Кіріспе

Норвегиялық психиатр Лео Эйтингер (12 желтоқсан 1912 – 15 қазан 1996) – норвегиялық психиатр, автор және педагог. Ол Холокосттан аман қалған және бала кезінде айырылу мен психологиялық ауыртпалықты бастан өткерген адамдардың кейінірек туындаған психологиялық жарақаттарын зерттеген ғалым. Эйтингер Холокосттан аман қалғандар арасындағы посттравматикалық стресс бұзылысын ұзақ жылдар бойы зерттеді, осының салдарынан Пол Селан (1920–1970), Примо Леви (1919–1987) және тағы да көптеген адамдар оқиғадан бірнеше ондаған жыл өткен соң өз-өзіне қол жұмсады. Эйтингер босқындар арасындағы психологиялық травманы зерттеуде алғашқы қадамдар жасады, сонымен қатар әскерилер арасындағы психологиялық травмаға ерекше назар аударатын норвегиялық әскери психиатрия саласындағы зерттеулердің негізін салды.

Ерте өмір

Лео Эйтингер Австрия-Венгрияның Ломнице қаласында (қазіргі Оңтүстік Моравия облысы, Чехия) дүниеге келген. Ол еврей орта таптық отбасында алты бауырластың ең кішісі болып өскен, Соломон Эйтингердің (1877–1942) және Хелен Курцтың (1885–1936) ұлы. 1937 жылы Брнодағы Масарик университетінде медицинаны бітірді. 1939 жылғы наурызда Германияның Чехословакияны басып алуынан кейін, нацистердің еврейлерге жасаған қудалауынан қашып, Нансен паспортының (Nansenhjelpen) көмегімен Норвегияға босқын ретінде келді. Норвегияға келген соң, ол еврей балаларының Чехословакиядан қашып, Ослодағы еврей жетімдер үйіне орналасуына көмектесті. Норвегиядағы Бодё қаласында психиатрия саласында жұмыс істеуге рұқсат алған, бірақ 1940 жылы Норвегияға неміс әскері шабуыл жасағаннан кейін нацистер бұл рұқсатты қайтарып алды.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде

1941 жылдың қаңтарынан 1942 жылдың наурызына дейін жер астында болып, тұтқындалды. Ол Норвегияның түрлі жерлерінде түрмеде отырды және 1943 жылдың 24 ақпанында депортацияланып, Освенцим концлагеріне жеткізілді. Освенцимде Ейтингер лагерь ауруханасында жұмыс істеді. Тұтқындалу мерзімінің соңында ол Бухенвальдқа қадам басты. Норвегиядан неміс концлагерлеріне депортацияланған 762 еврейдің арасында бар болғаны 23-і ғана аман қалды, Лео Эйтингер олардың бірі болды.

Холокост психиатры

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Норвегия азат етілген соң, ол Норвегияда психиатрияға маманданған дәрігерлік практикасын қайта бастады. 1946-1948 жылдары Бодёдегі Рёнвик ауруханасында дәрігердің көмекшісі болды. 1950 жылы Осло университетінің психиатриялық клиникасымен, Вестре-Акердегі Виндерен ауданындағы клиникамен байланыс жасады. 1966 жылы Лео Эйтингер Осло университетінің психиатрия профессоры болып тағайындалды және Университеттік психиатриялық клиниканың меңгерушісі болды. Лео Эйтингер өзінің барлық уақытын және күш-жігерін адамның қайғы-қасіретін зерттеуге, әсіресе клиникалық психиатрияға, жәбірленушілердің психологиясына және апат психиатриясына бағыштады. Ол адамға күшті стресс түскендегі психологиялық және физикалық әсерлері, сондай-ақ босқынның жағдайы туралы бірнеше маңызды зерттеулер жүргізді. Оның жұмысы босқындар арасында психикалық аурулардың, жалпы халықтан гөрі жиірек кездесетінін көрсетті. Ол осы тақырыпта көптеген еңбектер жариялады. Эйтингер 1963 жылдан 1967 жылға дейін Норвегия психиатриялық қауымдастығының (Norsk Psykiatrisk Forening) басқарма мүшесі және төрағасы болды. Ол Сот-медициналық комиссиясының Психиатриялық бөлімінің төрағасы және 1962 және 1987 жылдары Солтүстік Еуропа психиатрия конгресінің (Nordiske psykiaterkongresser) президенті болды. 1971 жылы Норвегия ғылым академиясының мүшесі болып сайланды және бірнеше шетелдік ғылыми және психиатриялық қауымдастықтарға мүше болды. Ол Норвегия мен шетелдің көптеген наградаларын алды, соның ішінде 1988 жылы Fritt Ord Award (Fritt Ords pris) сыйлығына ие болды. 1978 жылы ол Санкт-Олаф орденінің командирі болып тағайындалды.

Жеке өмір

1946 жылы ол Элизабет («Лизл») Кохнға (1914–1999) үйленді. Лео мен Лизл Эйтингерлер өмірін адам құқықтарын ілгерілетуге, әділетсіздік пен расизмге қарсы күреске арнады. Лео Эйтингер 1996 жылы қайтыс болды. Лизл Эйтингер 1999 жылы қайтыс болды. Олардың құрметіне Осло университеті «Лизл және Лео Эйтингер сыйлығын» тағайындады. Бұл сыйлық 1986 жылдан бері жыл сайын адам құқықтары мәселелеріне берілген үлкен үлес немесе психиатрия саласындағы ең үздік зерттеулер үшін табыс етіледі.