have the expedition in Warnemünde on 3 March, but it was delayed by more than a week. The main reason for this was the difficulty in obtaining guarantees from the Allied forces to ensure that the expedition would not be attacked. At this stage in the war, the Allies had total air superiority and regularly attacked transport on German roads. The "White Buses" expedition would move mainly within areas controlled by the Royal Air Force. On 8 March, the British government informed the Swedish foreign department that it was informed about the expedition but that it could not give any guarantees against attacks, and that the Swedish expedition was on its own within Germany. Some of the vehicles were hit by Allied aircraft strafing the roads, killing one Swedish driver and 25 concentration camp prisoners.

Швециядан Швецияға

Ақпан айының басында капитан Хултгрен басқаратын Швеция Қызыл Крестінің шағын тобы Берлинге келді: алты адам, екі автобус және бір жеке көлік. Олардың міндеті – неміс азаматтарына үйленген, Германияның күрт құлауы алдында қашып кетуге мұқтаж швед азаматшаларын эвакуациялау еді. Эвакуация 26 наурызда басталды, және 20 сәуірге дейін 1400 әйел мен бала, швед тегінен туғандар, Любек және Дания арқылы Мальмёге жетті.

Нейенгаммеде жиналу

30 наурыз және 2 сәуірде конвойлар Лейпциг маңындағы Торгау, Мюльберг және Ошац лагерьлерінен даниялық полиция және бірқатар норвегиялықтарды, барлығы 1200 адамды жинады. Даниялық полицейлер 3 және 5 сәуір аралығында екі колоннамен Данияға жеткізілді; 23 сәуірде олардың шамамен 1000-ы Швецияға жіберілді. 29 наурызда швед Қызыл Крестінің өкілдеріне Нойенгаммеге, сондай-ақ дәрі-дәрмек, жамылғылар, жеке гигиена заттары мен азық-түлікке кіруге рұқсат берілді. Скандинавиялық блок құрылды, ондағы жағдай басқа ұлттардың тұтқындарының скандинавиялық тұтқындарға деген көңілін қынжырту деңгейіне жетті. Бернадот 28 наурызда Гиммлермен келіссөздерді жаңартпақ болып Стокгольмнен Берлинге келді. Оның мақсаты – скандинавиялық тұтқындарды Нойенгаммеден Швецияға көшіруге рұқсат алу, лагерь аумағына кіру және мүмкіндігі болса, еврей тұтқындарын да Швецияға алып кету еді. 30 наурызда Бернадот Нойенгамме лагеріне алғаш рет барып қайтты. Даниялық тұтқын Дж. Б. Холмгард былай деп жазды:

Convoys on 30 March and 2 April collected Danish police and some Norwegians, 1,200 in all, from the camps at Torgau, Mühlberg and Oschatz near Leipzig. The Danish policemen were taken to Denmark in two columns between 3 and 5 April; on 23 April around 1,000 of these were sent to Sweden. On 29 March the Swedish Red Cross personnel were finally given access to Neuengamme as well as medicine, blankets, personal hygiene articles and food. A Scandinavian block was established and the conditions there became so good that prisoners from other nations became negative about the privileged Scandinavian prisoners. Bernadotte arrived in Berlin from Stockholm on 28 March for renewed negotiations with Himmler. He was to gain permission to transfer the Scandinavian prisoners from Neuengamme to Sweden, have access to the whole of the camp and if possible, also take Jewish prisoners to Sweden. On 30 March Bernadotte had his first chance to visit the Neuengamme camp. A Danish prisoner, J. B. Holmgård, wrote:

By the beginning of April, most of the Scandinavian prisoners in Germany had been gathered in Neuengamme. The mission dragged out; Colonel Björck returned to Sweden and a new commander for the column was appointed, Major Sven Frykman. Some of the personnel also left, but after a promise of double daily pay, around 130 men, half of the force, stayed. On 2 April a new Swedish column set off for the south of Germany to collect the remaining prisoners from Mauthausen and Dachau. One bus with the Norwegian doctor Bjørn Heger was assigned to search for 30 prisoners which the "Gross Kreutz" group presumed were in the area around Schömberg. The conditions were difficult, Axel Molin (one of the busdrivers) wrote:

In the subcamp at Vaihingen, only 16 of the 30 prisoners were found alive; the rest were dead. Among the survivors, all of whom were severely weak, were Trygve Bratteli and Kristian Ottosen. This column saved a total of 75 prisoners: 16 from Vaihingen, 16 female NN prisoners from Mauthausen and 43 seriously ill men from Dachau.

Сәуірдің басына қарай Германиядағы скандинавиялық тұтқындардың көп бөлігі Нойенгаммеде жиналды. Миссия созылды; полковник Бьёрк Швецияға қайтып келді, ал колоннаның жаңа командирі – майор Свен Фрикман тағайындалды. Кейбір қызметкерлер де кетті, бірақ күндік еңбекақысы еселенетініне уәде берілген соң, күштің жартысы – шамамен 130 адам қалды. 2 сәуірде Швецияның жаңа колоннасы Германияның оңтүстігіне, Маутхаузен мен Дахаудан қалған тұтқындарды жинау үшін аттанды. Норвегиялық дәрігер Бьёрн Хегерді алып жүрген бір автобусқа "Gross Kreutz" тобының пікірінше, Шемберг маңындағы аймақта іздеу керек болған 30 тұтқынды табу міндеті жүктелді. Аксел Молин (автобус жүргізушілерінің бірі) жазғандай, жағдай қиын болды: Вайхингендегі қосалқы лагерьде 30 тұтқынның тек 16-сы ғана тірі табылған, қалғаны қайтыс болған. Аман қалғандардың арасында Тригве Браттели мен Кристиан Оттосен де болды. Бұл колонна барлығы 75 тұтқынды құтқарды: 16-сы Вайхингеннен, 16 әйел тұтқын Маутхаузеннен (NN), ал 43 ауыр сырқатпен ауырған ер адам Дахаудан.

Даниялықтар қосылады

5 сәуірде шведтердің шамамен жартысы Швецияға оралды, ал олардың орнына даниялықтар келді. Бұл неміс және швед сыртқы істер министрліктері тарапынан қабылданды. Даниялықтар 33 автобус, 14 жедел жәрдем машинасы, 7 жүк көлігі және 4 жеке автомобиль жинады. Оларды Дания сыртқы істер министрлігінің өкілі Франц Хвасс басқарды. Даниялық контингент шведтермен келісім бойынша жұмыс істеді және 8 сәуірден бастап "ақ автобустар" шведтердің басшылығымен швед-даниялық экспедиция болып табылды. Даниялық көліктер де ақ түспен боялды, бірақ Қызыл Крест орнына Дания туын (Даннеброг) көрсетті. Әдеттегі түрмелерде сақталған тұтқындар бөлек саналып, "ақ автобустарға" оларды сәуір айында ғана жинауға рұқсат берілді. 9 сәуірде капитан Фолке басқарған швед-даниялық аралас колонна Берлинге 200 тұтқынды әртүрлі түрмелерден тасымалдау үшін сапар шекті; олардың орналасқан жерін білу құрметті Вогот Свендсеннің еңбегінің нәтижесі болды. Барлығы 211 тұтқын шамамен 20 мекемеден жиналды, олардың ішінде Дрезден, Котбюс, Луккау, Зейтайн, Гройцш және Вальдхайм (Дрезденнің шығысында) кірді. 11 сәуірде Нейенгаммеге қайтып келе жатқанда, колонна алғаш рет "ақ автобустарға" ұқсас, Қызыл Крест белгілерімен ақ түспен боялған неміс көлігін көрді. 15 сәуірде Мекленбург түрмелерінен 524 тұтқын жиналды.

Терезиенштадт

1943 жылы тұтқындалудан құтыла алмаған даниялық яһудилер қазіргі Чехияның Терезин қаласына жақын Терезиенштадтқа жер аударылды. Немістердің алға басуға рұқсат беруіне шыдамдылық керек болды, бірақ уақыт тар болды, одақтастар жақындап келе жатқан еді. Ақырында неміс байланыс офицері Реннау Гестаподан рұқсат алды, және 12 сәуірде капитан Фольке басқаруымен 23 швед автобусы, 12 жеке автомобиль, мотоциклдер және даниялық дәрігерлер мен медбикелермен бірнеше даниялық жедел жәрдем машиналарынан колонна жолға шықты. Германиядағы жағдай қазір қиын болды, швед жүргізушілеріне сапардың өте қауіпті екені ескертілді. Соңғы сәтте швед сыртқы істер министрлігі кеңес әскерлерінің жолды тосқанын естігендіктен, колоннаның атқарылуын тоқтатуға тырысты, бірақ колонна бәрібір жолға шықты. 15 сәуірде колонна Терезиенштадттан 423 скандинавиялық яһудилерді жинап алып, қауіпті кері жолға шықты. Қайтып келе жатқанда колонна бір ай бұрын бомбаланған Дрезден қаласынан өтті және сол түні бомбаланған Потсдам қаласының жанында түндеді. Көлік 17 сәуірде Падборгқа жетті, ешкім зардап шекпеді. Келесі күні құтқарылған яһудилер пароммен Мальмёға жеткізілді. "Ақ автобустарға" қарсы алғашқы әуе шабуылы 18 сәуірде Фридрихсрухтағы даниялық лагерьге одақтас авиациясының шабуылы кезінде болды. Төрт жүргізуші мен бір медбике жеңіл жарақат алды, ал он көлік қирады. Келесі күндері де бірнеше әуе шабуылдары жасалды, нәтижесінде бірнеше адам қаза тапты және жарақат алды.

"Біз Швецияға барамыз"

Жаңа келіссөздер арқылы Бернадотта ауыр науқас тұтқындарды эвакуациялауға рұқсат алды. Бірінші көлік 9 сәуірде Нойенгаммеден басталды; 12 швед автобусы мен 8 даниялық жедел жәрдем машинасы қолданылды. Көпшілігі төсекте жатқан 153 тұтқын Дания шекарасына жеткізіліп, Падборгта қалдырылды, онда даниялықтардың карантиндік станциясы орналасқан. Тұтқындар Дания автобустары мен пойыздарында Дания арқылы тасымалданып, пароммен Мальмёге жіберілгенге дейін демалып, емделді. 18 сәуірге дейін Швецияға 1216 науқас даниялық және норвегиялық тұтқын жеткізілді. Екі күннен кейін Нойенгаммедегі барлық скандинавиялық тұтқындар эвакуацияланды. 19 сәуір күні кешке Фридрихсрух сарайында өткен кездесуде Нойенгаммеден скандинавиялық тұтқындарды эвакуациялау мәселесі талқыланды. Бернадотт, Фрикман және Рихерт швед тарапынан, Реннау неміс тарапынан, ал Хвасс және Холм Дания тарапынан қатысты. Жағдай қиын болды, Фридрихсрухтағы швед және даниялық көліктері тұтқындарды жеткілікті жылдамдықпен эвакуациялауға қабілетсіз болды. Даниялықтар Jyllandskorpset ұйымынан қосымша көліктер ұсынды және олардың ұсынысы қабылданды. 100 даниялық және 20 швед автобусымен барлығы 4255 даниялық және норвегиялық тұтқын эвакуацияланды. Данияда бірнеше күн болғаннан кейін тұтқындар пароммен Мальмёге жіберілді.

Равенсбрюктен эвакуациялау

Равенсбрюк – 1938 жылы Берлиннің солтүстігінде әйелдер үшін құрылған концлагерь. 8 сәуірде шамамен 100 скандинавиялық әйел тұтқын, оның ішінде екі француз әйелі, лагерьден жиналып, Даниядағы Падборгқа тікелей жеткізілді. Осы кезде Бернадот барлық науқас тұтқындарды жинауға рұқсат алды. 22 сәуірде капитан Арнольдсон басқаратын 15 даниялық жедел жәрдем машинасынан құралған колонна Равенсбрюктегі әйелдерді алу үшін Фридрихсрухтан жолға шықты. Колонна лагерьге келгенде, кеңес әскерлерінің шабуылына байланысты лагерь эвакуациялануға дайындалып жатқандықтан, жағдай хаостық болды. Арнольдсонға француз, бельгиялық, голландиялық және поляк әйелдерін жинауға рұқсат берілді, барлығы шамамен 15 000 әйел. Арнольдсон келісті, тіпті бұл "ақ автобустардың" көтере алатын көлемнен үш есе көп болатын. Жедел жәрдем машиналары 112 науқас әйелді жинады, ал Любекке келгеннен кейін Арнольдсон Бернадотқа қосымша көлік қажет екенін хабарлады. Ол барлық қолдағы ресурстарды жұмылдыруға уәде берді. Равенсбрюкке екі жаңа колонна келді; бірі 23 сәуірде 786 әйелмен, олардың көп бөлігі француз әйелдері болды, тікелей Падборгқа аттанды. Екінші колонна 360 француз әйелін жинады. Соңғы колонналар 25 сәуірде Равенсбрюкке келді. Германиядағы жағдай тез нашарлап, одақтас күштердің жылжуына байланысты көліктерге жиі шабуылдар жасалды. Лагерьдегі барлығы 706 француз, бельгиялық, голландиялық және поляк әйелдері Данияның жедел жәрдем машиналарымен және Халықаралық Қызыл Кресттің жүк машиналарымен бірге колоннаға тиеліп алынды. Падборгқа бара жатқанда, бұл колоннаға одақтас авиациясы шабуыл жасады, кем дегенде 11 адам қаза тауып, 26 адам ауыр жарақат алды; қаза болғандардың жалпы саны 25-ке жуық деп есептелді. Соңғы колоннаны кіші лейтенант Свенсон басқарды, онда 20 автобуста 934 әйел, олардың көп бөлігі поляктар, сондай-ақ француз, американдық және британдық әйелдер болды. Колонна түнде тоқтады, ұшақтардан шабуылға ұшырады, бірақ зардап шекпеді және 1945 жылғы 26 сәуірде Падборгқа жетті. Бұл Германия капитуляциясына дейінгі соңғы шведтік көлік болды. Швециялықтар 50 жүк вагонынан, әр вагонда 80 әйел тұтқыннан тұратын пойызды пайдалана алды. Пойыз 25 сәуірде Равенсбрюктен шығып, 29 сәуірде Любекке келді. Жолаушыларға тамақ берілгеннен кейін, пойыз Данияға қарай жол тартты. Осы әдіспен барлығы 3989 әйел тұтқын құтқарылды. Бірнеше күннің ішінде Равенсбрюктен 7000-ге жуық әйел тұтқын Данияға, содан кейін Швецияға эвакуацияланды.

Ravensbrück was a concentration camp about north of Berlin, established in 1938 for female inmates. On 8 April around 100 Scandinavian female prisoners, including two French women, were collected from the camp and transported directly to Padborg in Denmark. At this stage Bernadotte had got permission to collect all sick prisoners. On April 22 a column with 15 Danish ambulances under the command of Captain Arnoldson departed from Friedrichsruh to collect the women from Ravensbrück. When the column arrived at the camp, it was in chaos as it was to be evacuated due to the advancing Soviet forces. Arnoldson was told he could collect all French, Belgian, Dutch and Polish women, a total of about 15,000. Arnoldson accepted, even though this was more than three times as many as the "white buses" could carry. The ambulances collected 112 sick women, and on arriving in Lübeck, Arnoldson managed to inform Bernadotte that further transport was needed. He promised that all available resources would be mobilised. Two new columns arrived in Ravensbrück; one departed on April 23 with 786 women, mostly French, who were transported directly to Padborg. The second column collected 360 French women. The last columns arrived in Ravensbrück on 25 April. The situation within Germany was rapidly deteriorating, with frequent attacks on the transports as the Allied forces continued advancing. In the camp a total of 706 French, Belgian, Dutch, and Polish women were loaded onto a column with Danish ambulances and lorries from the International Red Cross. On the way to Padborg this transport was attacked by Allied fighter planes, at least 11 were killed and 26 severely wounded; the final number of fatalities was estimated at 25. The last column, led by Sub lieutenant Svenson, transported 934 women, mostly Polish but also French, American and British, in 20 buses. The column rested during the night, was unsuccessfully attacked by fighter planes, and arrived in Padborg on 26 April 1945. This was the last Swedish transport before Germany capitulated. The Swedes were fortunately able to use a train – 50 goods wagons with 80 female prisoners in each wagon. The train departed from Ravensbrück on 25 April and arrived in Lübeck on 29 April. After the passengers had been fed, the train moved on to Denmark. A total of 3,989 female prisoners were rescued by this method. Within a few days around 7,000 female prisoners were evacuated from Ravensbrück to Denmark and then on to Sweden.

Соңғы көшірілгендер

28 сәуірде капитан Анкаркрона Халықаралық Қызыл Крест колоннасын Ной-Бранденбург лагеріне бастап барды. Көлік алға жылжып келе жатқан совет әскерлерінің қасынан өтіп, 200 әйел тұтқынды жинап, Любекке қайтып келді. Гестапо офицері Франц Геринг Гамбургтен шамамен 2000 әйелді (960 еврей, 790 поляк және 250 француз) тасымалдаған пойызды ұйымдастырды; бұл пойыз 2 мамырда Падборгқа жетті. Бұл Швед Қызыл Крестінің құтқарылған тұтқындар туралы тізімінде көрсетілмеген, бірақ осы көлікті "ақ автобустар" операциясымен байланысты атап өту жөн болып көрінеді. 30 сәуірде Любектен екі швед кемесі – Магдалена және Лили Маттиессен жүзіп кетті, біріншісі 223 әйел тұтқынмен, екіншісі 225 әйел тұтқынмен. Көлікті швед дәрігері Ханс Арнольдсон Бьёрн Хегердің көмегімен ұйымдастырды. Әйел тұтқындардың соңғы тобы 4 мамырда Копенгагеннен Мальмёге пароммен өтті. 26 сәуірде Нойенгамме концентрациялық лагері ағылшын және канадалық күштердің жақындауымен босатылды; шамамен он мың қалған тұтқындар Любек шығанағында тұрған, пайдаланудан шығарылған круиздік кемелердің флотилиясына ауыстырылды, онда олар палуба астында қамауда ұсталды. Бұл түрме кемелері Қызыл Крест таңбасымен белгіленбеген және 3 мамырда британдық ұшақтармен бомбаланды (Кэп Аркона трагедиясы). Көптеген тұтқындар суға батып, әуеден атылып немесе СС күзетшілері тарапынан суға лақтырылып өлтірілді.

Ақ автобустардың уақыт сызығы

Жыл Ай/Күн 1940 тамыз Норвегияның алғашқы саяси тұтқындары Германияға жер аударылады. 1942 қазан Германияның Берлиндегі Грос Кройц қамалында тұтқынға алынған Йохан Бернхард Хьорттың отбасы тұтқындарды қолдау жұмыстарын бастайды. 1943 қыркүйек Даниялық коалициялық үкімет отставкаға кетеді; Дания тұтқындарын Германияға депортациялау басталады. 1944 қаңтар Нильс Кристиан Дитлефф Гросс-Кройцтегі топпен байланыс орнатады. Ақпан Карл Хаммерих Швецияға барып, Дитлеффпен бірнеше кездесудің біріншісінде скандинавиялық тұтқындарды талқылайды. 22 қыркүйек Дитлефф Бернадоттпен кездеседі және скандинавиялық тұтқындарды құтқару үшін швед экспедициясын ұсынады. 23 қыркүйек Майор Йохан Корен Кристи тұтқындарға "орында қалуды" ескертетін жазба дайындайды. Қазан Йохан Бернхард Хьорт жазған Грос Кройц тобының баяндамасында скандинавиялық тұтқындар соғыс аяқталғанға дейін Германиядан шығарылуы керек деп айтылады. Желтоқсан Феликс Керстен, СС басшысы Генрих Гиммлердің массажирі, 103 скандинавиялық тұтқынды босатуға қол жеткізеді. 29 желтоқсан Лондондағы Норвегия үкіметі өз көзқарасын өзгертіп, Стокгольмдегі елшіліктен Германиядағы тұтқындарды құтқару үшін швед экспедициясын зерттеуді сұрайды. 1945 5 ақпан Дитлефф швед сыртқы істер министрлігіне ресми норвегиялық жазба жіберіп, скандинавиялық тұтқындарды құтқару үшін швед экспедициясын сұрайды. 16 ақпан Бернадотта Берлинге ұшақпен барады, Гиммлермен кездеседі және саяси тұтқындарды босату туралы талқылайды. 29 наурыз "ақ автобустар" экспедицияның Германиядағы базасы Фридрихсрухқа келеді. 15 наурыз Саксенхаузеннен Нойенгаммеге алғашқы тасымалдау; 2200 норвегиялық және даниялық жиналады. 19 наурыз Германияның оңтүстігінде тұтқындарды жинап, 559 тұтқын Нойенгаммеге жеткізіледі. Бухенвальдта аман қалған бес норвегиялық еврейлер қалды. 26 наурыз Неміс ерлерге үйленген швед әйелдерінің алғашқы көлігі Швецияға жеткізіледі. 27 наурыз Нойенгаммеден француз, бельгиялық, голландиялық, поляк және орыс тұтқындарын тасымалдау, қосымша скандинавиялық тұтқындарға орын жасау. 29 наурыз Швед Қызыл Кресті Нойенгаммедегі концлагерге кіруге рұқсат алады. 30 наурыз Лейпциг маңындағы аймақтан тасымалданады; 1200 тұтқын жиналады, олардың 1000-ы - Дания полициясы, барлығы Данияға тасымалданады. 2 сәуір Германияның оңтүстігіне жаңа шведтік колонна, ол Маутхаузен, Дахау және Вайхинген лагерьлерін аралайды; 75 тұтқын Нойенгаммеге жиналады. 5 сәуір Швед контингентінің жартысына жуығы Швецияға оралды; олардың орнына даниялықтар келді. 8 сәуір Равенсбрюктен бірінші көлік; 100 әйел тұтқын тікелей Даниядағы Падборгқа жеткізіледі. 9 сәуір Швед/Дания колоннасы Берлинге саяси тұтқындарды түрмеден жинау үшін сапар шегеді; 211 тұтқын Нойенгаммеге жеткізіледі. Ауру тұтқындарды Данияға эвакуациялау басталады. 15 сәуір Мекленбург түрмелерінен 524 саяси тұтқын жиналды; 423 еврей Терезиенштадттан Дания мен Швецияға жеткізілді. 8 сәуір "ақ автобустарға" қарсы алғашқы әуе шабуылы Фридрихсрухтағы даниялық лагерьде болды, төрт даниялық жүргізуші мен бір медбике жеңіл жарақат алды. 20 сәуір Нойенгаммедегі барлық скандинавиялық тұтқындарды Дания арқылы Швецияға эвакуациялау басталады. Сәуір Равенсбрюктен ауру тұтқындарды тасымалдау; 786 және 360 әйел тұтқын екі колоннада Падборгқа жеткізіледі. 2 сәуір 934 әйел тұтқыны бар бір колонна және 3989 әйел тұтқыны бар бір пойыз; соңғы "ақ автобустар" Равенсбрюктен шығады. 30 сәуір 223 тұтқынмен "Магдалена" және 225 әйел тұтқынмен "Лилли Маттиессен" Любектен кетеді. 2 мамыр 2000 әйел тұтқын (960 еврей, 790 поляк және 250 француз) пойызбен Падборгқа келеді. 3 мамыр Нейенгаммдан тұтқындармен толы неміс жолаушылар кемесі Кап Арконаға RAF шабуыл жасайды; кемедегі 7500-ге жуық адам қаза табады. 4 мамыр Саяси тұтқындарды алып шыққан соңғы көлік Данияның Копенгаген қаласынан Швецияның Мальмё қаласына пароммен жеткізілді.

Year Month/Date Event 1940 August The first Norwegian political prisoners are deported to Germany. 1942 October The family of Johan Bernhard Hjort, interned at the castle Gross Kreutz outside Berlin, in Germany, start work to support the prisoners. 1943 September The Danish coalition government resigns; deportations of Danish prisoners to Germany begin. 1944 January Niels Christian Ditleff establishes contact with the group at Gross Kreutz. FebruaryCarl Hammerich visits Sweden and has the first of several meetings with Ditleff, discussing the Scandinavian prisoners.22 September Ditleff meets Bernadotte and suggests a Swedish expedition to save Scandinavian prisoners. 23 September Major Johan Koren Christie writes a PM which states that the prisoners shall "stay put". October A report from the Gross Kreutz group written by Johan Bernhard Hjort argues that the Scandinavian prisoners must be moved out of Germany before the war ends. December Felix Kersten, masseur to SS head Heinrich Himmler, manages to free 103 Scandinavian prisoners. 29 December The Norwegian government in exile in London changes its view and requests that the Embassy in Stockholm research a possible Swedish expedition to rescue prisoners in Germany. 1945 5 February Ditleff sends an official Norwegian PM to the Swedish foreign department, requesting a Swedish expedition to rescue the Scandinavian prisoners. 16 February Bernadotte travels to Berlin by plane, meets Himmler and discusses the release of political prisoners. 29 March The "white buses" arrive at Friedrichsruh, the base for the expedition in Germany. 15 March The first transport from Sachsenhausen to Neuengamme; 2,200 Norwegian and Danes are collected. 19 March The first transport collecting prisoners in the south of Germany; 559 prisoners are transported to Neuengamme. Five surviving Norwegian Jews in Buchenwald are left behind. 26 March The first transport of Swedish women married to Germans is moved to Sweden. 27 March Transport of French, Belgian, Dutch, Polish, and Russian prisoners from Neuengamme to make space for additional Scandinavian prisoners. 29 March The Swedish Red Cross gets access to the Neuengamme concentration camp. 30 March Transport from the area around Leipzig; some 1,200 prisoners are collected, 1,000 of them Danish police, and all are transported to Denmark. 2 April A new Swedish column to the south of Germany, which visits the camps at Mauthausen, Dachau and Vaihingen; 75 prisoners are collected at Neuengamme. 5 April About half of the Swedish contingent return to Sweden; they are replaced by Danes. 8 April The first transport from Ravensbrück; 100 female prisoners are transported directly to Padborg in Denmark. 9 April A Swedish/Danish column travels to Berlin to collect political prisoners from jails; 211 prisoners are transported to Neuengamme. The evacuation of sick prisoners to Denmark begins. 15 April A total of 524 political prisoners from jails in Mecklenburg are collected; 423 Jews are transported from Theresienstadt to Denmark and Sweden. 8 April The first air attack against the "white buses" occurs at the Danish camp at Friedrichsruh, four Danish drivers and one nurse are slightly wounded. 20 April The evacuation of all Scandinavian prisoners from Neuengamme to Sweden through Denmark begins. April Transport of sick prisoners from Ravensbrück; 786 and 360 female prisoners in two columns are taken to Padborg. 2 April One column with 934 females and one train with 3,989 female prisoners; the last "white buses" transport leaves from Ravensbrück. 30 April The Magdalena with 223 prisoners and Lillie Matthiessen with 225 female prisoners depart from Lübeck. 2 May 2,000 female prisoners (960 Jews, 790 Poles and 250 French) arrive in Padborg by train. 3 May Cap Arcona, a German passenger vessel filled with prisoners from Neuengamme is attacked by the RAF; almost all the 7,500 aboard the vessel die. 4 May The last transport leaves with rescued political prisoners, transported by ferry from occupied Copenhagen, Denmark to Malmö, Sweden.

Нәтижелер

Сұхбаттан кейін швед газеті Svenska Dagbladet Бернадоттың неміс концлагерьлерінен 15 000 адамды құтқаруға қол жеткізгенін жазды, оның ішінде шамамен 8 000 дат және норвегиялықтар, сондай-ақ француз, поляк, чех, британ, американдық, аргентиналық және қытай ұлттарының 7 000 әйелдері болды. Миссиялар шамамен екі айға созылды және швед Қызыл Крестінің қызметкерлерін саяси қиындықтарға және одақтастардың бомбалауына ұшыраған аймақтар арқылы өткізуге байланысты қатты қауіп-қатерге ұшыратты. Германияның капитуляциясынан кейін, мамыр және маусым айларында "Ақ автобустар" миссиясы жалғасты, нәтижесінде тағы 10 000-ға жуық босатылған тұтқын эвакуацияланды. Бернадот 1945 жылы 15 маусымда швед тілінде жарық көрген "Ақыр. 1945 жылы Германиядағы гуманитарлық келіссөздерім және олардың саяси салдары" атты кітабында "Ақ автобустар" миссиясы туралы айтып берді. Кітапта Бернадот Гиммлер және басқалармен болған келіссөздерімен, сондай-ақ Равенсбрюк концлагерінде болған тәжірибесімен бөлісті.