Кіріспе

Неміс композиторы Франц Бендель (23 наурыз 1833 – 3 шілде 1874) – неміс-богемиялық пианист, композитор және педагог. Бендель Австрия империясының Богемия аймағындағы Шёнлинде қаласында дүниеге келген. Ол Веймарда бес жыл бойы Франц Листтің шәкірті болды. 1862 жылдан бастап Берлинде тұрып, Теодор Кулактың Музыка академиясында, Neue Akademie der Tonkunst-те сабақ берді. Ол төрт жүзден астам шығарманың авторы, олардың көпшілігі фортепианоға арналған, соның ішінде бір фортепиано концерті бар. Бендель өте талантты пианист болған және Америкада гастрольдік сапарда жүрген кезінде Бостонда қызбадан қайтыс болғанға дейін көп сапарлар жасаған. Ол 41 жасқа толған еді.

Өмір

Франц Бендель бастауыш сынып мұғалімінің ұлы еді. Әкесінен алғашқы сабақ алғаннан кейін, ол Йозеф Прокштың шәкірті болды. Өзін қатты ынталандырған ұстазының арқасында Бендель кейін Ваймардағы Франц Листке барды, онда ол Венделин Вайсхаймермен де танысты. 1848 жылы граф Отто фон Вестфаль Бенделді үй және музыка мұғалімі ретінде жұмысқа алды. Ол бұл қызметте 14 жыл бойы тұрды. Бендель 1885 жылға қарай композитор ретінде танымал болды, осы кезде Прокш Прагада оның мессасын орындады. 1862 жылы Бендель Берлинге қоныстанды және Neue Akademie der Tonkunst-те лекция оқушысы болды. Ол өмірінің соңына дейін сонда тұрып, жұмыс істеді, тек бірнеше шағын концерттік турнелермен үзілістер болды, мысалы, 1863 жылы Прагада өткен концерті баспасөзde жоғары бағаланды. 1866 жылы ол Карл Таузигтің Schule des höheren Klavierspiels мектебінде де біраз уақыт жұмыс істеді. Орындаушы және шығармашылық өнерпаз ретінде Бендель қатаң және салмақты бағытты ұстанды, ал оның көптеген табысты сапарлары (соңғысы тіпті оны Америкаға, Бостон музыка фестиваліне алып барды) оның ізденісінің тазалығына нұқсан келтірмеді. Ол тіпті 1872 жылы Бостондағы Патрик Гилмордың Ұлттық Бейбітшілік тойында концерттік пианист ретінде өнер көрсетті. Бендель 1874 жылы Steinway компаниясымен сексен концерттік серияға келісім шарт жасасты, бірақ 1873 жылдың шілдесінде төрт күндік аурудан кейін қызбадан қайтыс болды. Оның қабір тасы Берлин-Митте, Ораниенбургтегі Бірінші француз зиратында орналасқан.

Мұра

Оның қайтысынан кейін Бендельдің музыкасы лайықты танылуын көп жоғалтты, себебі бұл Вагнер революция жасап жатқан шаққа келді. Бенделдің баспагерлерінің бірі, Лондонда орналасқан Augener & Co., және олардың журналы, The Monthly Musical Record, Бенделдің дүниеден озғаннан кейін оның музыкасын үнемі қарап тұрды. Оның қайтысына қатысты журнал былай деп мәлімдеді: «өте өкінішті, және бұл өкініш одан әрі арта түседі, өйткені оның шығармаларының сапасы фортепиано музыкасында азайып барады». Бенделдің белгілі шәкірттерінің ішінде Сайлас Пратт, Эдвард Моррис Боуман және Макс Шварц болды. Ол Луиза Странцтың мәтінін өзінің "Wiegenlied" шығармасына саптады.

Стиль

Бендель композитор ретінде ең белсенді болды. Оның композицияларының ішінде төрт месса, симфониялар, фортепиано концерті және фортепиано триосы бар; салондық стильдегі фортепиано шығармалары мен көптеген әндері кеңінен қолданыс тапқан. Фортепианоға арналған шығармаларының саны (жеңіл және сипаттамалық пьесалар, фантазиялар, идиллиялар және т.б.) жүзден асып түседі. Ең жоғары бағаланғандары – Гуноның «Фауст пен Маргарет» пьесасынан, Мейербиердің «Африканерин» пьесасынан және богемиялық халық әндерінен (Op. 8, 45 және 47) жасалған фантазиялар. Бендельдің тональды поэмаларында Франц Листтің симфониялық өңдеуге деген бейімділігі де көрінеді. Ол пианинода виртуоздықпен орындау өнерін де жетілдірді. Прокштің оқытуы Бендельдің шығармашылығында салмақтылық пен тұрақтылыққа ұмтылысын сақтап қалды. Джон Филдтің ноктюрндеріне ұқсас, Бендель көптеген Stimmungsbilder (көңіл-күй суреттері) жазды. Оның тау саяхаттарына деген құштарлығы осындай шығармалар сериясында көрініс тапты, мысалы, Schweizer Bilder, Op. 137, және Am Genfer See Op. 139. Кейбір шығармаларға мазмұны туралы қысқаша түсіндірме қоса берілген. Осы шығармаларды сипаттағанда К. Ф. Вайцман былай дейді: «Бендель Швейцарияның аңғарлары мен биіктеріндегі таза ауадағы саяхаттарының әсерлерін бейнелейді; ал «Sechs deutsche Märchenbilder» (Op. 135, Гамбург, Хьюго Поле) көріністі түстермен суреттеліп, осы фантазиялық пьесалардың арманды, есімнен тыс және ерекше көріністері біздің ішкі көз алдымызда драматизммен тірілгендей».

Біраз уақыт бойы The Monthly Musical Record журналы Бендельдің шығармаларын қарап, оның өзіндік стиліне қатысты әртүрлі тәсілдерін сипаттады. Журнал оның Rococo Tanz пьесасын мына цитатамен таныстырды: «Франц Бендель өзінде жоқ қасиеттерді еліктемеді, керісінше, оған сыйлық ретінде берілген қабілеттерін дамытуға ынталы болды, бұл сыйлықтар мақтанқор және жоғарыпарлы сыйлықтардан кем емес. Оның шығармаларында ой, сезім және өрнекте әсемдік, инабат, жеңілдік және тартымдылық, сонымен қатар әрқашан тиімді фортепиано тілі табамыз».